Odporność organizmu

Organizm broni się przed drobnoustrojami na kilku poziomach. Pierwsza bariera jest mechaniczna i chemiczna: nieuszkodzona skóra, śluz i rzęski w drogach oddechowych, kwaśny sok żołądkowy, łzy. Gdy zarazek ją pokona, działa odporność nieswoista — krwinki białe pochłaniają drobnoustroje (fagocytoza), pojawia się stan zapalny i gorączka, która utrudnia namnażanie zarazków.

Odporność swoista rozpoznaje konkretnego wroga: limfocyty B wytwarzają przeciwciała pasujące do danego antygenu, a limfocyty T niszczą zakażone komórki. Po przechorowaniu pozostają komórki pamięci — dlatego na wiele chorób choruje się raz. Szczepionka zawiera osłabiony lub pocięty zarazek albo jego fragment; uczy układ odpornościowy bez wywoływania choroby (odporność czynna). Surowica zawiera gotowe przeciwciała i działa natychmiast, ale krótko (odporność bierna). Antybiotyki działają tylko na bakterie — nie leczą infekcji wirusowych.

Bariery mechaniczne

Skóra, śluz, rzęski, łzy, kwaśny sok żołądkowy.

Fagocytoza

Pochłanianie i trawienie drobnoustrojów przez krwinki białe.

Odporność nieswoista

Wrodzona; działa tak samo na każdy zarazek.

Odporność swoista

Nabyta; skierowana przeciw konkretnemu antygenowi.

Antygen

Substancja rozpoznawana przez układ odpornościowy jako obca.

Przeciwciało

Białko wytwarzane przez limfocyty B, wiążące konkretny antygen.

Limfocyty T

Niszczą komórki zakażone i sterują odpowiedzią odpornościową.

Komórki pamięci

Pozostają po zakażeniu; umożliwiają szybką reakcję przy kolejnym kontakcie.

Szczepionka

Osłabiony zarazek lub jego fragment — uczy odporności bez choroby.

Surowica

Gotowe przeciwciała; działa natychmiast, ale krótko.

Gorączka

Podwyższona temperatura utrudniająca namnażanie drobnoustrojów.

Antybiotyk

Lek działający na bakterie; bezużyteczny wobec wirusów.

1. Co jest pierwszą barierą chroniącą organizm?

1. Nieuszkodzona skóra i błony śluzowe
2. Przeciwciała
3. Limfocyty T
4. Gorączka

2. Czym jest antygen?

1. Substancją rozpoznawaną jako obca
2. Białkiem obronnym
3. Lekiem
4. Rodzajem krwinki

3. Kiedy podaje się surowicę?

1. Gdy potrzebna jest natychmiastowa ochrona, np. po ukąszeniu
2. Przed sezonem grypowym
3. Co roku profilaktycznie
4. Zamiast antybiotyku na anginę

4. Co robią limfocyty T?

1. Niszczą komórki zakażone i sterują odpowiedzią
2. Produkują przeciwciała
3. Transportują tlen
4. Zamykają rany

5. Przeciwciała wytwarzają:

1. erytrocyty
2. limfocyty B
3. płytki krwi
4. fagocyty