Procenty

Matematyka, klasa 7 · Procent jako ułamek, procent z liczby, obniżki i podwyżki

Lekcja

Procent to inny sposób zapisania ułamka o mianowniku sto. Słowo „procent" pochodzi z łaciny i znaczy „na sto". Zapis 25% czytamy jako dwadzieścia pięć setnych.

1% = 1100 = 0,01
Jeden procent to jedna setna
PROCENT = LICZBA SETNYCHprocentułamekdziesiętnieile to część całości50%25%20%10%========1/20,51/40,251/50,21/100,120% z 45 = 0,2 × 45 = 9procent zamień na ułamek dziesiętny i pomnóż przez liczbę
Cztery procenty warto znać na pamięć — od razu widać, jaką część całości zajmują.

Zamiana procentu na ułamek

🔑 Zapamiętaj: Warto znać te cztery zamiany na pamięć — pozwalają liczyć procenty w głowie, bez kartki.

0%25%50%75%100%10% = 1/1025% = 1/450% = 1/2 (połowa)
Pasek od 0% do 100%: widać od razu, jaką część całości zajmuje każdy z popularnych procentów.

Zamiana w drugą stronę

Żeby z ułamka zrobić procent, mnożymy go przez sto procent. Najprościej najpierw zamienić ułamek na liczbę dziesiętną, a potem przesunąć przecinek o dwa miejsca w prawo.

✏️ Zamień 3/5 na procent.

  1. Dzielimy licznik przez mianownik.
    3 : 5 = 0,6
  2. Mnożymy przez 100%.
    0,6 × 100% = 60%

Procent z liczby

Żeby obliczyć procent z liczby, zamieniamy procent na ułamek dziesiętny i mnożymy przez tę liczbę.

✏️ Ile to 20% z 45?

  1. Zamieniamy 20% na ułamek dziesiętny.
    20% = 0,2
  2. Mnożymy przez liczbę.
    0,2 × 45 = 9
  3. Odpowiedź: 20% z 45 to 9.

Liczenie procentów w pamięci

Nie każde zadanie wymaga kartki. Kilka procentów liczy się jednym dzieleniem, a z nich można poskładać prawie każdą inną wartość — wystarczy dodawać i połowić.

✏️ Policz w pamięci 15% z 60 zł.

  1. 10% z 60 to podzielenie przez 10.
    60 : 10 = 6 zł
  2. 5% to połowa z tego.
    6 : 2 = 3 zł
  3. Dodajemy oba kawałki.
    6 + 3 = 9 zł

Obniżki i podwyżki

Przy obniżce odejmujemy procent od ceny, a przy podwyżce dodajemy. Najpierw liczymy, o ile złotych zmienia się cena, potem dodajemy lub odejmujemy.

80 zl120 zlo 50% WIECEJo 33% MNIEJz 80 na 12040 : 80 = 0,5 = 50%z 120 na 8040 : 120 = 0,33 = 33%Ta sama roznica 40 zl, ale procent inny — bo dzielimy przez inna calosc
O ile procent więcej, a o ile mniej — punkt odniesienia decyduje.

✏️ Bluza kosztowała 80 zł, obniżka o 25%. Ile kosztuje teraz?

  1. Liczymy 25% z 80 zł — to wielkość obniżki.
    0,25 × 80 = 20 zł
  2. Odejmujemy obniżkę od ceny.
    80 − 20 = 60 zł
  3. Odpowiedź: bluza kosztuje 60 zł.
cena przed obniżką: 80 zł = 100%cena po obniżce: 60 zł = 75%−20 zł100%75%każdy odcinek to 25%, czyli 20 zł
Obniżka o 25%: z ceny zostaje 75%, czyli trzy czwarte dawnej kwoty.

Jakim procentem jednej liczby jest druga

To odwrotne pytanie: znasz część i całość, a szukasz procentu. Dzielimy część przez całość i wynik mnożymy przez sto procent. Uwaga na kolejność — zawsze dzielimy mniejszą wartość przez tę, która stanowi całość.

✏️ Jakim procentem liczby 48 jest 12?

  1. Dzielimy część przez całość.
    12 : 48 = 0,25
  2. Zamieniamy na procent.
    0,25 × 100% = 25%

⚠️ Uwaga: Uwaga: 100% to cała liczba, a nie „sto razy więcej". Podwyżka o 100% oznacza, że cena rośnie dwukrotnie.

💡 Wskazówka: Zanim policzysz, oszacuj wynik. 20% to jedna piąta, więc odpowiedź musi wyjść wyraźnie mniejsza od całości. Jeśli wyszła większa — gdzieś jest błąd.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Procent
Jedna setna całości. 1% = 1/100 = 0,01.
Zamiana procentu na ułamek
Dzielisz przez 100: 35% = 35/100 = 0,35.
Zamiana ułamka na procent
Mnożysz przez 100: 0,4 = 40%, a 3/4 = 0,75 = 75%.
Procent z liczby
Zamień procent na ułamek i pomnóż: 20% z 150 to 0,2 × 150 = 30.
Podwyżka o p%
Nowa cena = stara × (100 + p)/100. Podwyżka o 10% to mnożenie przez 1,1.
Obniżka o p%
Nowa cena = stara × (100 − p)/100. Obniżka o 25% to mnożenie przez 0,75.
Jakim procentem jest część
Część dzielisz przez całość i mnożysz przez 100%: 12 z 48 to 25%.
Szukanie całości
Znasz część i jej procent, więc dzielisz: 30% to 60, całość = 60 ÷ 0,3 = 200.
Punkt procentowy
Różnica dwóch procentów. Wzrost z 5% na 8% to 3 punkty procentowe, a nie 3%.
VAT
Podatek doliczany do ceny netto. Przy stawce 23% cena brutto = netto × 1,23.
Diagram procentowy
Całe koło to 100%. Połowa koła to 50%, ćwiartka 25%.
Promil
Jedna tysięczna całości, znak ‰. 1‰ to 0,001, czyli dziesięć razy mniej niż procent. 1‰ z 2000 to 2.

Sprawdź się

1. Ile wynosi 20% z 150?

  1. 15
  2. 20
  3. 30
  4. 75
Pokaż odpowiedź

C. 30 — 0,2 × 150 = 30.

2. 30% pewnej liczby to 60. Jaka to liczba?

  1. 90
  2. 18
  3. 180
  4. 200
Pokaż odpowiedź

D. 200 — 60 ÷ 0,3 = 200.

3. Ile wynosi 150% liczby 40?

  1. 60
  2. 45
  3. 600
  4. 54
Pokaż odpowiedź

A. 60 — 1,5 × 40 = 60.

4. Ile będzie na lokacie po dwóch latach, jeśli wpłacimy 1000 zł na 5% rocznie z kapitalizacją?

  1. 1100 zł
  2. 1102,50 zł
  3. 1050 zł
  4. 1010 zł
Pokaż odpowiedź

B. 1102,50 zł — 1000 · 1,05 · 1,05 = 1102,50.

5. Jakim procentem liczby 200 jest 250?

  1. 80%
  2. 25%
  3. 50%
  4. 125%
Pokaż odpowiedź

D. 125% — 250 : 200 = 1,25.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami