Fale elektromagnetyczne
Fizyka, klasa 8 · Drgania i fale
Najważniejsze w skrócie
Fala elektromagnetyczna to rozchodzące się drgania pola elektrycznego i magnetycznego. Nie potrzebuje ośrodka, więc biegnie także w próżni — z prędkością około 300 000 km/s. Tak samo szybko biegną w próżni wszystkie jej rodzaje, a dźwięk, który jest falą mechaniczną, w próżni w ogóle się nie rozchodzi.
Fale elektromagnetyczne układamy w widmo według długości fali: od najdłuższych fal radiowych, przez mikrofale, podczerwień, światło widzialne i nadfiolet, aż po promieniowanie rentgenowskie i gamma. Im krótsza fala, tym większa częstotliwość i tym większą energię niesie promieniowanie. Prędkość, długość fali i częstotliwość łączy wzór c = λ · f.
Każdy zakres ma zastosowania: radio i telewizja, kuchenka mikrofalowa i Wi-Fi, piloty i termowizja, lampy UV, zdjęcia RTG, leczenie nowotworów. Promieniowanie o największej energii — część nadfioletu, rentgenowskie i gamma — może uszkadzać komórki, dlatego chronimy się kremem z filtrem, ograniczamy prześwietlenia i stosujemy osłony.
Pojęcia
- Fala elektromagnetyczna
- Rozchodzące się drgania pola elektrycznego i magnetycznego; nie potrzebuje ośrodka.
- Prędkość fal elektromagnetycznych w próżni
- Około 300 000 km/s, czyli 3 · 10⁸ m/s — jednakowa dla wszystkich rodzajów tych fal.
- Widmo fal elektromagnetycznych od najdłuższych
- Radiowe, mikrofale, podczerwień, światło widzialne, nadfiolet, promieniowanie rentgenowskie, gamma.
- Długość fali a energia
- Im krótsza fala, tym większa częstotliwość i tym większą energię niesie promieniowanie.
- Wzór c = λ · f
- Prędkość fali to iloczyn długości fali i częstotliwości; stąd λ = c / f oraz f = c / λ.
- Fale radiowe — zastosowania
- Radio, telewizja, krótkofalówki i łączność z sondami kosmicznymi; to najdłuższe fale w widmie.
- Mikrofale
- Kuchenka mikrofalowa, radar, Wi-Fi i Bluetooth; podgrzewają jedzenie, bo pobudzają do drgań cząsteczki wody.
- Podczerwień
- Promieniowanie cieplne wysyłane przez każde ciepłe ciało; wykorzystują je piloty, kamery termowizyjne i promienniki.
- Zakres światła widzialnego
- Wąski fragment widma: od czerwieni (fala ok. 700 nm) do fioletu (ok. 400 nm).
- Nadfiolet (UV)
- Wywołuje opaleniznę i wytwarzanie witaminy D, ale w nadmiarze parzy skórę i uszkadza oczy.
- Rola ozonu w atmosferze
- Warstwa ozonowa pochłania większość szkodliwego nadfioletu docierającego ze Słońca.
- Promieniowanie rentgenowskie
- Łatwo przenika przez tkanki miękkie, słabiej przez kości — stąd zdjęcia RTG; w dużych dawkach szkodliwe.
Sprawdź się
1. Które fale elektromagnetyczne mają największą długość?
- promieniowanie gamma
- nadfiolet
- mikrofale
- fale radiowe
Pokaż odpowiedź
D. fale radiowe — Fale radiowe otwierają widmo — mogą mieć od centymetrów do wielu kilometrów długości.
2. Stacja radiowa FM nadaje na częstotliwości 100 MHz. Długość fali wynosi:
- 30 m
- 0,3 m
- 3 m
- 300 m
Pokaż odpowiedź
C. 3 m — λ = c / f = 300 000 000 m/s : 100 000 000 Hz = 3 m.
3. Światło pokonuje 150 mln km ze Słońca do Ziemi w czasie około:
- 8 minut
- 8 sekund
- 8 godzin
- 0,5 sekundy
Pokaż odpowiedź
A. 8 minut — t = 150 000 000 km : 300 000 km/s = 500 s, czyli około 8 minut i 20 sekund.
4. Krem z filtrem chroni skórę przed:
- podczerwienią
- nadfioletem
- mikrofalami
- falami radiowymi
Pokaż odpowiedź
B. nadfioletem — Nadfiolet ze Słońca powoduje oparzenia i zwiększa ryzyko nowotworów skóry.
5. Sygnał radiowy z Księżyca (384 000 km) dociera na Ziemię po około:
- 13 s
- 0,13 s
- 2,6 s
- 1,3 s
Pokaż odpowiedź
D. 1,3 s — t = 384 000 km : 300 000 km/s ≈ 1,3 s; 2,6 s trwałaby droga tam i z powrotem.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami