Słowianie i początki Polski
Historia, klasa 4 · VI–X wiek
Najważniejsze w skrócie
Słowianie to wielka rodzina ludów, która w VI–VII w. n.e. zasiedliła Europę Środkową i Wschodnią. Polanie zamieszkiwali dolinę rzeki Warty – i od nich wywodzi się nazwa „Polska". Słowianie byli rolnikami i hodowcami, żyli w grodach i wsiach, czcili wielu bogów (Perun, Swaróg, Weles). Organizowali się w plemiona pod wodzą kniazia.
W IX–X w. pojawił się ród Piastów, który zjednoczył plemiona polskie. Legenda mówi o oraczach Piaście i Rzepiszce, do których anioły przyszły w zamian za wygnanie niedobrego księcia Popiela. Historia zaczyna się od Mieszka I (ok. 960–992) – pierwszego historycznego władcy Polski. W 966 roku Mieszko I przyjął chrzest, włączając Polskę do łacińskiej Europy.
Chrzest Polski w 966 roku to jedno z najważniejszych wydarzeń w naszych dziejach. Mieszko I poślubił czeską księżniczkę Dobrawę i przyjął chrzest w obrządku łacińskim. Polska stała się częścią chrześcijańskiej Europy i uniknęła przymusowej chrystianizacji przez Niemców (jak miało to miejsce z innymi Słowianami). Mieszko I rozbudował państwo i stworzył regularną drużynę wojskową.
Ważne daty
- ok. VI–VII w. — Słowianie zasiedlają Europę Środkową
- ok. 840 — Pierwsze wzmianki o Piastach (legenda o Piaście Kołodzieju)
- ok. 960 — Mieszko I przejmuje władzę nad Polanami
- 966 — Chrzest Polski – Mieszko I przyjmuje chrześcijaństwo
- 972 — Bitwa pod Cedynią – Mieszko I pokonuje Niemców
- 992 — Śmierć Mieszka I
- 1000 — Zjazd gnieźnieński – Bolesław Chrobry i cesarz Otton III
Ważne postacie
- Mieszko I — Pierwszy historyczny władca Polski, przyjął chrzest 966
- Dobrawa — Czeska księżniczka, żona Mieszka I – przyczyniła się do chrztu
- Bolesław Chrobry — Syn Mieszka I, pierwszy koronowany król Polski
- Otton III — Cesarz Niemiec, uczestnik zjazdu gnieźnieńskiego
- Jordan — Pierwszy biskup misyjny Polski
Pojęcia
- Jak nazywało się plemię, od którego pochodzi Polska?
- Polanie – mieszkali w dolinie rzeki Warty. Od słowa „pole" lub „Polanie" pochodzi nazwa „Polska".
- Kim byli Piastowie?
- Dynastia władców Polski, która rządziła od Mieszka I (ok. 960) do wymarcia linii w 1370 roku (Kazimierz Wielki).
- Kiedy Mieszko I przyjął chrzest?
- W 966 roku – razem z całym dworem. Żona Dobrawa z Czech już wcześniej była chrześcijanką i wpłynęła na decyzję Mieszka.
- Dlaczego chrzest Polski w 966 roku był ważny?
- Polska weszła do wspólnoty chrześcijańskiej Europy, zyskała ochronę Kościoła i papieża, co utrudniało Niemcom uzasadnienie podboju jako misji chrystianizacyjnej.
- Co to był zjazd gnieźnieński (1000)?
- Spotkanie cesarza Ottona III z Bolesławem Chrobrym w Gnieźnie – Otton uznał Polskę i zatwierdził arcybiskupstwo w Gnieźnie.
- Co to była drużyna?
- Regularny oddział wojowników na żołdzie księcia – elita wojska wczesnopolskiego.
- Czym był gród?
- Ufortyfikowana osada ze wałami ziemnymi – centrum władzy i schronienie dla okolicznej ludności.
- Jakim bogom czcili Słowianie przed chrystianizacją?
- Wielu bogom: Perun (bóg burzy), Swaróg (bóg ognia i słońca), Weles (bóg zaświatów, bydła).
- Co mówi legenda o Piaście Kołodzieju?
- Legendarny praojciec dynastii – biedny kołodziej z Kruszwicy, który przyjął gości (anioły), gdy niedobry Popiel odmówił. Jego potomkowie zostali władcami.
- Kiedy Bolesław Chrobry koronował się na króla?
- W 1025 roku, na krótko przed śmiercią. Był pierwszym koronowanym królem Polski.
- Słowianie
- Lud, z którego wywodzą się Polacy, Czesi i inni.
- Piastowie
- Pierwsza dynastia panująca w Polsce.
Sprawdź się
1. Jak nazywało się słowiańskie plemię, od którego pochodzi Polska?
- Wislanie
- Mazowszanie
- Polanie
- Pomorzanie
Pokaż odpowiedź
C. Polanie — Polanie zamieszkiwali dolinę rzeki Warty (Wielkopolska). To od nich wywodzi się nazwa „Polska". Zjednoczyli inne polskie plemiona.
2. Dlaczego Polska przyjęła chrzest z Czech, a nie z Niemiec?
- Bo Niemcy byli zbyt daleko
- Bo chrzest z Czech pozwolił uniknąć zależności politycznej od Niemiec
- Bo język czeski był bliski polskiemu
- Bo to papież w Rzymie nakazał Mieszkowi przyjąć chrzest właśnie z Czech
Pokaż odpowiedź
B. Bo chrzest z Czech pozwolił uniknąć zależności politycznej od Niemiec — Przyjmując chrzest z Czech (a nie od Niemców), Polska uniknęła politycznej zależności. Chrystianizacja przez Niemców oznaczałaby podległość – jak dla Słowian połabskich.
3. Kiedy Mieszko I pokonał Niemców pod Cedynią?
- 966
- 972
- 985
- 1000
Pokaż odpowiedź
B. 972 — Bitwa pod Cedynią (972) – Mieszko I pokonał Hodona, margrabiego Marchii Łużyckiej. Pierwsze znane zwycięstwo polskie nad Niemcami, potwierdzające niezależność.
4. Z jakiego ludu wywodzą się Polacy?
- Germanów
- Słowian
- Celtów
- Rzymian
Pokaż odpowiedź
B. Słowian — Polacy wywodzą się ze Słowian.
5. Jak nazywała się warowna osada otoczona wałem?
- polis
- gród
- forum
- zamek murowany
Pokaż odpowiedź
B. gród — Gród otaczał wał z ziemi i drewna, za którym chowali się mieszkańcy podczas napadu. Zamek murowany budowano z kamienia i pojawił się w Polsce kilkaset lat później.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami