Światło i cień
Plastyka, klasa 5 · Środki wyrazu
Najważniejsze w skrócie
Światłocień to sposób pokazania bryły przy pomocy jasnych i ciemnych miejsc. Bez niego rysunek zostaje płaski jak wycinanka.
Na każdej bryle rozróżniamy: światło (miejsce najjaśniejsze, zwrócone do źródła), półcień (przejście), cień własny (strona odwrócona od światła) i cień rzucony na podłoże.
Kierunek światła trzeba ustalić na początku i trzymać się go w całej pracy. Jeśli światło pada z lewej, wszystkie cienie rzucone idą w prawo — inaczej rysunek wygląda nieprawdziwie.

Ważne daty
- Światło — najjaśniejsze miejsce bryły
- Półcień — przejście między światłem i cieniem
- Cień własny — strona odwrócona od światła
- Cień rzucony — ciemna plama na podłożu
- Refleks — odbite światło w cieniu
Ważne postacie
- Źródło światła — ustala układ cieni
- Kula — łagodne przejścia tonalne
- Sześcian — wyraźne granice ścian
- Kreskowanie — buduje cień na rysunku
Pojęcia
- Co to światłocień?
- Pokazanie bryły za pomocą jasnych i ciemnych miejsc.
- Co to walor?
- Stopień jasności barwy lub szarości.
- Co to cień własny?
- Ciemna strona przedmiotu, odwrócona od światła.
- Co to cień rzucony?
- Ciemna plama, którą przedmiot rzuca na podłoże.
- Co to półcień?
- Miejsce przejścia między światłem a cieniem.
- Co to refleks?
- Światło odbite od podłoża, rozjaśniające cień.
- Dlaczego trzeba trzymać jeden kierunek światła?
- Bo inaczej cienie się nie zgadzają i rysunek wygląda nieprawdziwie.
- Czym różni się kula od sześcianu w światłocieniu?
- Na kuli przejścia są łagodne, na sześcianie granice ostre.
- Gdzie znajduje się światło na bryle?
- W miejscu zwróconym do źródła — najjaśniejszym.
- Jak wyglądają przejścia tonalne na sześcianie?
- Ostre — zmiana następuje na krawędzi.
- Co dzieje się z cieniem rzuconym dalej od przedmiotu?
- Staje się bardziej rozmyty.
- Co to skala walorowa?
- Skala jasności od bieli do czerni.
Sprawdź się
1. Światłocień służy do…
- Mieszania barw
- Pokazania bryły
- Rysowania konturu
- Podpisania pracy
Pokaż odpowiedź
B. Pokazania bryły — Światłocień nadaje rysunkowi bryłowatość.
2. Walor to…
- Rodzaj pędzla
- Stopień jasności
- Nazwa barwy
- Rodzaj papieru
Pokaż odpowiedź
B. Stopień jasności — Walor określa jasność.
3. Półcień to obszar…
- Najciemniejszy
- Przejściowy między światłem a cieniem
- Poza przedmiotem
- Rozjaśniony odbiciem
Pokaż odpowiedź
B. Przejściowy między światłem a cieniem — Bez niego przejście od światła do cienia jest sztuczne.
4. Cień rzucony pada na…
- Samą bryłę
- Podłoże obok przedmiotu
- Źródło światła
- Górną ścianę bryły
Pokaż odpowiedź
B. Podłoże obok przedmiotu — To on osadza przedmiot na podłożu.
5. Półcień leży:
- między światłem a cieniem własnym
- poza przedmiotem
- w bliku
- na tle
Pokaż odpowiedź
A. między światłem a cieniem własnym — Płynne przejście daje wrażenie okrągłości.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami