Soczewki i przyrządy optyczne

Soczewka skupiająca jest grubsza w środku i zbiera równoległe promienie w ognisku. Soczewka rozpraszająca jest grubsza przy brzegach i rozbiega promienie tak, jakby wychodziły z ogniska pozornego. Odległość ogniska od soczewki to ogniskowa, a jej odwrotność — zdolność skupiająca, mierzona w dioptriach.

Ustawiając przedmiot w różnych odległościach od soczewki skupiającej, otrzymujemy obraz rzeczywisty i odwrócony (jak w aparacie i w oku) albo pozorny i powiększony (jak w lupie). Na tej samej zasadzie działają mikroskop, luneta i okulary korygujące wady wzroku.

Soczewka skupiająca — budowa

Grubsza w środku niż przy brzegach; zbiera promienie równoległe w ognisku.

Soczewka rozpraszająca — budowa

Cieńsza w środku niż przy brzegach; rozbiega promienie, dając ognisko pozorne.

Ogniskowa

Odległość ogniska od środka soczewki, oznaczana literą f i podawana w metrach.

Zdolność skupiająca

Odwrotność ogniskowej: Z = 1/f, mierzona w dioptriach (D).

Soczewka o ogniskowej 0,5 m

Ma zdolność skupiającą 2 dioptrie (1 : 0,5 = 2 D).

Obraz rzeczywisty

Powstaje z rzeczywistego przecięcia promieni, można go rzucić na ekran; jest odwrócony.

Obraz pozorny

Powstaje z przedłużeń promieni, nie da się go rzucić na ekran; jest prosty.

Lupa

Soczewka skupiająca, w której przedmiot jest bliżej niż ognisko — daje obraz pozorny, prosty i powiększony.

Obraz na siatkówce oka

Rzeczywisty, odwrócony i pomniejszony — mózg odwraca go z powrotem.

Krótkowzroczność

Obraz powstaje przed siatkówką; koryguje się soczewkami rozpraszającymi (o ujemnej mocy).

Dalekowzroczność

Obraz powstaje za siatkówką; koryguje się soczewkami skupiającymi (o dodatniej mocy).

Mikroskop i luneta

Przyrządy z dwiema soczewkami: obiektywem i okularem, dające duże powiększenie.

1. Soczewka skupiająca jest:

1. grubsza w środku niż przy brzegach
2. cieńsza w środku niż przy brzegach
3. wszędzie jednakowo gruba
4. zawsze wykonana z metalu

2. Obraz rzeczywisty różni się od pozornego tym, że:

1. można go rzucić na ekran
2. jest zawsze prosty
3. jest zawsze powiększony
4. powstaje tylko w lustrze

3. Dalekowzroczność koryguje się soczewkami:

1. skupiającymi
2. rozpraszającymi
3. płaskimi
4. barwionymi

4. Główną osią optyczną soczewki nazywamy:

1. prostą przechodzącą przez środek soczewki i oba ogniska
2. brzeg soczewki
3. promień padający pod kątem 45°
4. linię łączącą ogniska dwóch różnych soczewek

5. Przedmiot umieszczono między soczewką skupiającą a jej ogniskiem. Powstały obraz jest:

1. pozorny, prosty i powiększony
2. rzeczywisty i odwrócony
3. rzeczywisty i pomniejszony
4. w ogóle nie powstaje