Wykresy i diagramy

Matematyka, klasa 8 · Odczytywanie diagramów słupkowych i kołowych

Lekcja

Dane liczbowe łatwiej zrozumieć, gdy przedstawimy je na rysunku. Najczęściej używamy diagramów słupkowych i kołowych.

Diagram słupkowy

Wysokość każdego słupka odpowiada wartości. Odczytujemy ją, patrząc na skalę z boku. Możemy porównywać słupki, sumować je i szukać największego.

PonWtŚrCzw
Liczba przeczytanych książek w kolejnych dniach.
OS OD 95 — MYLACY9599wyglada na podwojenieOS OD 0 — UCZCIWY099roznica ledwo widocznaTe same dane: 96 i 99 — inna skala, inne wrazenieCzytajac wykres, najpierw sprawdz, od jakiej liczby zaczyna sie os
Ucięta oś Y — jak wykres może wprowadzić w błąd.

Diagram kołowy

Całe koło to 100% — czyli wszyscy albo całość. Każdy wycinek pokazuje, jaką część całości stanowi dana grupa. Aby obliczyć liczbę osób z procentu, mnożymy całość przez ten procent.

Wycinki na diagramie kołowym mierzy się kątem. Skoro pełny obrót to 360 stopni i jednocześnie 100%, to jeden procent odpowiada 3,6 stopnia. Dlatego połowa koła to 180 stopni, a ćwiartka 90 stopni.

ankieta: 40 osób = 100%GRUPA%KĄTOSÓBpiłka25%90°10taniec50%180°20szachy12,5%45°5pływanie12,5%45°51% = 3,6°  •  razem 360° i 40 osób
Diagram kołowy: procent, kąt i liczba osób to trzy widoki tej samej danej.

✏️ W ankiecie 40 osób. Niebieski wycinek to 25%. Ile osób?

  1. Liczymy 25% z 40.
    0,25 × 40 = 10 osób

✏️ Wycinek zajmuje 72°. Jaki to procent?

  1. Dzielimy przez pełny kąt.
    72 : 360 = 0,2
  2. Zamieniamy na procent.
    0,2 = 20%

⚠️ Uwaga: Zanim odczytasz słupek, sprawdź, od jakiej wartości zaczyna się oś. Wykres z uciętą osią potrafi zrobić z małej różnicy ogromną — tak działa większość mylących wykresów w reklamach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Diagram słupkowy
Wysokość słupka pokazuje wielkość danej. Najłatwiej porównywać wartości.
Diagram kołowy
Całe koło to 100%. Wycinki pokazują udziały części w całości.
Wykres liniowy
Pokazuje zmianę wielkości w czasie, np. temperaturę w kolejnych dniach.
Oś pozioma i pionowa
Na poziomej zwykle kategorie lub czas, na pionowej wartości.
Legenda
Wyjaśnia, co oznacza każdy kolor lub symbol na wykresie.
Skala wykresu
Odstęp między kreskami na osi. Zawsze sprawdź go przed odczytem.
Odczyt wartości
Idziesz od słupka poziomo do osi wartości i odczytujesz liczbę.
Procent z diagramu kołowego
Połowa koła to 50%, ćwiartka 25%, a kąt 90° odpowiada właśnie ćwiartce.
Mylące wykresy
Oś zaczynająca się nie od zera wyolbrzymia różnice. Warto sprawdzić początek skali.
Wybór wykresu
Do porównań słupkowy, do udziałów kołowy, do zmian w czasie liniowy.
Tabela częstości
Zanim narysujemy wykres, zliczamy odpowiedzi w tabeli: kategoria, liczebność, procent. Z niej powstaje każdy diagram.
Procent na kąt
Całe koło to 360°, więc 1% odpowiada 3,6°. Stąd 25% to 90°, a 10% to 36°.

Sprawdź się

1. Który diagram najlepiej pokazuje udział części w całości?

  1. słupkowy
  2. liniowy
  3. kołowy
  4. punktowy
Pokaż odpowiedź

C. kołowy — Całe koło to 100%.

2. Kąt 90° na diagramie kołowym odpowiada:

  1. 25% całości
  2. 50% całości
  3. 90% całości
  4. 10% całości
Pokaż odpowiedź

A. 25% całości — Pełne koło to 360°.

3. Ile stopni na diagramie kołowym odpowiada 25% całości?

  1. 25°
  2. 45°
  3. 90°
  4. 180°
Pokaż odpowiedź

C. 90° — 1% to 3,6°.

4. W klasie liczącej 25 uczniów pięcioro lubi matematykę. Jaki kąt zajmą na diagramie kołowym?

  1. 20°
  2. 36°
  3. 72°
  4. 90°
Pokaż odpowiedź

C. 72° — 20% to 72°.

5. Do ilu stopni muszą sumować się wszystkie wycinki diagramu kołowego?

  1. 360°
  2. 180°
  3. 100°
  4. 90°
Pokaż odpowiedź

A. 360° — Pełne koło.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami