Ułamki zwykłe

Matematyka, klasa 5 · Licznik, mianownik i ułamek z liczby

Lekcja

Ułamek pokazuje część całości. Na dole jest mianownik — mówi, na ile równych części dzielimy całość. Na górze licznik — ile części bierzemy.

Najprościej myśleć o pizzy. Mianownik mówi, na ile kawałków ją pokrojono, a licznik — ile kawałków wzięliśmy na talerz. Ważne, żeby kawałki były RÓWNE — inaczej ułamek nic nie znaczy.

Trzy z czterech części to 3/4.

🔑 Zapamiętaj: Im większy mianownik, tym mniejsze kawałki. 1/8 to mniejszy kawałek niż 1/4.

Porównywanie ułamków

Gdy licznik jest ten sam, wystarczy spojrzeć na mianownik: większy mianownik oznacza mniejszy ułamek, bo tort podzielono na więcej kawałków. Gdy mianownik jest ten sam, decyduje licznik — kto wziął więcej kawałków, ten ma więcej.

ZAWSZE JEDEN KAWAŁEK, RÓŻNE PODZIAŁY1/21/31/41/81/2 > 1/3 > 1/4 > 1/8większa liczba na dole nie znaczy większy ułamek
Ten sam licznik: im większy mianownik, tym mniejszy kawałek.
1/22/44/8x2x2ROZSZERZANIEmnozymy gore I dolprzez te sama liczbeSKRACANIEdzielimy gore I dolprzez te sama liczbeZamalowana czesc paska jest zawsze taka sama — zmienia sie tylko podzial
Rozszerzanie i skracanie — ułamek zmienia wygląd, nie wartość.

Ułamek z liczby

Dzielimy liczbę przez mianownik, a wynik mnożymy przez licznik. Najpierw dowiadujemy się, ile wart jest jeden kawałek, a potem bierzemy tyle kawałków, ile trzeba.

✏️ Ile to 2/3 z 12?

  1. Dzielimy przez mianownik.
    12 : 3 = 4
  2. Mnożymy przez licznik.
    4 · 2 = 8

✏️ Ile to 3/5 z 20?

  1. Jeden kawałek.
    20 : 5 = 4
  2. Trzy kawałki.
    4 · 3 = 12

⚠️ Uwaga: Kolejność ma znaczenie tylko dla wygody: dzielenie najpierw daje mniejsze liczby. Ale 12 : 3 · 2 i 12 · 2 : 3 dają ten sam wynik 8.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Ułamek właściwy
licznik mniejszy od mianownika — wartość mniejsza od 1
Ułamek niewłaściwy
licznik większy lub równy mianownikowi — wartość co najmniej 1
Liczba mieszana
całości i ułamek razem, np. 2 1/3
Skracanie ułamka
dzielimy licznik i mianownik przez tę samą liczbę — 6/8 = 3/4
Rozszerzanie ułamka
mnożymy licznik i mianownik przez tę samą liczbę — 1/2 = 3/6
Ułamek nieskracalny
licznik i mianownik nie mają wspólnego dzielnika poza 1
Wspólny mianownik
potrzebny, by dodać ułamki o różnych mianownikach
Dodawanie ułamków
przy równym mianowniku dodajemy tylko liczniki
Zamiana na liczbę mieszaną
dzielimy licznik przez mianownik — 7/3 = 2 1/3
Zamiana na ułamek niewłaściwy
całości × mianownik + licznik — 2 1/3 = 7/3
Odejmowanie o różnych mianownikach
Najpierw wspólny mianownik, potem odejmujemy liczniki: 3/4 − 1/6 = 9/12 − 2/12 = 7/12.
Najmniejszy wspólny mianownik
Najmniejsza liczba dzieląca się przez oba mianowniki. Dla 6 i 4 to 12, a nie 24.

Sprawdź się

1. Jak skrócić ułamek 12/18?

  1. 2/3
  2. 6/9
  3. 3/4
  4. 1/2
Pokaż odpowiedź

A. 2/3 — Dzielimy licznik i mianownik przez 6.

2. Ile wynosi 1/2 + 1/4?

  1. 3/4
  2. 2/6
  3. 1/6
  4. 2/4
Pokaż odpowiedź

A. 3/4 — 1/2 = 2/4, więc 2/4 + 1/4 = 3/4.

3. Ile wynosi 3/4 − 1/6?

  1. 2/12
  2. 7/12
  3. 1/2
  4. 5/12
Pokaż odpowiedź

B. 7/12 — Wspólny mianownik 12: 9/12 − 2/12 = 7/12.

4. Jaka jest odwrotność ułamka 3/7?

  1. −3/7
  2. 3/7
  3. 1/7
  4. 7/3
Pokaż odpowiedź

D. 7/3 — Zamieniamy licznik z mianownikiem.

5. Jak zapisać dzielenie 3 : 8 w postaci ułamka?

  1. 8/3
  2. 3/8
  3. 3,8
  4. 24
Pokaż odpowiedź

B. 3/8 — Dzielna trafia do licznika, dzielnik do mianownika.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami