Prawo Archimedesa i siła wyporu
Fizyka, klasa 7 · Hydrostatyka
Najważniejsze w skrócie
Każde ciało zanurzone w cieczy albo gazie jest wypychane do góry. Ta siła nazywa się siłą wyporu i dlatego w wodzie czujemy się lżejsi, a balon z helem unosi się w powietrzu.
Prawo Archimedesa mówi, że siła wyporu jest równa ciężarowi cieczy wypartej przez zanurzoną część ciała: Fw = ρ · g · V, gdzie ρ to gęstość cieczy, a V — objętość zanurzonej części. W wodzie każdy zanurzony litr daje około 10 N wyporu.
O tym, czy ciało pływa, decyduje porównanie gęstości. Gęstość mniejsza od gęstości cieczy — ciało pływa po powierzchni; równa — unosi się w zanurzeniu; większa — tonie. Stalowy statek pływa, bo w kadłubie jest mnóstwo powietrza i średnia gęstość całości jest mniejsza od gęstości wody.

Pojęcia
- Co to jest siła wyporu?
- Siła, którą ciecz lub gaz wypycha zanurzone ciało do góry.
- Jak brzmi prawo Archimedesa?
- Siła wyporu równa się ciężarowi cieczy wypartej przez zanurzoną część ciała.
- Podaj wzór na siłę wyporu.
- Fw = ρ · g · V (gęstość cieczy razy g razy objętość zanurzonej części).
- W którą stronę działa siła wyporu?
- Zawsze pionowo w górę.
- Kiedy ciało pływa po powierzchni?
- Gdy jego gęstość jest mniejsza od gęstości cieczy.
- Kiedy ciało tonie?
- Gdy jego gęstość jest większa od gęstości cieczy.
- Ile wynosi siła wyporu na 1 litr zanurzony w wodzie?
- Około 10 N — bo litr wody waży 1 kg.
- Od czego NIE zależy siła wyporu?
- Od masy ciała ani od głębokości zanurzenia.
- Dlaczego stalowy statek pływa?
- Kadłub jest w środku pusty, więc średnia gęstość statku jest mniejsza niż wody.
- Jak zanurza się łódź podwodna?
- Nabiera wodę do zbiorników balastowych, zwiększając swój ciężar.
- Dlaczego łatwiej pływa się w morzu niż w jeziorze?
- Woda słona ma większą gęstość, więc daje większy wypór.
- Jaka jest jednostka siły wyporu?
- Niuton (N) — to zwykła siła.
Sprawdź się
1. W którą stronę działa siła wyporu?
- W dół
- W górę
- Poziomo
- Zależy od kształtu ciała
Pokaż odpowiedź
B. W górę — Wypór zawsze wypycha ciało ku powierzchni.
2. Klocek wypiera 2 dm³ wody. Jaka siła wyporu na niego działa?
- 2 N
- 10 N
- 20 N
- 200 N
Pokaż odpowiedź
C. 20 N — Fw = 1000 · 10 · 0,002 = 20 N.
3. Który przedmiot doświadczy większej siły wyporu w wodzie?
- Zanurzona kula o objętości 1 dm³
- Zanurzona kula o objętości 3 dm³
- Obie jednakowej
- Ta o większej masie
Pokaż odpowiedź
B. Zanurzona kula o objętości 3 dm³ — Wypór rośnie z objętością zanurzonej części.
4. Czy siła wyporu działa też w powietrzu?
- Nie, tylko w cieczach
- Tak — dlatego balon z helem unosi się do góry
- Tylko na dużej wysokości
- Tylko w gazach cięższych od zwykłego powietrza
Pokaż odpowiedź
B. Tak — dlatego balon z helem unosi się do góry — Wypór działa w każdym płynie, także w gazie.
5. Siła wyporu jest równa:
- Ciężarowi ciała
- Ciężarowi wypartej cieczy
- Objętości ciała
- Gęstości ciała
Pokaż odpowiedź
B. Ciężarowi wypartej cieczy — To treść prawa Archimedesa.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami