Mapa i orientacja

Geografia, klasa 5 · Podstawy geografii

Najważniejsze w skrócie

Mapa to zmniejszony obraz powierzchni Ziemi na płaszczyźnie. Skala mówi, ile razy zmniejszono odległości: w skali 1:100 000 jeden centymetr na mapie to 100 000 cm, czyli 1 km w terenie. Legenda objaśnia znaki i kolory użyte na mapie.

Na mapach północ jest zwykle u góry. Kierunki świata (północ, południe, wschód, zachód) wyznaczamy kompasem, którego igła magnetyczna wskazuje północ. Wysokość terenu pokazują poziomice — linie łączące punkty o tej samej wysokości nad poziomem morza.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Fragment mapy topograficznej z poziomicami
Mapa topograficzna (Autor: USGS, Public domain, źródło)

Pojęcia

Skala mapy
Pokazuje, ile razy zmniejszono odległości względem terenu (np. 1:100 000).
Poziomica
Linia łącząca punkty o tej samej wysokości nad poziomem morza.
Kompas
Przyrząd wskazujący kierunki świata — igła magnetyczna kieruje się na północ.
Legenda mapy
Objaśnienie znaków, symboli i kolorów użytych na mapie.
Równik
Najdłuższy równoleżnik; dzieli Ziemię na półkulę północną i południową.
Południk 0°
Południk zerowy (Greenwich) — od niego liczymy długość geograficzną.
Azymut
Kąt między kierunkiem północnym a kierunkiem, w którym idziemy, liczony zgodnie z ruchem wskazówek zegara.
Mapa hipsometryczna
Mapa, na której wysokość terenu pokazana jest za pomocą kolorów.
Szerokość geograficzna
Odległość kątowa punktu od równika, mierzona na północ lub na południe.
Długość geograficzna
Odległość kątowa punktu od południka 0°, mierzona na wschód lub na zachód.
Róża wiatrów
Rysunek pokazujący główne i pośrednie kierunki świata.
Kierunki pośrednie
Północny wschód, południowy wschód, południowy zachód i północny zachód.

Sprawdź się

1. Co wskazuje igła kompasu?

  1. północ
  2. wschód
  3. południe
  4. zachód
Pokaż odpowiedź

A. północ — Igła magnetyczna ustawia się wzdłuż kierunku północ–południe i wskazuje północ.

2. Który równoleżnik jest najdłuższy?

  1. równik
  2. zwrotnik Raka
  3. koło podbiegunowe
  4. zwrotnik Koziorożca
Pokaż odpowiedź

A. równik — Równik to najdłuższy równoleżnik (0°).

3. Co oznaczają kolory na mapie hipsometrycznej?

  1. Gęstość zaludnienia
  2. Wysokość terenu
  3. Rodzaj gleby
  4. Temperaturę powietrza
Pokaż odpowiedź

B. Wysokość terenu — Zieleń to niziny, żółć wyżyny, brąz góry.

4. Która z podanych skal jest największa, czyli najdokładniejsza?

  1. 1:1 000 000
  2. 1:100 000
  3. 1:1000
  4. 1:10 000
Pokaż odpowiedź

C. 1:1000 — Im mniejsza liczba po dwukropku, tym większa skala i więcej szczegółów.

5. Wysokość punktu mierzona od poziomu morza to wysokość ___.

  1. względna
  2. poziomicowa
  3. bezwzględna
  4. hipsometryczna
Pokaż odpowiedź

C. bezwzględna — Wysokość bezwzględną podaje się w metrach nad poziomem morza.

Więcej pytań — razem 64 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami