Działania na ułamkach
Matematyka, klasa 6 · Wspólny mianownik i ułamek z liczby
Lekcja
Aby dodać lub odjąć ułamki, muszą mieć ten sam mianownik. Wtedy dodajemy tylko liczniki, a mianownik przepisujemy.
Powód jest prosty: mianownik mówi, na ile części pokrojono całość. Trzecich części nie da się dodać do szóstych, tak jak nie dodaje się jabłek do gruszek. Najpierw trzeba pokroić oba ułamki na kawałki tej samej wielkości — to właśnie sprowadzanie do wspólnego mianownika.
Przy mnożeniu jest łatwiej niż przy dodawaniu: wspólny mianownik nie jest potrzebny. Mnożymy licznik przez licznik i mianownik przez mianownik. Słowo „z" w zadaniu znaczy właśnie mnożenie: połowa z jednej trzeciej to 1/2 · 1/3 = 1/6.
💡 Wskazówka: Na końcu warto skrócić ułamek — podzielić licznik i mianownik przez tę samą liczbę, np. 3/6 = 1/2.
Ułamek z liczby
✏️ Ile to 3/4 z 20?
- Dzielimy przez mianownik.20 : 4 = 5
- Mnożymy przez licznik.5 × 3 = 15
⚠️ Uwaga: Mnożenie przez ułamek mniejszy od 1 ZMNIEJSZA liczbę: 20 · 3/4 = 15. Dzielenie przez taki ułamek ją ZWIĘKSZA: 20 : 1/2 = 40, bo w dwudziestu mieści się czterdzieści połówek.
Pojęcia
- Wspólny mianownik
- ten sam mianownik w obu ułamkach — warunek dodawania i odejmowania
- NWW mianowników
- najmniejsza wspólna wielokrotność — najwygodniejszy wspólny mianownik
- Mnożenie ułamków
- licznik razy licznik, mianownik razy mianownik
- Odwrotność ułamka
- zamiana licznika z mianownikiem — odwrotnością 3/4 jest 4/3
- Dzielenie ułamków
- mnożymy przez odwrotność drugiego ułamka
- Skracanie przed mnożeniem
- skracamy na krzyż — rachunek robi się prostszy
- Ułamek z liczby
- dzielimy przez mianownik, mnożymy przez licznik
- Mnożenie liczb mieszanych
- najpierw zamieniamy je na ułamki niewłaściwe
- Ułamek jako dzielenie
- 3/4 to 3 ÷ 4 = 0,75
- Kolejność działań na ułamkach
- ta sama co zawsze: nawiasy, mnożenie i dzielenie, potem dodawanie
- Ułamek niewłaściwy
- Licznik jest większy lub równy mianownikowi, np. 13/5. Można go zapisać jako liczbę mieszaną 2 3/5.
- Liczba mieszana na niewłaściwy
- Mnożymy całości przez mianownik i dodajemy licznik: 2 3/5 = (2 · 5 + 3)/5 = 13/5.
Sprawdź się
1. Ile wynosi 1/3 + 1/4?
- 7/12
- 2/7
- 1/12
- 2/12
Pokaż odpowiedź
A. 7/12 — Wspólny mianownik 12: 4/12 + 3/12 = 7/12.
2. Ile wynosi 5/6 − 1/3?
- 1/2
- 4/3
- 4/6 nie da się skrócić
- 1/6
Pokaż odpowiedź
A. 1/2 — 5/6 − 2/6 = 3/6 = 1/2.
3. Ile wynosi 2/3 ÷ 4/9?
- 8/27
- 1 1/2
- 3/8
- 2/3
Pokaż odpowiedź
B. 1 1/2 — 2/3 · 9/4 = 18/12 = 3/2.
4. Jak zapisać 0,35 jako nieskracalny ułamek zwykły?
- 7/20
- 35/10
- 3/5
- 35/1000
Pokaż odpowiedź
A. 7/20 — 35/100 skracamy przez 5.
5. Ile wynosi 2/5 + 3/10?
- 5/15
- 1/2
- 5/10
- 7/10
Pokaż odpowiedź
D. 7/10 — 4/10 + 3/10 = 7/10.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami