Tabliczka mnożenia
Matematyka, klasa 3 · Mnożenie i dzielenie do 100
Lekcja
Wyobraź sobie, że układasz na stole cztery talerze. Na każdym talerzu leżą trzy naleśniki. Możesz policzyć wszystkie po kolei, jeden po drugim, ale to trwa długo. Możesz też dodać: 3 + 3 + 3 + 3. Zauważ jedną rzecz — za każdym razem dodajesz tę samą liczbę, bo na każdym talerzu leży dokładnie tyle samo. Właśnie wtedy przydaje się mnożenie. Mnożenie to nic innego jak skrót do dodawania tej samej liczby wiele razy. Zapis 4 razy 3 znaczy: weź trójkę i powtórz ją cztery razy. Wynik będzie taki sam jak przy dodawaniu, tylko droga do niego jest o wiele krótsza.
Kiedy ułożysz przedmioty w równe rzędy, zawsze powstaje prostokąt. Cztery rzędy po trzy kropki to dwanaście kropek. A teraz zrób prostą sztuczkę: przekręć kartkę na bok. Nagle patrzysz na trzy rzędy po cztery kropki. Kropek nie ubyło i nie przybyło, bo to wciąż ten sam prostokąt, tylko oglądany z innej strony. Właśnie dlatego 4 razy 3 daje dokładnie tyle samo co 3 razy 4. To nie jest magia ani regułka do wykucia na pamięć. To ten sam obrazek, tylko obrócony.
🔑 Zapamiętaj: Kolejność mnożenia nie zmienia wyniku. 7 razy 8 i 8 razy 7 to ten sam prostokąt, więc ten sam wynik. Dzięki temu masz do zapamiętania o połowę mniej działań, niż myślisz.
Jak czytać tabliczkę mnożenia
Tabliczka mnożenia wygląda trochę jak plansza do gry w statki. Z lewej strony masz liczby ustawione w kolumnie, a u góry te same liczby ustawione w rzędzie. Żeby znaleźć wynik, połóż jeden palec na liczbie z boku, a drugi na liczbie u góry i prowadź je do siebie. Tam, gdzie palce się spotkają, siedzi twój wynik. Nie musisz znać całej planszy od pierwszego dnia. Zacznij od rzędów najłatwiejszych, czyli od dziesiątek, dwójek i piątek. Reszta dołączy do nich szybciej, niż ci się teraz wydaje.
💡 Wskazówka: Mnożenie przez 10 jest najłatwiejsze — po prostu dopisujesz zero, więc 7 razy 10 to 70. Mnożenie przez 5 zawsze kończy się na 0 albo na 5. Jeśli wyszła ci inna końcówka, to znak, że gdzieś po drodze pomyliłeś rachunek.
✏️ W plecaku masz 6 piórników, a w każdym po 5 kredek. Ile kredek nosisz w plecaku?
- Najpierw zapisz to jako dodawanie: piątka powtórzona sześć razy.5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5
- Teraz to samo skróć do mnożenia — sześć razy po pięć.6 razy 5 = 30
- Odpowiedź: w plecaku jest 30 kredek.
Dzielenie odwraca mnożenie
Dzielenie to po prostu pytanie postawione od tyłu. Skoro wiesz, że sześć razy cztery daje dwadzieścia cztery, to od razu wiesz też, ile razy czwórka mieści się w dwudziestu czterech. Mieści się sześć razy. Dzielenie pyta cię o jedną z dwóch rzeczy: na ile równych części to rozdzielimy albo po ile dostanie każdy. Wyobraź sobie dwadzieścia cztery kredki i cztery osoby przy stole. Rozdajesz po jednej kredce w kółko, aż kredki się skończą. Każdy trzyma wtedy w ręku sześć kredek. Dokładnie to samo mówi zapis 24 : 4 = 6.
✏️ Na boisku 28 dzieci ustawia się w drużynach po 4 osoby. Ile powstanie drużyn?
- Pytamy, ile razy czwórka mieści się w dwudziestu ośmiu.28 : 4 = ?
- Szukamy w tabliczce: która liczba pomnożona przez 4 daje 28.7 razy 4 = 28
- Skoro tak, to dzielenie musi dać siedem.28 : 4 = 7
- Odpowiedź: powstanie 7 drużyn po 4 osoby.
⚠️ Uwaga: Uwaga na dzielenie — tutaj kolejność jest bardzo ważna. 12 : 3 to cztery, ale 3 : 12 tak nie działa. W mnożeniu wolno zamieniać liczby miejscami, w dzieleniu nie wolno.
Trudne działanie rozbij na dwa łatwiejsze
Nie każdego działania trzeba uczyć się na pamięć. Trudniejsze można rozciąć na dwa łatwiejsze. Jeśli nie pamiętasz, ile to 8 razy 7, wyobraź sobie prostokąt, w którym w każdym rzędzie leży osiem kropek, a rzędów jest siedem. Utnij ten prostokąt tuż pod piątym rzędem. Na górze zostaje 8 razy 5, czyli 40, a na dole 8 razy 2, czyli 16. Dodajesz 40 i 16 i masz 56. Prostokąt wcale nie zmienił rozmiaru, został tylko przecięty na dwie części. Dlatego tak liczyć wolno przy każdym działaniu.
✏️ Ile to 8 razy 7?
- Liczymy najpierw pięć pełnych rzędów po osiem.8 razy 5 = 40
- Zostały jeszcze dwa rzędy po osiem.8 razy 2 = 16
- Dodajemy oba kawałki prostokąta.40 + 16 = 56
- Na koniec sprawdzamy wynik dzieleniem.56 : 8 = 7
⚠️ Uwaga: Częsty błąd to pomylenie sąsiednich działań, na przykład 6 razy 7 z 6 razy 8. Kiedy się zawahasz, nie zgaduj. Weź działanie, które pamiętasz na pewno, i dołóż jeden rząd: skoro 6 razy 7 to 42, to 6 razy 8 to 42 i jeszcze 6, czyli 48.
🔑 Zapamiętaj: Mnożenie przez 1 niczego nie zmienia, bo 5 razy 1 to pięć jedynek, czyli 5. Mnożenie przez 0 zawsze daje zero, bo pięć razy po nic to wciąż nic.
- Zacznij od rzędów 10, 2 i 5 — ich wyniki widać niemal od razu.
- Potem weź rząd 4, bo to po prostu podwojona dwójka, a następnie rząd 3.
- Trudne działania rozbijaj na dwa łatwiejsze, tak jak prostokąt na dwie części.
- Każde mnożenie sprawdzaj dzieleniem — ćwiczysz wtedy obie rzeczy naraz.
Pojęcia
- Tabliczka mnożenia
- Wyniki mnożenia liczb od 1 do 10. Warto znać je na pamięć.
- Iloczyn
- Wynik mnożenia, np. w 6 · 7 = 42 iloczynem jest 42.
- Iloraz
- Wynik dzielenia, np. w 42 : 6 = 7 ilorazem jest 7.
- Mnożenie przez 9
- Suma cyfr wyniku zawsze daje 9: 9 · 4 = 36, bo 3 + 6 = 9.
- Mnożenie przez 5
- Wyniki kończą się na 0 albo 5.
- Kwadraty liczb
- Warto pamiętać 4 · 4 = 16, 6 · 6 = 36, 7 · 7 = 49, 8 · 8 = 64.
- Dzielenie odwraca mnożenie
- Ze znajomości 8 · 7 = 56 wynika 56 : 8 = 7.
- Sprawdzenie dzielenia
- Mnożysz iloraz przez dzielnik i porównujesz z liczbą dzieloną.
- Mnożenie przez 10
- Dopisujesz zero: 7 · 10 = 70.
- Kolejność działań
- Mnożenie i dzielenie wykonujesz przed dodawaniem i odejmowaniem.
- Mnożenie przez 6
- Szóstki to podwojone trójki: 6 · 7 to 3 · 7 = 21, a potem 21 podwojone — 42.
- Mnożenie przez 7
- Najtrudniejszy rząd tabliczki. Warto znać na pamięć 7 · 7 = 49 i 7 · 8 = 56.
Sprawdź się
1. Ile to jest 7 · 8?
- 54
- 56
- 48
- 64
Pokaż odpowiedź
B. 56 — Warto zapamiętać ten wynik.
2. Ile to jest 8 · 8?
- 64
- 56
- 72
- 48
Pokaż odpowiedź
A. 64 — Kwadrat ósemki.
3. Ile to jest 6 · 7?
- 36
- 42
- 48
- 13
Pokaż odpowiedź
B. 42 — Podwojone 21.
4. Ile to jest 63 : 9?
- 6
- 7
- 8
- 9
Pokaż odpowiedź
B. 7 — Bo 9 · 7 = 63.
5. Jaka reszta zostanie przy dzieleniu 25 : 4?
- 0
- 1
- 2
- 3
Pokaż odpowiedź
B. 1 — 4 · 6 = 24, zostaje 1.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami