Obwód — wprowadzenie

Matematyka, klasa 3 · Ile to jest „dookoła"

Lekcja

Wyobraź sobie, że jesteś malutką mrówką i stoisz w rogu boiska. Ruszasz wzdłuż białej linii, idziesz cały czas po brzegu i ani razu nie skręcasz do środka. Kiedy wrócisz dokładnie do miejsca, z którego wystartowałeś, obejdziesz całą figurę dookoła. Cała droga, którą wtedy przeszedłeś, to właśnie obwód. Obwód to długość całej linii, która zamyka figurę dookoła. Swój obwód ma ogródek otoczony płotem, zdjęcie w ramce, okrągły naleśnik i blat twojego biurka.

6 cm6 cm331234idziemy dookola, bok po bokuDODAJEMY PO KOLEI1) 62) 6 + 3 = 93) 9 + 6 = 154) 15 + 3 = 18 cmObwod to dlugosc plotu dookola figury — zawsze w cm, m, km.
Obwód prostokąta to suma długości wszystkich boków.

Skąd się bierze liczenie obwodu

Popatrz jeszcze raz na swoją mrówczą wędrówkę. Nie idziesz jednym długim kawałkiem. Idziesz wzdłuż jednego boku, potem skręcasz i idziesz wzdłuż drugiego, potem trzeciego i tak dalej. Za każdym razem dokładasz do swojej trasy kolejny kawałek drogi. A dokładanie kawałków to po prostu dodawanie. Właśnie dlatego obwód liczymy, dodając do siebie długości wszystkich boków. Nikt tego nie wymyślił po to, żeby ci utrudnić. Tak po prostu wychodzi z chodzenia po brzegu.

Obchodzimy prostokąt bok po bokuS1) 6 cm2) 3 cm3) 6 cm4) 3 cmPo każdym boku dokładamy kolejny kawałek drogi:po 1 boku6 cm+po 2 bokach9 cm+po 3 bokach15 cm+po 4 bokach18 cmCała droga dookoła = obwód = 18 cm
Idziemy bok po boku i patrzymy, jak rośnie przebyta droga. Po czwartym boku wracamy do startu i mamy obwód.

Zauważ dwie ważne rzeczy. Po pierwsze, nie ma znaczenia, od którego rogu zaczniesz i w którą stronę pójdziesz. Droga dookoła zawsze wyjdzie taka sama, bo dodawanie można wykonywać w dowolnej kolejności. Po drugie, obchodzisz figurę tylko raz. Wracasz do startu i się zatrzymujesz. Nie idziesz drugiego kółka i nie liczysz żadnego boku dwa razy.

🔑 Zapamiętaj: Obwód to suma długości wszystkich boków figury. Wynik zawsze zapisujemy z jednostką, na przykład 18 cm albo 10 m.

Sznurek zamiast liczb

Jeśli chcesz zobaczyć obwód własnymi oczami, weź kawałek sznurka albo włóczki. Owiń go dokładnie po brzegu figury, tak żeby nigdzie nie odstawał. Potem odetnij w miejscu, gdzie sznurek się spotyka, wyprostuj go i połóż na linijce. To, co odczytasz z linijki, to obwód. Ten sam sznurek raz był zwinięty wokół figury, a raz leżał prosto. Nie zmienił swojej długości, tylko kształt. Właśnie dlatego mówimy, że obwód jest długością: mierzymy go tak samo jak długość ołówka albo wstążki.

Sznurek pokazuje, czym jest obwód1. Owijamy sznurek dokładnie po brzegu figury.2. Prostujemy ten sam sznurek i kładziemy na linijce.061218 cmDługość sznurka = obwód figury
Sznurek owinięty po brzegu, a potem wyprostowany na linijce. Jego długość to obwód figury.

💡 Wskazówka: Sprawdź to w domu. Owiń nitkę wokół okładki książki albo wokół podstawki kubka, a potem zmierz ją linijką. To najprostszy sposób, żeby poczuć obwód palcami.

Jak obliczyć obwód krok po kroku

Kiedy w zadaniu masz już podane długości boków, nie musisz nic owijać. Wystarczy, że zrobisz to samo, co mrówka, tylko na kartce. Idź po figurze palcem i zapisuj po kolei każdą liczbę, którą mijasz.

Obw. prostokąta = a + b + a + b
a i b to długości dwóch różnych boków. Każdy z nich pojawia się dwa razy, bo prostokąt ma dwie pary równych boków.

✏️ Prostokątna kartka ma boki 6 cm i 3 cm. Jaki jest jej obwód?

  1. Prostokąt ma cztery boki. Boki naprzeciw siebie są równe, więc mamy dwa boki po 6 cm i dwa po 3 cm.
    6 cm, 3 cm, 6 cm, 3 cm
  2. Dodajemy je po kolei, tak jakbyśmy szli dookoła.
    6 + 3 + 6 + 3
  3. Liczymy i dopisujemy jednostkę.
    = 18 cm

✏️ Tata ogradza siatką prostokątny ogródek o bokach 3 m i 2 m. Ile metrów siatki musi kupić?

  1. Siatka pójdzie dookoła ogródka, czyli pytamy o obwód.
    3 m, 2 m, 3 m, 2 m
  2. Dodajemy długości wszystkich czterech boków.
    3 + 2 + 3 + 2
  3. Tata potrzebuje tylu metrów siatki, ile wynosi obwód.
    = 10 m siatki

Skróty dla kwadratu i trójkąta

KWADRAT — 4 rowne boki5 cm5 cm5 cm5 cm4 x 5 = 20 cmTROJKAT — 3 rozne boki4 cm5 cm6 cm4 + 5 + 6 = 15 cmObwod to droga dookola figury — jakbys ja obszedl po brzeguWynik obwodu podajemy w cm lub m, nigdy w cm kwadratowych
Obwód kwadratu i trójkąta — skróty, które warto znać.

Kwadrat jest wyjątkowo wygodny, bo wszystkie jego cztery boki są dokładnie takie same. Kiedy dodajesz cztery jednakowe liczby, robisz to samo, co przy mnożeniu. Cztery kredki po 3 cm to 3 plus 3 plus 3 plus 3, ale też 4 razy 3. Dlatego przy kwadracie wolno zapisać krócej: bok razy 4. To nie jest nowa reguła do wykucia, tylko szybszy zapis tego samego dodawania. Przy trójkącie zwykle nie ma takiego skrótu, bo jego boki najczęściej różnią się długością i trzeba je po prostu dodać. Skrót zadziała tylko wtedy, gdy wszystkie trzy boki trójkąta są równe.

Dlaczego w kwadracie mnożymy razy 43 cm3 cm3 cm3 cmkwadratte same cztery boki obok siebie3 cm3 cm3 cm3 cm4 sztuki3 + 3 + 3 + 3 = 12 cm4 × 3 = 12 cmTen sam wynik — mnożenie to krótsze dodawanie.
Cztery jednakowe boki kwadratu można dodać albo pomnożyć. Wynik jest ten sam, bo mnożenie to skrócone dodawanie.
Obw. kwadratu = 4 × a   oraz   Obw. trójkąta = a + b + c
a to długość jednego boku kwadratu. W trójkącie boki bywają różne, więc dodajemy wszystkie trzy.

✏️ Kwadratowa serwetka ma bok długości 7 cm. Jaki jest jej obwód?

  1. Kwadrat ma cztery równe boki, więc każdy ma 7 cm.
    7 + 7 + 7 + 7
  2. Możemy też skorzystać ze skrótu i pomnożyć bok przez 4.
    4 × 7
  3. Oba sposoby dają ten sam wynik.
    = 28 cm

✏️ Trójkątna chorągiewka ma boki 5 cm, 4 cm i 6 cm. Ile wstążki trzeba na obszycie jej brzegu?

  1. Wstążka pójdzie dookoła po brzegu, czyli liczymy obwód trójkąta.
    5 cm, 4 cm, 6 cm
  2. Boki są różne, więc nie ma skrótu. Dodajemy wszystkie trzy.
    5 + 4 + 6
  3. Tyle właśnie wstążki potrzeba.
    = 15 cm

Pułapki, w które łatwo wpaść

⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd: policzenie tylko dwóch boków prostokąta. Prostokąt ma cztery boki, więc w twoim dodawaniu muszą pojawić się cztery liczby, a nie dwie.

⚠️ Uwaga: Nie mieszaj jednostek. Jeśli jeden bok jest podany w centymetrach, a drugi w metrach, najpierw zamień je na te same jednostki, a dopiero potem dodawaj.

⚠️ Uwaga: Skrót razy 4 działa tylko dla kwadratu. W prostokącie o bokach 6 cm i 3 cm nie wolno pomnożyć 6 razy 4, bo dwa boki mają inną długość.

💡 Wskazówka: Licząc, dotykaj palcem każdego boku po kolei i mów liczbę na głos. Palec pilnuje, żebyś żadnego boku nie pominął i żadnego nie policzył dwa razy.

Zapamiętaj najprościej, jak się da: obwód to droga dookoła. Za każdym razem, gdy nie wiesz, co robić, wyobraź sobie mrówkę idącą po brzegu figury albo sznurek owinięty wokół niej. Wtedy sam zobaczysz, że trzeba po prostu dodać wszystkie boki. Obwód przydaje się w prawdziwym życiu częściej, niż myślisz: przy kupowaniu siatki na ogrodzenie, listewek na ramkę do rysunku, taśmy na obszycie plecaka czy lampek rozwieszanych wokół okna.

🔑 Zapamiętaj: Obwód mierzymy w jednostkach długości: milimetrach, centymetrach i metrach. To zawsze długość drogi dookoła figury.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Obwód
Długość linii dookoła figury. Suma długości wszystkich boków.
Obwód kwadratu
Cztery równe boki, więc Ob = 4 · a.
Obwód prostokąta
Ob = a + b + a + b, czyli 2 · (a + b).
Obwód trójkąta
Dodajesz długości trzech boków.
Jednostki obwodu
Obwód mierzymy w jednostkach długości: cm, m.
Ta sama jednostka
Przed dodawaniem zamień wszystkie boki na tę samą jednostkę.
Szukanie boku
Z obwodu kwadratu wyznaczysz bok: a = Ob : 4.
Obwód w praktyce
Ile płotu wokół ogrodu, ile ramy wokół obrazka.
Obwód a pole
Obwód to linia dookoła, a pole to powierzchnia w środku.
Rysunek pomocniczy
Zapisz długości przy bokach, wtedy trudniej pominąć któryś bok.
Boki prostokąta
Prostokąt ma dwa boki dłuższe i dwa krótsze. Boki naprzeciw siebie są równe, dlatego wystarczy zmierzyć dwa.
Kwadrat to szczególny prostokąt
Kwadrat też ma cztery kąty proste, ale wszystkie jego boki są równe.

Sprawdź się

1. Co to jest obwód figury?

  1. liczba wierzchołków
  2. suma długości boków
  3. najdłuższy bok
  4. powierzchnia w środku
Pokaż odpowiedź

B. suma długości boków — To długość linii dookoła.

2. Obwód kwadratu wynosi 24 cm. Ile ma bok?

  1. 6 cm
  2. 8 cm
  3. 12 cm
  4. 4 cm
Pokaż odpowiedź

A. 6 cm — 24 : 4 = 6 cm.

3. Kwadrat ma bok 8 cm. Ile wynosi jego obwód?

  1. 16 cm
  2. 32 cm
  3. 64 cm
  4. 24 cm
Pokaż odpowiedź

B. 32 cm — 8 · 4.

4. Ile kątów prostych ma prostokąt?

  1. 2
  2. 4
  3. 1
  4. 3
Pokaż odpowiedź

B. 4 — W każdym wierzchołku.

5. Czym kwadrat różni się od zwykłego prostokąta?

  1. ma więcej boków
  2. ma wszystkie boki równe
  3. nie ma kątów prostych
  4. jest większy
Pokaż odpowiedź

B. ma wszystkie boki równe — Cztery równe boki.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami