Rzeźba powierzchni Polski

Geografia, klasa 7 · Polska

Najważniejsze w skrócie

Rzeźba Polski układa się w pasy biegnące równoleżnikowo — z północy na południe teren stopniowo się podnosi. Kolejno są to: pas pobrzeży nad Bałtykiem, pas pojezierzy z tysiącami jezior polodowcowych, pas nizin środkowopolskich, pas wyżyn (Śląska, Małopolska, Lubelska), pas kotlin podkarpackich i wreszcie pas gór — Sudety oraz Karpaty z Tatrami.

Ten układ ukształtowały głównie lodowce, które w epoce lodowcowej kilkakrotnie nasuwały się z północy. Zostawiły po sobie moreny, sandry, rynny polodowcowe i głazy narzutowe. Aż trzy czwarte powierzchni kraju leży poniżej 200 m n.p.m., więc Polska jest krajem nizinnym. Średnia wysokość to około 173 m n.p.m. Najwyższym punktem są Rysy w Tatrach (2499 m n.p.m.), a najniższym — depresja w okolicy Raczek Elbląskich, leżąca prawie dwa metry poniżej poziomu morza.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Jezioro Morskie Oko w Tatrach
Morskie Oko — jezioro polodowcowe (Autor: No machine-readable author provided. Tomasz O. assumed (based on copyright claim, Public domain, źródło)

Pojęcia

Pasy rzeźby terenu w Polsce
Pobrzeża, pojezierza, niziny, wyżyny, kotliny, góry.
Kierunek wzrostu wysokości w Polsce
Teren podnosi się z północy na południe.
Pas pojezierzy
Kraina jezior polodowcowych na północy Polski.
Morena
Wał materiału skalnego usypany przez lodowiec.
Sandr
Piaszczysta równina usypana przez wody z topniejącego lodowca.
Głaz narzutowy
Wielki kamień przyniesiony przez lodowiec ze Skandynawii.
Depresja
Obszar położony poniżej poziomu morza.
Najniższy punkt Polski
Raczki Elbląskie — około 1,8 m p.p.m.
Średnia wysokość Polski
Około 173 m n.p.m.
Udział terenów nizinnych
Około trzy czwarte powierzchni kraju.
Pas kotlin
Obniżenia podkarpackie: Kotlina Sandomierska i Oświęcimska.
Sudety
Stare góry na południowym zachodzie Polski.

Sprawdź się

1. Jak ułożone są pasy rzeźby Polski?

  1. Równoleżnikowo, ze wzrostem wysokości ku południowi
  2. Południkowo
  3. Koliście
  4. Nieregularnie, bez żadnego widocznego porządku w kraju
Pokaż odpowiedź

A. Równoleżnikowo, ze wzrostem wysokości ku południowi — Pasy biegną równoleżnikowo, od pobrzeży po góry, a teren podnosi się ku południowi. Układ południkowy oznaczałby pasy biegnące z północy na południe.

2. Czym jest morena?

  1. Wałem materiału usypanym przez lodowiec
  2. Rzeką podziemną
  3. Rodzajem żyznej gleby powstałej pod lodowcem
  4. Jaskinią
Pokaż odpowiedź

A. Wałem materiału usypanym przez lodowiec — Morena to wał materiału usypany przez lodowiec, budujący wzgórza pojezierzy. Gleba powstaje z wietrzenia skał, a nie jest formą terenu.

3. Jaka część Polski leży poniżej 200 m n.p.m.?

  1. Około trzy czwarte
  2. Około jedna dziesiąta
  3. Około połowa
  4. Prawie cała
Pokaż odpowiedź

A. Około trzy czwarte — Dlatego Polska jest krajem nizinnym.

4. Które wyżyny należą do pasa wyżyn?

  1. Śląska, Małopolska i Lubelska
  2. Mazowiecka, Podlaska i Kujawska
  3. Tatrzańska i Beskidzka
  4. Kaszubska i Drawska
Pokaż odpowiedź

A. Śląska, Małopolska i Lubelska — Leżą w środkowo-południowej Polsce.

5. Krajobraz pojezierzy ukształtował:

  1. silny wiatr znad morza
  2. lądolód skandynawski
  3. morze
  4. wulkany
Pokaż odpowiedź

B. lądolód skandynawski — Pojezierza ukształtował lądolód skandynawski, zostawiając moreny i rynny. Wiatr usypuje tylko wydmy, nie całe pojezierza.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami