Serce i krwiobieg
Biologia, klasa 7 · Organizm człowieka
Najważniejsze w skrócie
Serce to mięśniowa pompa zbudowana z czterech jam: dwóch przedsionków i dwóch komór. Zastawki pilnują, by krew płynęła tylko w jednym kierunku — to ich zamykanie słyszymy jako uderzenia serca. Krew krąży w dwóch obiegach: mały (płucny) prowadzi z prawej komory do płuc i wraca do lewego przedsionka, duży (ustrojowy) z lewej komory do całego ciała i wraca do prawego przedsionka.
Naczynia krwionośne dzielą się na tętnice (prowadzą krew z serca, mają grube, sprężyste ściany), żyły (prowadzą krew do serca, mają zastawki zapobiegające cofaniu) i naczynia włosowate o ścianie z jednej warstwy komórek — tam zachodzi wymiana gazów i substancji z tkankami. Tętno to fala skurczu przenoszona przez ścianę tętnicy; u dorosłego w spoczynku wynosi około 60–80 uderzeń na minutę. Regularny ruch, dieta uboga w tłuszcze zwierzęce i unikanie palenia chronią przed miażdżycą i zawałem.
Pojęcia
- Budowa serca
- Cztery jamy: dwa przedsionki i dwie komory.
- Zastawki serca
- Pilnują jednokierunkowego przepływu krwi; ich zamykanie słychać jako tony serca.
- Krwiobieg mały
- Prawa komora — płuca — lewy przedsionek; krew nabiera tlenu.
- Krwiobieg duży
- Lewa komora — całe ciało — prawy przedsionek; krew oddaje tlen tkankom.
- Tętnice
- Prowadzą krew z serca; grube, sprężyste ściany, brak zastawek.
- Żyły
- Prowadzą krew do serca; cieńsze ściany, mają zastawki.
- Naczynia włosowate
- Ściana z jednej warstwy komórek; miejsce wymiany gazów i substancji.
- Tętno
- Fala skurczu w ścianie tętnicy; w spoczynku ok. 60–80 na minutę.
- Ciśnienie krwi
- Nacisk krwi na ściany naczyń; prawidłowe ok. 120/80 mmHg.
- Miażdżyca
- Odkładanie się blaszek w ścianach tętnic; zwęża naczynia.
- Zawał serca
- Obumarcie fragmentu mięśnia sercowego z powodu zamknięcia tętnicy wieńcowej.
- Profilaktyka chorób serca
- Ruch, dieta uboga w tłuszcze zwierzęce, brak papierosów, kontrola ciśnienia.
Sprawdź się
1. Ile jam ma serce człowieka?
- Cztery
- Dwie
- Trzy
- Sześć
Pokaż odpowiedź
A. Cztery — Dwa przedsionki i dwie komory.
2. Z której komory wychodzi krwiobieg duży?
- Z lewej
- Z prawej
- Z obu naraz
- Z przedsionka
Pokaż odpowiedź
A. Z lewej — Lewa komora ma najgrubszą ścianę.
3. Ile wynosi tętno spoczynkowe dorosłego?
- Około 60–80 na minutę
- Około 20 na minutę
- Około 150 na minutę
- Około 200 na minutę
Pokaż odpowiedź
A. Około 60–80 na minutę — U dorosłego w spoczynku serce bije około 60–80 razy na minutę; u dzieci szybciej. Wartość 150 na minutę pojawia się dopiero przy dużym wysiłku.
4. Co powoduje zawał serca?
- Zamknięcie tętnicy wieńcowej i niedotlenienie mięśnia
- Zbyt szybkie bicie serca
- Nadmiar tlenu
- Pęknięcie zastawki zawsze
Pokaż odpowiedź
A. Zamknięcie tętnicy wieńcowej i niedotlenienie mięśnia — Zawał następuje, gdy zamknięta tętnica wieńcowa przestaje dostarczać krew i fragment mięśnia sercowego obumiera z niedotlenienia. Szybkie bicie serca samo w sobie zawału nie powoduje.
5. Krew z całego ciała wraca do...
- Prawego przedsionka
- Lewej komory
- Lewego przedsionka
- Prawej komory
Pokaż odpowiedź
A. Prawego przedsionka — Stamtąd trafia do krwiobiegu małego.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami