Krajobrazy świata

Krajobrazy układają się na Ziemi pasami, bo im dalej od równika, tym bardziej ukośnie padają promienie słoneczne i tym mniej ciepła dociera do powierzchni. Dlatego idąc od równika ku biegunowi, mijamy kolejno las równikowy, sawannę, pustynię gorącą, krajobraz śródziemnomorski, lasy liściaste i mieszane oraz stepy, tajgę, tundrę, a na końcu pustynię lodową.

W każdej strefie ludzie i zwierzęta żyją inaczej. Na stepie pasterze mieszkają w jurtach i wędrują za stadami, nad Morzem Śródziemnym zbiera się oliwki i obsługuje turystów, w Arktyce Inuici polowali na foki, a w Himalajach Szerpowie prowadzą wyprawy i hodują jaki. Zwierzęta też są przypisane do swojej strefy: bizon do prerii, suhak do stepów Azji, niedźwiedź polarny do Arktyki, a pingwin do półkuli południowej.

Krajobraz najłatwiej rozpoznać po klimatogramie. Słupki pokazują sumy opadów w kolejnych miesiącach, a krzywa średnią temperaturę powietrza. Gorące i suche lato z deszczową zimą oznacza krajobraz śródziemnomorski, ujemna temperatura przez większość roku wskazuje pustynię lodową, a duża różnica między latem a zimą przy małych opadach zdradza step.

Strefy krajobrazowe

Strefy krajobrazowe to pasy o podobnym klimacie, podobnych roślinach i zwierzętach, ciągnące się od równika ku biegunom. Powstają dlatego, że przy równiku promienie słoneczne padają prawie prostopadle i mocno grzeją, a przy biegunach ukośnie, więc ta sama porcja ciepła rozkłada się na dużo większą powierzchnię.

Step

Step to wielka trawiasta równina bez drzew, leżąca w strefie umiarkowanej w głębi kontynentów Eurazji. Lato bywa tam gorące i suche, zima mroźna, a opadów jest za mało na las, więc rosną głównie trawy, na przykład ostnica.

Preria

Preria to nazwa stepu w Ameryce Północnej. Dawniej wędrowały po niej wielkie stada bizonów, a dziś w większości zamieniono ją w pola pszenicy i kukurydzy.

Pampa

Pampa to step Ameryki Południowej, głównie w Argentynie i Urugwaju. Pasą się na niej ogromne stada bydła, a doglądają ich konni pasterze zwani gauczami.

Czarnoziemy

Czarnoziemy to ciemne, bardzo żyzne gleby stepów. Powstały z obumierających co roku traw, dlatego rolnicy zaorali większość stepów pod uprawę zbóż.

Bizon

Bizon to potężny roślinożerca prerii, który waży nawet tonę. W XIX wieku wybito prawie wszystkie bizony, ale uratowane stada żyją dziś w parkach narodowych i rezerwatach.

Suhak

Suhak to antylopa stepów Azji. Ma duży, zgrubiały nos, który ogrzewa mroźne powietrze i zatrzymuje pył unoszony znad suchego stepu.

Jurta

Jurta to okrągły namiot z drewnianej kraty obłożonej filcem. Pasterze z mongolskiego stepu składają ją w kilka godzin i przewożą tam, gdzie stada znajdą świeżą trawę.

Makia

Makia to gęste zarośla wiecznie zielonych krzewów w strefie śródziemnomorskiej. Rosną w niej mirt, wawrzyn i oleander, a twarde, skórzaste liście chronią je przed letnią suszą.

Uprawy nad Morzem Śródziemnym

Na suchych, nasłonecznionych zboczach zakłada się gaje oliwne, winnice i sady cytrusowe. Z oliwek wytłacza się oliwę, z winogron sok, rodzynki i wino, a cytrusy to pomarańcze, cytryny i mandarynki.

Pory roku nad Morzem Śródziemnym

Nad Morzem Śródziemnym lato jest gorące i suche, a zima łagodna i deszczowa. To odwrotnie niż w Polsce, gdzie najwięcej deszczu pada właśnie latem.

Zabudowa strefy śródziemnomorskiej

Domy bywają tam bielone wapnem, mają małe okna i stoją przy wąskich, zacienionych uliczkach. Jasne ściany odbijają promienie słoneczne, a małe okna nie wpuszczają upału, więc w izbach jest chłodniej.

1. Bezdrzewne trawiaste równiny w środkowej części Ameryki Północnej nazywamy ___.

1. pampą
2. prerią
3. tajgą
4. tundrą

2. Dlaczego stepowe ptaki, takie jak drop, zakładają gniazda wprost na ziemi?

1. Bo na stepie prawie nie ma drzew ani krzewów
2. Bo na stepie jest zbyt zimno, żeby latać
3. Bo ich jaja potrzebują gorącego piasku
4. Bo na stepie nie ma żadnych drapieżników

3. Dlaczego domy nad Morzem Śródziemnym bywają białe i mają małe okna?

1. Bo białe ściany odbijają promienie słoneczne, a małe okna nie wpuszczają upału
2. Bo w krajach nad Morzem Śródziemnym nie produkuje się farb w innych kolorach
3. Bo dzięki jasnym ścianom rybacy łatwiej odnajdują swoją wioskę z morza
4. Bo grube białe ściany i małe okna chronią przed zimowymi zamieciami śnieżnymi

4. Gdzie w naturze żyją pingwiny?

1. Na Antarktydzie i innych obszarach półkuli południowej
2. W Arktyce, wokół bieguna północnego
3. Na Saharze
4. W tajdze Syberii

5. Ile metrów wysokości ma Mount Everest, najwyższy szczyt Ziemi?

1. 2499 m
2. 4807 m
3. 8848 m
4. 5895 m