Statystyka

Matematyka, klasa 7 · Średnia, suma, wartość najmniejsza i największa

Lekcja

Statystyka pozwala opisać zbiór liczb. Najważniejsza wartość to średnia arytmetyczna — mówi, ile wypadłoby na każdego, gdyby rozłożyć wszystko po równo.

średnia = suma liczbilość liczb
Średnia arytmetyczna

Wyobraź sobie kilka słupków o różnej wysokości. Średnia to poziom, na którym wszystkie się wyrównają, gdy przesypiesz nadmiar z wyższych do niższych. Nic nie ubywa i nic nie przybywa — zmienia się tylko rozkład.

PRZED37555PO WYRÓWNANIU55553 + 7 + 5 + 5 = 20    20 : 4 = 5
Średnia to poziom, na którym wyrównują się wszystkie słupki.

✏️ Liczby: 3, 7, 5, 5. Oblicz średnią.

  1. Dodajemy.
    3 + 7 + 5 + 5 = 20
  2. Dzielimy przez 4.
    20 : 4 = 5

Mediana — wartość ze środka

Mediana to liczba stojąca dokładnie pośrodku, gdy wszystkie dane ustawimy od najmniejszej do największej. Przy nieparzystej liczbie danych jest to jedna liczba; przy parzystej bierzemy średnią dwóch środkowych.

3 9 1 7 513795mediana = 5 — dwie liczby z lewej, dwie z prawej
Mediana to środkowa wartość po uporządkowaniu.
Zarobki w malej firmie (tys. zl)4566742szefSREDNIA = 11,7jedna wysoka pensja ja zawyzaMEDIANA = 6lepiej opisuje typowa pensjeGdy w danych sa wartosci skrajne, mediana jest uczciwsza od sredniej
Średnia a mediana — kiedy dają zupełnie inny obraz.

✏️ Zarobki: 3000, 3200, 3400, 3500, 30 000. Średnia czy mediana?

  1. Średnia.
    (3000 + 3200 + 3400 + 3500 + 30000) : 5 = 8620
  2. Mediana — środkowa wartość.
    3400
  3. Cztery osoby z pięciu zarabiają poniżej średniej. Tu uczciwszy obraz daje mediana.

🔑 Zapamiętaj: Jedna bardzo duża lub bardzo mała wartość mocno przesuwa średnią, a medianą prawie nie rusza. Dlatego o zarobkach czy cenach mieszkań mówi się medianą.

💡 Wskazówka: Rozstęp to różnica między wartością największą a najmniejszą — pokazuje, jak bardzo dane są rozrzucone.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Średnia arytmetyczna
Suma wszystkich liczb podzielona przez ich ilość.
Obliczanie średniej
Dla ocen 3, 4 i 5: (3 + 4 + 5) ÷ 3 = 4.
Mediana
Wartość środkowa po uporządkowaniu danych od najmniejszej do największej.
Mediana przy parzystej liczbie danych
Średnia dwóch środkowych liczb.
Dominanta
Wartość, która występuje najczęściej. Nazywana też modą.
Rozstęp
Różnica między największą a najmniejszą wartością w zbiorze.
Diagram słupkowy
Wysokość słupka pokazuje wielkość danej, więc łatwo porównać wartości.
Diagram kołowy
Całe koło to 100%, a wycinki pokazują udziały poszczególnych części.
Wartość skrajna
Jedna bardzo duża liczba mocno zmienia średnią, a medianą prawie nie rusza.
Odczyt z tabeli
Sprawdzasz nagłówek wiersza i kolumny, a liczbę odczytujesz na ich przecięciu.
Suma z średniej
Suma = średnia × liczba danych. Średnia 10 z trzech liczb daje sumę 30.
Średnia ważona
Każda dana ma swoją wagę. Ocena 5 z wagą 3 i ocena 3 z wagą 1 dają (15 + 3) : 4 = 4,5.

Sprawdź się

1. Ile wynosi średnia liczb 3, 4 i 5?

  1. 3,5
  2. 4
  3. 5
  4. 12
Pokaż odpowiedź

B. 4 — 12 ÷ 3 = 4.

2. Ile wynosi rozstęp zbioru 4, 9, 15?

  1. 15
  2. 11
  3. 9
  4. 6
Pokaż odpowiedź

B. 11 — 15 − 4 = 11.

3. Uczeń ma oceny 3, 5 i 4. Jaką ocenę musi dostać, by średnia z czterech ocen wyniosła 4?

  1. 4
  2. 5
  3. 3
  4. 6
Pokaż odpowiedź

A. 4 — Suma musi wynieść 16, a ma już 12, więc brakuje 4.

4. Ile wynosi średnia liczb 2, 5, 8 i 9?

  1. 5
  2. 7
  3. 24
  4. 6
Pokaż odpowiedź

D. 6 — 24 : 4.

5. Do zbioru 2, 4, 6 dopisano liczbę 100. Co zmieni się mocniej?

  1. mediana
  2. obie tak samo
  3. żadna
  4. średnia
Pokaż odpowiedź

D. średnia — Wartości skrajne ciągną średnią.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami