Statystyka
Matematyka, klasa 7 · Średnia, suma, wartość najmniejsza i największa
Lekcja
Statystyka pozwala opisać zbiór liczb. Najważniejsza wartość to średnia arytmetyczna — mówi, ile wypadłoby na każdego, gdyby rozłożyć wszystko po równo.
Wyobraź sobie kilka słupków o różnej wysokości. Średnia to poziom, na którym wszystkie się wyrównają, gdy przesypiesz nadmiar z wyższych do niższych. Nic nie ubywa i nic nie przybywa — zmienia się tylko rozkład.
✏️ Liczby: 3, 7, 5, 5. Oblicz średnią.
- Dodajemy.3 + 7 + 5 + 5 = 20
- Dzielimy przez 4.20 : 4 = 5
Mediana — wartość ze środka
Mediana to liczba stojąca dokładnie pośrodku, gdy wszystkie dane ustawimy od najmniejszej do największej. Przy nieparzystej liczbie danych jest to jedna liczba; przy parzystej bierzemy średnią dwóch środkowych.
✏️ Zarobki: 3000, 3200, 3400, 3500, 30 000. Średnia czy mediana?
- Średnia.(3000 + 3200 + 3400 + 3500 + 30000) : 5 = 8620
- Mediana — środkowa wartość.3400
- Cztery osoby z pięciu zarabiają poniżej średniej. Tu uczciwszy obraz daje mediana.
🔑 Zapamiętaj: Jedna bardzo duża lub bardzo mała wartość mocno przesuwa średnią, a medianą prawie nie rusza. Dlatego o zarobkach czy cenach mieszkań mówi się medianą.
💡 Wskazówka: Rozstęp to różnica między wartością największą a najmniejszą — pokazuje, jak bardzo dane są rozrzucone.
Pojęcia
- Średnia arytmetyczna
- Suma wszystkich liczb podzielona przez ich ilość.
- Obliczanie średniej
- Dla ocen 3, 4 i 5: (3 + 4 + 5) ÷ 3 = 4.
- Mediana
- Wartość środkowa po uporządkowaniu danych od najmniejszej do największej.
- Mediana przy parzystej liczbie danych
- Średnia dwóch środkowych liczb.
- Dominanta
- Wartość, która występuje najczęściej. Nazywana też modą.
- Rozstęp
- Różnica między największą a najmniejszą wartością w zbiorze.
- Diagram słupkowy
- Wysokość słupka pokazuje wielkość danej, więc łatwo porównać wartości.
- Diagram kołowy
- Całe koło to 100%, a wycinki pokazują udziały poszczególnych części.
- Wartość skrajna
- Jedna bardzo duża liczba mocno zmienia średnią, a medianą prawie nie rusza.
- Odczyt z tabeli
- Sprawdzasz nagłówek wiersza i kolumny, a liczbę odczytujesz na ich przecięciu.
- Suma z średniej
- Suma = średnia × liczba danych. Średnia 10 z trzech liczb daje sumę 30.
- Średnia ważona
- Każda dana ma swoją wagę. Ocena 5 z wagą 3 i ocena 3 z wagą 1 dają (15 + 3) : 4 = 4,5.
Sprawdź się
1. Ile wynosi średnia liczb 3, 4 i 5?
- 3,5
- 4
- 5
- 12
Pokaż odpowiedź
B. 4 — 12 ÷ 3 = 4.
2. Ile wynosi rozstęp zbioru 4, 9, 15?
- 15
- 11
- 9
- 6
Pokaż odpowiedź
B. 11 — 15 − 4 = 11.
3. Uczeń ma oceny 3, 5 i 4. Jaką ocenę musi dostać, by średnia z czterech ocen wyniosła 4?
- 4
- 5
- 3
- 6
Pokaż odpowiedź
A. 4 — Suma musi wynieść 16, a ma już 12, więc brakuje 4.
4. Ile wynosi średnia liczb 2, 5, 8 i 9?
- 5
- 7
- 24
- 6
Pokaż odpowiedź
D. 6 — 24 : 4.
5. Do zbioru 2, 4, 6 dopisano liczbę 100. Co zmieni się mocniej?
- mediana
- obie tak samo
- żadna
- średnia
Pokaż odpowiedź
D. średnia — Wartości skrajne ciągną średnią.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami