Działania na ułamkach

Matematyka, klasa 6 · Wspólny mianownik i ułamek z liczby

Lekcja

Aby dodać lub odjąć ułamki, muszą mieć ten sam mianownik. Wtedy dodajemy tylko liczniki, a mianownik przepisujemy.

Powód jest prosty: mianownik mówi, na ile części pokrojono całość. Trzecich części nie da się dodać do szóstych, tak jak nie dodaje się jabłek do gruszek. Najpierw trzeba pokroić oba ułamki na kawałki tej samej wielkości — to właśnie sprowadzanie do wspólnego mianownika.

PRZED — różne kawałki1/31/6PO — oba na szóste3/62/61/61/3 + 1/6 = 2/6 + 1/6 = 3/6 = 1/2
Wspólny mianownik: 1/3 rozdrabniamy na szóste i dopiero dodajemy.
13 + 16 = 26 + 16 = 36 = 12
Wspólny mianownik, potem skracanie
1/2 · 1/3 = 1/63 rzędy2 kolumny
Mnożenie ułamków: 1/2 z 1/3 to 1/6 prostokąta.

Przy mnożeniu jest łatwiej niż przy dodawaniu: wspólny mianownik nie jest potrzebny. Mnożymy licznik przez licznik i mianownik przez mianownik. Słowo „z" w zadaniu znaczy właśnie mnożenie: połowa z jednej trzeciej to 1/2 · 1/3 = 1/6.

3/4 : 1/2 = ?ODWRACAMY DRUGI ULAMEK1/22/1gora idzie na dol, dol na gorei zmieniamy dzielenie na mnozenieLICZYMY3/4 x 2/1= 6/4 = 3/2 = 1 i 1/2mnozymy gore razy gore, dol razy dolSprawdzenie: ile polowek miesci sie w 3/4? Poltora.Dzielenie przez ulamek mniejszy od 1 daje wynik WIEKSZY od poczatkowej liczby
Dzielenie ułamków — mnożymy przez odwrotność.

💡 Wskazówka: Na końcu warto skrócić ułamek — podzielić licznik i mianownik przez tę samą liczbę, np. 3/6 = 1/2.

Ułamek z liczby

✏️ Ile to 3/4 z 20?

  1. Dzielimy przez mianownik.
    20 : 4 = 5
  2. Mnożymy przez licznik.
    5 × 3 = 15

⚠️ Uwaga: Mnożenie przez ułamek mniejszy od 1 ZMNIEJSZA liczbę: 20 · 3/4 = 15. Dzielenie przez taki ułamek ją ZWIĘKSZA: 20 : 1/2 = 40, bo w dwudziestu mieści się czterdzieści połówek.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Wspólny mianownik
ten sam mianownik w obu ułamkach — warunek dodawania i odejmowania
NWW mianowników
najmniejsza wspólna wielokrotność — najwygodniejszy wspólny mianownik
Mnożenie ułamków
licznik razy licznik, mianownik razy mianownik
Odwrotność ułamka
zamiana licznika z mianownikiem — odwrotnością 3/4 jest 4/3
Dzielenie ułamków
mnożymy przez odwrotność drugiego ułamka
Skracanie przed mnożeniem
skracamy na krzyż — rachunek robi się prostszy
Ułamek z liczby
dzielimy przez mianownik, mnożymy przez licznik
Mnożenie liczb mieszanych
najpierw zamieniamy je na ułamki niewłaściwe
Ułamek jako dzielenie
3/4 to 3 ÷ 4 = 0,75
Kolejność działań na ułamkach
ta sama co zawsze: nawiasy, mnożenie i dzielenie, potem dodawanie
Ułamek niewłaściwy
Licznik jest większy lub równy mianownikowi, np. 13/5. Można go zapisać jako liczbę mieszaną 2 3/5.
Liczba mieszana na niewłaściwy
Mnożymy całości przez mianownik i dodajemy licznik: 2 3/5 = (2 · 5 + 3)/5 = 13/5.

Sprawdź się

1. Ile wynosi 1/3 + 1/4?

  1. 7/12
  2. 2/7
  3. 1/12
  4. 2/12
Pokaż odpowiedź

A. 7/12 — Wspólny mianownik 12: 4/12 + 3/12 = 7/12.

2. Ile wynosi 5/6 − 1/3?

  1. 1/2
  2. 4/3
  3. 4/6 nie da się skrócić
  4. 1/6
Pokaż odpowiedź

A. 1/2 — 5/6 − 2/6 = 3/6 = 1/2.

3. Ile wynosi 2/3 ÷ 4/9?

  1. 8/27
  2. 1 1/2
  3. 3/8
  4. 2/3
Pokaż odpowiedź

B. 1 1/2 — 2/3 · 9/4 = 18/12 = 3/2.

4. Jak zapisać 0,35 jako nieskracalny ułamek zwykły?

  1. 7/20
  2. 35/10
  3. 3/5
  4. 35/1000
Pokaż odpowiedź

A. 7/20 — 35/100 skracamy przez 5.

5. Ile wynosi 2/5 + 3/10?

  1. 5/15
  2. 1/2
  3. 5/10
  4. 7/10
Pokaż odpowiedź

D. 7/10 — 4/10 + 3/10 = 7/10.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami