Figury — boki i rogi

Matematyka, klasa 2 · Liczymy boki i wierzchołki figur

Lekcja

Boki i rogi — co to właściwie jest?

Weź do ręki kartkę z zeszytu i przesuń palcem po jej brzegu. Zauważ, co się dzieje. Przez chwilę palec jedzie prosto. Potem musi ostro skręcić. Znowu jedzie prosto i znowu skręca. I tak dokoła, aż wróci tam, gdzie zaczął. Właśnie poznaliśmy boki i rogi. Bok to prosta kreska, która biegnie od jednego zakrętu do drugiego. Róg to miejsce, w którym dwa boki się spotykają i trzeba zmienić kierunek. Boki są jak proste kawałki drogi, a rogi jak zakręty na tej drodze.

3 boki3 rogi4 boki4 rogi4 boki4 rogi5 boków5 rogów
Trójkąt, kwadrat, prostokąt i pięciokąt.

Na rysunku widzisz cztery figury: trójkąt, kwadrat, prostokąt i pięciokąt. Każda z nich jest zamknięta. To znaczy, że jej brzeg zaczyna się i kończy w tym samym miejscu, nigdzie nie ma dziury ani przerwy. Każda ma też same proste boki, bez żadnych zaokrągleń. Takie figury nazywamy wielokątami, bo mają wiele rogów.

Takie figury masz w domu i w szkolekanapka3 boki, 3 rogi3 zakrętykartka z zeszytu4 boki, 4 rogi4 zakrętytalerz0 boków, 0 rogówani jednego zakrętuniebieskie = boki, pomarańczowe kropki = rogi
Boki i rogi nie mieszkają tylko w zeszycie — masz je wokół siebie każdego dnia.

Rozejrzyj się dokoła siebie. Trójkątna kanapka ma trzy boki i trzy rogi. Kartka z zeszytu, ekran tabletu i kieszeń plecaka to prostokąty: cztery boki i cztery rogi. A talerz albo denko kubka? Po ich brzegu palec jedzie gładko dokoła i nie napotyka ani jednego zakrętu. Dlatego mówimy, że koło nie ma boków ani rogów.

💡 Wskazówka: Nie zgaduj z pamięci — obrysuj brzeg figury palcem i licz zakręty. Ile zakrętów, tyle rogów.

Skąd się bierze, że boków i rogów jest tyle samo?

Wyobraź sobie, że jesteś maleńkim ludzikiem i idziesz na spacer po brzegu figury. Startujesz w jednym rogu i idziesz prosto przed siebie. Prosto możesz iść tylko do końca boku. Dalej ścieżka się kończy i musisz skręcić. A skręcasz dokładnie w rogu. Potem znowu maszerujesz prosto następnym bokiem i znowu trafiasz na róg. Widzisz, co się dzieje? Za każdym bokiem stoi dokładnie jeden róg. Bok i róg chodzą w parze, tak jak but i skarpetka. Kiedy obejdziesz całą zamkniętą figurę i wrócisz do miejsca startu, par będzie tyle, ile było boków. Dlatego w takiej figurze rogów jest zawsze tyle samo co boków. Tego wcale nie trzeba uczyć się na pamięć. Możesz to sprawdzić palcem na każdej figurze, jaką narysujesz.

Spacer palcem po brzegu figury1234512345niebieskie = boki, pomarańczowe = rogiBok i róg chodzą w parzepara 1para 2para 3para 4para 55 boków = 5 rogów
Każdy bok kończy się jednym rogiem — dlatego jednych i drugich jest tyle samo.
liczba boków = liczba rogów
W każdej zamkniętej figurze o prostych bokach jednych i drugich jest tyle samo.
TROJKAT3 boki3 wierzcholkiKWADRAT4 boki rowne4 wierzcholkiPIECIOKAT5 bokow5 wierzcholkowKOLObrzeg zakrzywiony0 wierzcholkowIle bokow, tyle wierzcholkow — zawsze tyle samoCzerwone kropki to wierzcholki, czyli rogi figuryNazwa mowi wprost: troj-kat, piecio-kat, szescio-kat
Boki i wierzchołki — nazwa figury mówi, ile ich jest.

Nazwy figur same podpowiadają, ile trzeba policzyć. Trójkąt ma trzy boki i trzy rogi. Czworokąt, czyli na przykład kwadrat albo prostokąt, ma cztery boki i cztery rogi. Pięciokąt ma pięć boków i pięć rogów, a sześciokąt sześć boków i sześć rogów. Kiedy usłyszysz nazwę figury, od razu wiesz, ile razy twój palec skręci podczas spaceru po jej brzegu.

🔑 Zapamiętaj: Koło nie ma ani boków, ani rogów. Jego brzeg jest cały gładki i nie ma na nim żadnego zakrętu.

Policzmy razem

✏️ Ile boków i rogów ma kwadrat?

  1. Obrysuj kwadrat palcem i policz proste boki.
    boki: 1, 2, 3, 4
  2. Teraz policz miejsca, w których palec musiał skręcić.
    rogi: 1, 2, 3, 4
  3. Wyszło tyle samo jednych i drugich.
    4 boki i 4 rogi

✏️ Figura ma 6 rogów. Ile ma boków i jak się nazywa?

  1. Boków jest zawsze tyle samo co rogów.
    6 rogów, czyli 6 boków
  2. Nazwa mówi, ile figura ma boków.
    6 boków, czyli sześciokąt
  3. Zapisujemy odpowiedź.
    6 boków, 6 rogów, sześciokąt

✏️ Mama pokroiła kanapkę na dwa trójkąty i postawiła obok okrągły talerz. Ile rogów jest razem?

  1. Jeden trójkąt ma 3 rogi, a trójkąty są dwa.
    3 + 3 = 6
  2. Talerz jest okrągły, więc nie dokłada ani jednego rogu.
    6 + 0 = 6
  3. Razem na stole jest sześć rogów.
    6 rogów

✏️ Boisko jest prostokątne. Na każdym rogu trzeba wbić chorągiewkę. Ile chorągiewek potrzeba?

  1. Prostokąt to czworokąt, więc ma cztery boki.
    4 boki
  2. Rogów jest tyle samo co boków.
    4 rogi
  3. Na każdy róg wbijamy jedną chorągiewkę.
    4 chorągiewki

Pułapki, w które łatwo wpaść

Ta sama figura, choć wygląda inaczejobrócona figurawiększa figura=4 rogi4 rogiobrót nic nie zmienia=3 rogi3 rogiwielkość też nic nie zmienia
Obrócony kwadrat to nadal ten sam kwadrat, a większy trójkąt ma tyle samo rogów co mały.

⚠️ Uwaga: Kwadrat postawiony na rogu, jak latawiec, to wciąż kwadrat. Obrót nie zabiera ani boków, ani rogów — dalej jest ich po cztery.

⚠️ Uwaga: Duża figura nie ma więcej rogów niż mała. Trójkąt na całą kartkę i trójkącik wielkości paznokcia mają tak samo po trzy rogi.

⚠️ Uwaga: Przy liczeniu bardzo łatwo policzyć ten sam róg dwa razy. Postaw palec na jednym rogu, powiedz sobie „tutaj start” i idź tylko w jedną stronę, aż wrócisz do startu.

💡 Wskazówka: Sprawdzenie na koniec: policz boki, potem policz rogi. Jeśli wyszły różne liczby, gdzieś się pomyliłeś i trzeba policzyć jeszcze raz.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Bok figury
Odcinek, z którego zbudowana jest figura.
Wierzchołek
Punkt, w którym spotykają się dwa boki. Mówimy też róg.
Kwadrat
4 boki równej długości i 4 wierzchołki.
Prostokąt
4 boki i 4 wierzchołki, boki przeciwległe są równe.
Trójkąt
3 boki i 3 wierzchołki.
Koło
Nie ma boków ani wierzchołków.
Ile boków, tyle wierzchołków
W każdej figurze liczba boków równa się liczbie wierzchołków.
Pięciokąt i sześciokąt
Pięciokąt ma 5 boków, a sześciokąt 6.
Obwód
Długość linii dookoła figury. Dodajesz długości wszystkich boków.
Figury w otoczeniu
Kafelek to kwadrat, ekran to prostokąt, znak drogowy bywa trójkątem.
Wzór na obwód kwadratu
Wszystkie cztery boki są równe, więc obwód to bok pomnożony przez 4. Bok 5 cm daje obwód 20 cm.
Obwód prostokąta
Dodajemy dwa różne boki i podwajamy wynik. Boki 3 cm i 4 cm dają 3 + 4 = 7, a potem 7 · 2 = 14 cm.

Sprawdź się

1. Ile wierzchołków ma prostokąt?

  1. 3
  2. 4
  3. 5
  4. 6
Pokaż odpowiedź

B. 4 — Tyle samo co boków.

2. Kwadrat ma bok 3 cm. Ile wynosi jego obwód?

  1. 6 cm
  2. 9 cm
  3. 12 cm
  4. 3 cm
Pokaż odpowiedź

C. 12 cm — 3 + 3 + 3 + 3 = 12 cm.

3. Ile wierzchołków ma trójkąt?

  1. 2
  2. 3
  3. 4
  4. 6
Pokaż odpowiedź

B. 3 — Tyle samo co boków.

4. Ile wierzchołków ma sześcian?

  1. 6
  2. 8
  3. 4
  4. 12
Pokaż odpowiedź

B. 8 — Po cztery na górze i na dole.

5. Ile końców ma odcinek?

  1. jeden
  2. dwa
  3. nie ma końców
  4. trzy
Pokaż odpowiedź

B. dwa — Dlatego da się go zmierzyć.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami