Tworzywa sztuczne i polimeryzacja

Polimeryzacja to reakcja, w której wiele małych cząsteczek — monomerów — łączy się w jeden bardzo długi łańcuch, czyli polimer. Warunkiem jest wiązanie wielokrotne: podwójne wiązanie w monomerze pęka i uwolnione miejsca łączą sąsiednie cząsteczki. Z etenu (CH₂=CH₂) powstaje w ten sposób polietylen, z propenu polipropylen, a z chlorku winylu polichlorek winylu, znany jako PVC. Nazwę polimeru tworzymy zwykle przez dodanie przedrostka „poli-" do nazwy monomeru.

Tworzywa sztuczne są lekkie, tanie, odporne na wodę i nie przewodzą prądu — dlatego robi się z nich opakowania, butelki, rury, izolację kabli i części sprzętu. Ich największą wadą jest trwałość: butelka PET rozkłada się w środowisku setki lat, a spalanie tworzyw w domowym piecu uwalnia trujące gazy. Dlatego tworzywa segregujemy i poddajemy recyklingowi — symbol z cyfrą w trójkącie na opakowaniu mówi, z jakiego tworzywa jest wykonane. Powstają też biotworzywa, które ulegają rozkładowi znacznie szybciej.

Co to jest polimeryzacja?

Reakcja łączenia wielu małych cząsteczek (monomerów) w długi łańcuch — polimer.

Co to jest monomer, a co polimer?

Monomer to pojedyncza mała cząsteczka wyjściowa. Polimer to długi łańcuch zbudowany z powtarzających się monomerów.

Jaki warunek musi spełniać monomer?

Musi mieć wiązanie wielokrotne, najczęściej podwójne — ono pęka i pozwala łączyć cząsteczki.

Z czego powstaje polietylen?

Z etenu CH₂=CH₂. Wiązanie podwójne pęka, a cząsteczki łączą się w łańcuch −CH₂−CH₂−CH₂−.

Skąd bierze się nazwa polimeru?

Z przedrostka „poli-" (wiele) i nazwy monomeru: eten → polietylen, propen → polipropylen.

Co oznacza skrót PVC?

Polichlorek winylu — tworzywo z chlorku winylu, używane na rury, wykładziny i okna.

Wymień trzy zalety tworzyw sztucznych

Są lekkie, tanie i odporne na wodę oraz korozję; dodatkowo nie przewodzą prądu.

Jaka jest główna wada tworzyw sztucznych?

Nie rozkładają się przez setki lat, więc zaśmiecają środowisko.

Dlaczego nie wolno palić plastiku w piecu?

W niskiej temperaturze powstają trujące gazy, m.in. dioksyny i chlorowodór z PVC.

Co to jest recykling tworzyw?

Ponowne przetworzenie zużytego tworzywa na nowy surowiec — np. butelka PET staje się włóknem na polar.

Z jakiego tworzywa są butelki na napoje?

Z PET — politereftalanu etylenu, oznaczanego cyfrą 1 w trójkącie.

Co to są biotworzywa?

Tworzywa z surowców roślinnych (np. skrobi kukurydzianej), które w odpowiednich warunkach ulegają rozkładowi w kilka miesięcy.

1. Polimeryzacja polega na:

1. rozkładzie polimeru na monomery
2. łączeniu monomerów w długi łańcuch
3. spalaniu tworzywa
4. rozpuszczaniu polimeru w wodzie

2. Skrót PET oznacza tworzywo, z którego robi się:

1. rury kanalizacyjne
2. butelki na napoje
3. izolację kabli
4. szyby okienne

3. Spalanie plastiku w domowym piecu jest niebezpieczne, bo:

1. powstaje wyłącznie para wodna
2. wydzielają się trujące gazy
3. tworzywo nie chce się palić
4. powstaje czysty węgiel

4. Biotworzywa różnią się od zwykłych tym, że:

1. są cięższe
2. szybciej ulegają rozkładowi
3. przewodzą prąd
4. nie da się ich formować

5. Z jakiego monomeru powstaje polietylen?

1. Metanu
2. Etenu
3. Etynu
4. Etanolu