Sumy algebraiczne

Matematyka, klasa 7 · Redukcja wyrazów podobnych, opuszczanie nawiasów i wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias

Lekcja

Suma algebraiczna to wyrażenie zbudowane z wyrazów połączonych dodawaniem i odejmowaniem, na przykład 5a − 3b + 2a. Przekształcanie takich sum to najczęstsza czynność w całej algebrze — robi się ją przy równaniach, przy wzorach skróconego mnożenia i później w liceum przy funkcjach.

Wyrazy podobne

Wyrazy podobne to te, które mają tę samą część literową: 5a i 2a są podobne, 5a i 5b już nie, 3x i 3x² też nie. Podobne wyrazy można połączyć w jeden — dodajemy albo odejmujemy same liczby przy literach, a część literowa zostaje bez zmian.

5a + 3a = 8a    ale    5a + 3b zostaje 5a + 3b
Jabłek nie dodaje się do gruszek

✏️ Zredukuj wyrazy podobne w wyrażeniu 4x + 7y − x + 2y − 3

  1. Pogrupuj wyrazy z tą samą literą, pamiętając o znakach stojących przed nimi.
    (4x − x) + (7y + 2y) − 3
  2. Połącz każdą grupę osobno. Uwaga: samo x znaczy 1x.
    3x + 9y − 3
  3. Wyrazu wolnego −3 nie ma z czym łączyć, więc zostaje.

Opuszczanie nawiasów

Nawias poprzedzony plusem można opuścić bez żadnych zmian. Nawias poprzedzony minusem zmienia znak każdego wyrazu w środku — to reguła, na której wykłada się najwięcej klasówek.

a + (b − c) = a + b − c
a − (b − c) = a − b + c
Minus przed nawiasem odwraca WSZYSTKIE znaki w środku

✏️ Uprość 8m − (3m − 5) + (2 − m)

  1. Pierwszy nawias ma przed sobą minus — zmieniamy oba znaki w środku.
    8m − 3m + 5 + (2 − m)
  2. Drugi nawias ma plus — przepisujemy go bez zmian.
    8m − 3m + 5 + 2 − m
  3. Zredukuj wyrazy podobne.
    4m + 7

⚠️ Uwaga: Najczęstszy błąd całej klasy siódmej: −(3m − 5) zapisane jako −3m − 5. Minus działa na każdy wyraz w nawiasie, więc poprawnie jest −3m + 5.

Mnożenie sumy przez liczbę

Mnożąc nawias przez liczbę, mnożymy przez nią każdy wyraz w środku. To jest po prostu prawo rozdzielności, znane już z klasy czwartej przy liczeniu 7 · 23 = 7 · 20 + 7 · 3.

k · (a + b) = k·a + k·b
Rozdzielność mnożenia względem dodawania
k·ak·babkk(a + b) = ka + kb
Pole dużego prostokąta to suma pól dwóch mniejszych — stąd wzór k(a + b) = ka + kb.

✏️ Uprość 3(2x − 4) − 2(x + 5)

  1. Pomnóż pierwszy nawias przez 3.
    6x − 12 − 2(x + 5)
  2. Pomnóż drugi nawias przez 2 i pamiętaj o minusie przed nim.
    6x − 12 − 2x − 10
  3. Zredukuj.
    4x − 22

Wyłączanie wspólnego czynnika przed nawias

To ta sama reguła czytana od prawej do lewej. Szukamy liczby albo litery, która dzieli każdy wyraz sumy, i wyciągamy ją przed nawias. Dzięki temu wyrażenie robi się krótsze, a w klasie ósmej pozwala skracać ułamki algebraiczne.

6x + 9 = 3(2x + 3)    oraz    4a − a² = a(4 − a)
Wspólny czynnik wychodzi przed nawias

💡 Wskazówka: Szybki test poprawności całego przekształcenia: podstaw za literę dowolną liczbę, na przykład x = 2, do wyrażenia początkowego i do końcowego. Jeśli wyniki się różnią, gdzieś po drodze zgubiłeś znak.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami ▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami