Metale i niemetale

Wszystkie pierwiastki dzielimy na metale i niemetale. Metale są błyszczące, kowalne i ciągliwe, dobrze przewodzą prąd i ciepło, a w temperaturze pokojowej prawie wszystkie są ciałami stałymi — jedyny wyjątek to ciekła rtęć. Niemetale są zwykle matowe i kruche, źle przewodzą prąd, a wiele z nich to gazy: tlen, azot, wodór, chlor. W układzie okresowym metale zajmują lewą i środkową część tablicy, niemetale prawy górny róg.

Czyste metale rzadko wystarczają w praktyce, dlatego stapia się je w stopy: stal to żelazo z węglem, mosiądz to miedź z cynkiem, a brąz to miedź z cyną. Stop jest zwykle twardszy i odporniejszy od czystego metalu. Metale reagują z tlenem, wodą i kwasami — im aktywniejszy metal, tym gwałtowniej. Powolne niszczenie metalu przez tlen i wilgoć to korozja; w przypadku żelaza nazywamy ją rdzewieniem. Chronimy przed nią malując, smarując, ocynkowując albo dodając chrom do stali nierdzewnej.

Wymień trzy typowe właściwości metali

Połysk, kowalność (dają się kuć i walcować) oraz dobre przewodzenie prądu i ciepła.

Który metal jest cieczą w temperaturze pokojowej?

Rtęć (Hg) — jedyny metal, który w pokojowej temperaturze jest ciekły.

Gdzie w układzie okresowym leżą niemetale?

W prawym górnym rogu tablicy. Metale zajmują lewą i środkową część.

Co to jest stop?

Mieszanina metalu z innym metalem lub niemetalem, otrzymana przez stopienie. Zwykle twardsza i trwalsza od czystego metalu.

Z czego składa się stal?

Z żelaza i niewielkiej ilości węgla. Dodatek chromu daje stal nierdzewną.

Z czego składa się mosiądz, a z czego brąz?

Mosiądz to miedź z cynkiem, brąz to miedź z cyną.

Co to jest korozja?

Powolne niszczenie metalu pod wpływem tlenu i wilgoci z otoczenia. Korozja żelaza to rdzewienie.

Jak chronimy metal przed korozją?

Malujemy, smarujemy, pokrywamy warstwą innego metalu (cynkowanie) albo stosujemy stopy odporne, np. stal nierdzewną.

Co powstaje w reakcji metalu z kwasem?

Sól i wodór, np. Zn + 2 HCl → ZnCl₂ + H₂.

Który metal jest najaktywniejszy: złoto, cynk czy sód?

Sód — reaguje gwałtownie nawet z wodą. Złoto jest najmniej aktywne, dlatego się nie utlenia.

Dlaczego kable robi się z miedzi lub aluminium?

Bo te metale bardzo dobrze przewodzą prąd elektryczny i dają się formować w cienkie druty.

Czym różni się przewodzenie prądu przez metal i przez niemetal?

Metale przewodzą prąd dzięki swobodnym elektronom, niemetale zwykle są izolatorami. Wyjątek to grafit — odmiana węgla, która prąd przewodzi.

1. Który z tych pierwiastków jest metalem?

1. siarka
2. miedź
3. chlor
4. azot

2. Stal to stop żelaza z:

1. węglem
2. cynkiem
3. cyną
4. siarką

3. Ocynkowanie blachy służy do:

1. zwiększenia połysku
2. ochrony przed korozją
3. zwiększenia przewodnictwa
4. obniżenia temperatury topnienia

4. Który niemetal przewodzi prąd elektryczny?

1. siarka
2. grafit
3. fosfor
4. jod

5. Co jest potrzebne, aby żelazo zardzewiało?

1. Sama woda
2. Sam tlen
3. Woda i tlen
4. Wysoka temperatura