Odbicie światła i zwierciadła
Fizyka, klasa 8 · Zjawiska optyczne
Najważniejsze w skrócie
Światło padające na gładką powierzchnię odbija się zgodnie z prawem odbicia: kąt odbicia równa się kątowi padania, a promień padający, odbity i normalna leżą w jednej płaszczyźnie. Kąty mierzymy od normalnej, czyli prostej prostopadłej do powierzchni w punkcie padania. Od gładkiej powierzchni światło odbija się zwierciadlanie i powstaje obraz; od chropowatej — rozprasza się na wszystkie strony.
Zwierciadło płaskie daje obraz pozorny, prosty, tej samej wielkości co przedmiot i położony symetrycznie po drugiej stronie lustra — dlatego w lustrze lewa i prawa strona zamieniają się miejscami.
Zwierciadło wklęsłe skupia promienie równoległe do osi w ognisku, a źródło umieszczone w ognisku daje wiązkę równoległą — tak działa reflektor i latarka. Zwierciadło wypukłe rozprasza światło i zawsze daje obraz pozorny, prosty i pomniejszony, ale obejmuje szeroki obszar, dlatego wiesza się je na niewidocznych skrzyżowaniach.
Pojęcia
- Prawo odbicia światła — pełna treść
- Kąt odbicia równa się kątowi padania, a promień padający, odbity i normalna leżą w jednej płaszczyźnie.
- Normalna
- Prosta prostopadła do powierzchni zwierciadła w punkcie padania promienia; od niej mierzymy kąty.
- Kąt padania
- Kąt między promieniem padającym a normalną — nie między promieniem a powierzchnią lustra.
- Odbicie zwierciadlane
- Odbicie od gładkiej powierzchni: wiązka równoległa pozostaje równoległa i powstaje wyraźny obraz.
- Odbicie rozproszone
- Odbicie od powierzchni chropowatej: promienie rozbiegają się w wielu kierunkach, więc widzimy przedmiot, ale nie obraz.
- Gdzie leży obraz w lustrze płaskim?
- Za lustrem, w tej samej odległości co przedmiot przed nim — obraz i przedmiot są symetryczne względem lustra.
- Dlaczego napis na przodzie karetki jest odwrócony?
- Kierowca jadący przed karetką czyta go w lusterku, które zamienia stronę lewą z prawą.
- Zwierciadło wklęsłe a wiązka równoległa
- Odbijającą powierzchnią jest wnętrze czaszy; promienie równoległe do osi po odbiciu przecinają się w ognisku.
- Ogniskowa zwierciadła kulistego
- Odległość ogniska od zwierciadła; równa połowie promienia krzywizny: f = r / 2.
- Reflektor i latarka
- Żarówka stoi w ognisku zwierciadła wklęsłego, więc odbite promienie tworzą wiązkę równoległą.
- Lusterko do makijażu lub golenia
- Zwierciadło wklęsłe; twarz jest bliżej niż ognisko, więc widzimy obraz prosty i powiększony.
- Obraz w zwierciadle wypukłym
- Zawsze pozorny, prosty i pomniejszony, ale lustro pokazuje szeroki obszar.
Sprawdź się
1. Promień tworzy z powierzchnią lustra kąt 25°. Kąt odbicia wynosi:
- 25°
- 65°
- 50°
- 130°
Pokaż odpowiedź
B. 65° — Kąty mierzymy od normalnej: 90° − 25° = 65°, a kąt odbicia jest równy kątowi padania.
2. Kartka papieru nie daje obrazu jak lustro, ponieważ:
- jej chropowata powierzchnia rozprasza światło
- w ogóle nie odbija padającego światła
- pochłania całe światło jak ciało czarne
- załamuje całe światło do swego wnętrza
Pokaż odpowiedź
A. jej chropowata powierzchnia rozprasza światło — Kartka odbija światło, ale nierówności kierują promienie w różne strony, więc obraz nie powstaje.
3. Obraz w zwierciadle płaskim ma tę samą wielkość co przedmiot i jest:
- odwrócony do góry nogami
- symetryczny względem lustra
- położony przed lustrem
- dwa razy dalej od lustra
Pokaż odpowiedź
B. symetryczny względem lustra — Każdy punkt obrazu leży naprzeciw punktu przedmiotu, w tej samej odległości za lustrem.
4. Promień przechodzący przez ognisko zwierciadła wklęsłego po odbiciu biegnie:
- przez środek krzywizny zwierciadła
- z powrotem przez to samo ognisko
- prostopadle do osi optycznej
- równolegle do osi optycznej
Pokaż odpowiedź
D. równolegle do osi optycznej — To odwrócenie drogi promienia równoległego, który po odbiciu przechodzi przez ognisko.
5. Obraz w zwierciadle wypukłym jest zawsze:
- pozorny, prosty i pomniejszony
- rzeczywisty, odwrócony i pomniejszony
- pozorny, prosty i powiększony
- rzeczywisty, prosty i powiększony
Pokaż odpowiedź
A. pozorny, prosty i pomniejszony — Zwierciadło wypukłe rozprasza promienie, więc obraz tworzą tylko ich przedłużenia za lustrem.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami