Odbicie światła i zwierciadła

Fizyka, klasa 8 · Zjawiska optyczne

Najważniejsze w skrócie

Światło padające na gładką powierzchnię odbija się zgodnie z prawem odbicia: kąt odbicia równa się kątowi padania, a promień padający, odbity i normalna leżą w jednej płaszczyźnie. Kąty mierzymy od normalnej, czyli prostej prostopadłej do powierzchni w punkcie padania. Od gładkiej powierzchni światło odbija się zwierciadlanie i powstaje obraz; od chropowatej — rozprasza się na wszystkie strony.

Zwierciadło płaskie daje obraz pozorny, prosty, tej samej wielkości co przedmiot i położony symetrycznie po drugiej stronie lustra — dlatego w lustrze lewa i prawa strona zamieniają się miejscami.

Zwierciadło wklęsłe skupia promienie równoległe do osi w ognisku, a źródło umieszczone w ognisku daje wiązkę równoległą — tak działa reflektor i latarka. Zwierciadło wypukłe rozprasza światło i zawsze daje obraz pozorny, prosty i pomniejszony, ale obejmuje szeroki obszar, dlatego wiesza się je na niewidocznych skrzyżowaniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Prawo odbicia światła — pełna treść
Kąt odbicia równa się kątowi padania, a promień padający, odbity i normalna leżą w jednej płaszczyźnie.
Normalna
Prosta prostopadła do powierzchni zwierciadła w punkcie padania promienia; od niej mierzymy kąty.
Kąt padania
Kąt między promieniem padającym a normalną — nie między promieniem a powierzchnią lustra.
Odbicie zwierciadlane
Odbicie od gładkiej powierzchni: wiązka równoległa pozostaje równoległa i powstaje wyraźny obraz.
Odbicie rozproszone
Odbicie od powierzchni chropowatej: promienie rozbiegają się w wielu kierunkach, więc widzimy przedmiot, ale nie obraz.
Gdzie leży obraz w lustrze płaskim?
Za lustrem, w tej samej odległości co przedmiot przed nim — obraz i przedmiot są symetryczne względem lustra.
Dlaczego napis na przodzie karetki jest odwrócony?
Kierowca jadący przed karetką czyta go w lusterku, które zamienia stronę lewą z prawą.
Zwierciadło wklęsłe a wiązka równoległa
Odbijającą powierzchnią jest wnętrze czaszy; promienie równoległe do osi po odbiciu przecinają się w ognisku.
Ogniskowa zwierciadła kulistego
Odległość ogniska od zwierciadła; równa połowie promienia krzywizny: f = r / 2.
Reflektor i latarka
Żarówka stoi w ognisku zwierciadła wklęsłego, więc odbite promienie tworzą wiązkę równoległą.
Lusterko do makijażu lub golenia
Zwierciadło wklęsłe; twarz jest bliżej niż ognisko, więc widzimy obraz prosty i powiększony.
Obraz w zwierciadle wypukłym
Zawsze pozorny, prosty i pomniejszony, ale lustro pokazuje szeroki obszar.

Sprawdź się

1. Promień tworzy z powierzchnią lustra kąt 25°. Kąt odbicia wynosi:

  1. 25°
  2. 65°
  3. 50°
  4. 130°
Pokaż odpowiedź

B. 65° — Kąty mierzymy od normalnej: 90° − 25° = 65°, a kąt odbicia jest równy kątowi padania.

2. Kartka papieru nie daje obrazu jak lustro, ponieważ:

  1. jej chropowata powierzchnia rozprasza światło
  2. w ogóle nie odbija padającego światła
  3. pochłania całe światło jak ciało czarne
  4. załamuje całe światło do swego wnętrza
Pokaż odpowiedź

A. jej chropowata powierzchnia rozprasza światło — Kartka odbija światło, ale nierówności kierują promienie w różne strony, więc obraz nie powstaje.

3. Obraz w zwierciadle płaskim ma tę samą wielkość co przedmiot i jest:

  1. odwrócony do góry nogami
  2. symetryczny względem lustra
  3. położony przed lustrem
  4. dwa razy dalej od lustra
Pokaż odpowiedź

B. symetryczny względem lustra — Każdy punkt obrazu leży naprzeciw punktu przedmiotu, w tej samej odległości za lustrem.

4. Promień przechodzący przez ognisko zwierciadła wklęsłego po odbiciu biegnie:

  1. przez środek krzywizny zwierciadła
  2. z powrotem przez to samo ognisko
  3. prostopadle do osi optycznej
  4. równolegle do osi optycznej
Pokaż odpowiedź

D. równolegle do osi optycznej — To odwrócenie drogi promienia równoległego, który po odbiciu przechodzi przez ognisko.

5. Obraz w zwierciadle wypukłym jest zawsze:

  1. pozorny, prosty i pomniejszony
  2. rzeczywisty, odwrócony i pomniejszony
  3. pozorny, prosty i powiększony
  4. rzeczywisty, prosty i powiększony
Pokaż odpowiedź

A. pozorny, prosty i pomniejszony — Zwierciadło wypukłe rozprasza promienie, więc obraz tworzą tylko ich przedłużenia za lustrem.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami