Fale elektromagnetyczne

Fizyka, klasa 8 · Drgania i fale

Najważniejsze w skrócie

Fala elektromagnetyczna to rozchodzące się drgania pola elektrycznego i magnetycznego. Nie potrzebuje ośrodka, więc biegnie także w próżni — z prędkością około 300 000 km/s. Tak samo szybko biegną w próżni wszystkie jej rodzaje, a dźwięk, który jest falą mechaniczną, w próżni w ogóle się nie rozchodzi.

Fale elektromagnetyczne układamy w widmo według długości fali: od najdłuższych fal radiowych, przez mikrofale, podczerwień, światło widzialne i nadfiolet, aż po promieniowanie rentgenowskie i gamma. Im krótsza fala, tym większa częstotliwość i tym większą energię niesie promieniowanie. Prędkość, długość fali i częstotliwość łączy wzór c = λ · f.

Każdy zakres ma zastosowania: radio i telewizja, kuchenka mikrofalowa i Wi-Fi, piloty i termowizja, lampy UV, zdjęcia RTG, leczenie nowotworów. Promieniowanie o największej energii — część nadfioletu, rentgenowskie i gamma — może uszkadzać komórki, dlatego chronimy się kremem z filtrem, ograniczamy prześwietlenia i stosujemy osłony.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Fala elektromagnetyczna
Rozchodzące się drgania pola elektrycznego i magnetycznego; nie potrzebuje ośrodka.
Prędkość fal elektromagnetycznych w próżni
Około 300 000 km/s, czyli 3 · 10⁸ m/s — jednakowa dla wszystkich rodzajów tych fal.
Widmo fal elektromagnetycznych od najdłuższych
Radiowe, mikrofale, podczerwień, światło widzialne, nadfiolet, promieniowanie rentgenowskie, gamma.
Długość fali a energia
Im krótsza fala, tym większa częstotliwość i tym większą energię niesie promieniowanie.
Wzór c = λ · f
Prędkość fali to iloczyn długości fali i częstotliwości; stąd λ = c / f oraz f = c / λ.
Fale radiowe — zastosowania
Radio, telewizja, krótkofalówki i łączność z sondami kosmicznymi; to najdłuższe fale w widmie.
Mikrofale
Kuchenka mikrofalowa, radar, Wi-Fi i Bluetooth; podgrzewają jedzenie, bo pobudzają do drgań cząsteczki wody.
Podczerwień
Promieniowanie cieplne wysyłane przez każde ciepłe ciało; wykorzystują je piloty, kamery termowizyjne i promienniki.
Zakres światła widzialnego
Wąski fragment widma: od czerwieni (fala ok. 700 nm) do fioletu (ok. 400 nm).
Nadfiolet (UV)
Wywołuje opaleniznę i wytwarzanie witaminy D, ale w nadmiarze parzy skórę i uszkadza oczy.
Rola ozonu w atmosferze
Warstwa ozonowa pochłania większość szkodliwego nadfioletu docierającego ze Słońca.
Promieniowanie rentgenowskie
Łatwo przenika przez tkanki miękkie, słabiej przez kości — stąd zdjęcia RTG; w dużych dawkach szkodliwe.

Sprawdź się

1. Które fale elektromagnetyczne mają największą długość?

  1. promieniowanie gamma
  2. nadfiolet
  3. mikrofale
  4. fale radiowe
Pokaż odpowiedź

D. fale radiowe — Fale radiowe otwierają widmo — mogą mieć od centymetrów do wielu kilometrów długości.

2. Stacja radiowa FM nadaje na częstotliwości 100 MHz. Długość fali wynosi:

  1. 30 m
  2. 0,3 m
  3. 3 m
  4. 300 m
Pokaż odpowiedź

C. 3 m — λ = c / f = 300 000 000 m/s : 100 000 000 Hz = 3 m.

3. Światło pokonuje 150 mln km ze Słońca do Ziemi w czasie około:

  1. 8 minut
  2. 8 sekund
  3. 8 godzin
  4. 0,5 sekundy
Pokaż odpowiedź

A. 8 minut — t = 150 000 000 km : 300 000 km/s = 500 s, czyli około 8 minut i 20 sekund.

4. Krem z filtrem chroni skórę przed:

  1. podczerwienią
  2. nadfioletem
  3. mikrofalami
  4. falami radiowymi
Pokaż odpowiedź

B. nadfioletem — Nadfiolet ze Słońca powoduje oparzenia i zwiększa ryzyko nowotworów skóry.

5. Sygnał radiowy z Księżyca (384 000 km) dociera na Ziemię po około:

  1. 13 s
  2. 0,13 s
  3. 2,6 s
  4. 1,3 s
Pokaż odpowiedź

D. 1,3 s — t = 384 000 km : 300 000 km/s ≈ 1,3 s; 2,6 s trwałaby droga tam i z powrotem.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami