Wykresy i diagramy
Matematyka, klasa 8 · Odczytywanie diagramów słupkowych i kołowych
Lekcja
Dane liczbowe łatwiej zrozumieć, gdy przedstawimy je na rysunku. Najczęściej używamy diagramów słupkowych i kołowych.
Diagram słupkowy
Wysokość każdego słupka odpowiada wartości. Odczytujemy ją, patrząc na skalę z boku. Możemy porównywać słupki, sumować je i szukać największego.
Diagram kołowy
Całe koło to 100% — czyli wszyscy albo całość. Każdy wycinek pokazuje, jaką część całości stanowi dana grupa. Aby obliczyć liczbę osób z procentu, mnożymy całość przez ten procent.
Wycinki na diagramie kołowym mierzy się kątem. Skoro pełny obrót to 360 stopni i jednocześnie 100%, to jeden procent odpowiada 3,6 stopnia. Dlatego połowa koła to 180 stopni, a ćwiartka 90 stopni.
✏️ W ankiecie 40 osób. Niebieski wycinek to 25%. Ile osób?
- Liczymy 25% z 40.0,25 × 40 = 10 osób
✏️ Wycinek zajmuje 72°. Jaki to procent?
- Dzielimy przez pełny kąt.72 : 360 = 0,2
- Zamieniamy na procent.0,2 = 20%
⚠️ Uwaga: Zanim odczytasz słupek, sprawdź, od jakiej wartości zaczyna się oś. Wykres z uciętą osią potrafi zrobić z małej różnicy ogromną — tak działa większość mylących wykresów w reklamach.
Pojęcia
- Diagram słupkowy
- Wysokość słupka pokazuje wielkość danej. Najłatwiej porównywać wartości.
- Diagram kołowy
- Całe koło to 100%. Wycinki pokazują udziały części w całości.
- Wykres liniowy
- Pokazuje zmianę wielkości w czasie, np. temperaturę w kolejnych dniach.
- Oś pozioma i pionowa
- Na poziomej zwykle kategorie lub czas, na pionowej wartości.
- Legenda
- Wyjaśnia, co oznacza każdy kolor lub symbol na wykresie.
- Skala wykresu
- Odstęp między kreskami na osi. Zawsze sprawdź go przed odczytem.
- Odczyt wartości
- Idziesz od słupka poziomo do osi wartości i odczytujesz liczbę.
- Procent z diagramu kołowego
- Połowa koła to 50%, ćwiartka 25%, a kąt 90° odpowiada właśnie ćwiartce.
- Mylące wykresy
- Oś zaczynająca się nie od zera wyolbrzymia różnice. Warto sprawdzić początek skali.
- Wybór wykresu
- Do porównań słupkowy, do udziałów kołowy, do zmian w czasie liniowy.
- Tabela częstości
- Zanim narysujemy wykres, zliczamy odpowiedzi w tabeli: kategoria, liczebność, procent. Z niej powstaje każdy diagram.
- Procent na kąt
- Całe koło to 360°, więc 1% odpowiada 3,6°. Stąd 25% to 90°, a 10% to 36°.
Sprawdź się
1. Który diagram najlepiej pokazuje udział części w całości?
- słupkowy
- liniowy
- kołowy
- punktowy
Pokaż odpowiedź
C. kołowy — Całe koło to 100%.
2. Kąt 90° na diagramie kołowym odpowiada:
- 25% całości
- 50% całości
- 90% całości
- 10% całości
Pokaż odpowiedź
A. 25% całości — Pełne koło to 360°.
3. Ile stopni na diagramie kołowym odpowiada 25% całości?
- 25°
- 45°
- 90°
- 180°
Pokaż odpowiedź
C. 90° — 1% to 3,6°.
4. W klasie liczącej 25 uczniów pięcioro lubi matematykę. Jaki kąt zajmą na diagramie kołowym?
- 20°
- 36°
- 72°
- 90°
Pokaż odpowiedź
C. 72° — 20% to 72°.
5. Do ilu stopni muszą sumować się wszystkie wycinki diagramu kołowego?
- 360°
- 180°
- 100°
- 90°
Pokaż odpowiedź
A. 360° — Pełne koło.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami