Wulkany i trzęsienia ziemi w Azji

Geografia, klasa 8 · Azja

Najważniejsze w skrócie

Wschodnie wybrzeża Azji leżą na Pacyficznym Pierścieniu Ognia — pasie o długości ok. 40 tys. km, który otacza Ocean Spokojny. Znajduje się tu ok. 75% czynnych wulkanów świata i dochodzi do ok. 90% trzęsień ziemi. Przyczyną jest ruch płyt litosfery: ciężka płyta oceaniczna wsuwa się pod inną płytę. W strefach subdukcji powstają głębokie rowy oceaniczne — najgłębszy jest Rów Mariański (ok. 11 000 m) — a obok nich łuki wulkanicznych wysp: Kuryle, Japonia, Filipiny, Indonezja.

Trzęsienie ziemi pod dnem oceanu może wywołać tsunami. 26 grudnia 2004 r. wstrząs o magnitudzie ok. 9,1 u wybrzeży Sumatry wywołał fale, które zabiły ok. 230 tys. ludzi w kilkunastu krajach wokół Oceanu Indyjskiego. 11 marca 2011 r. trzęsienie o magnitudzie 9,0 i tsunami w Japonii pochłonęły ok. 18 tys. ofiar i doprowadziły do awarii elektrowni jądrowej Fukushima. Siłę wstrząsów opisuje skala magnitudy — wzrost o 1 oznacza ok. 32 razy więcej uwolnionej energii.

Indonezja ma ok. 130 czynnych wulkanów. Wybuch Tambory w 1815 r. był najsilniejszym w zapisanej historii i przyniósł „rok bez lata” 1816, a eksplozję Krakatau w 1883 r. słyszano prawie 5 tys. km dalej. Mimo zagrożeń ludzie osiedlają się u stóp wulkanów, bo popioły tworzą bardzo żyzne gleby.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Pacyficzny Pierścień Ognia
Pas wulkanów i trzęsień ziemi długości ok. 40 tys. km wokół Oceanu Spokojnego.
Płyty litosfery
Sztywne fragmenty skorupy ziemskiej z górną częścią płaszcza, przesuwające się o kilka cm rocznie.
Subdukcja
Wsuwanie się płyty oceanicznej pod inną płytę litosfery.
Rów oceaniczny
Długie, wąskie i bardzo głębokie zagłębienie dna oceanu w strefie subdukcji.
Rów Mariański
Najgłębsze miejsce oceanu światowego — Głębia Challengera, ok. 11 000 m p.p.m.
Hipocentrum (ognisko)
Miejsce we wnętrzu Ziemi, w którym zaczyna się trzęsienie ziemi.
Epicentrum
Punkt na powierzchni Ziemi leżący dokładnie nad ogniskiem trzęsienia.
Sejsmograf
Przyrząd rejestrujący drgania skorupy ziemskiej.
Skala magnitudy
Miara energii trzęsienia; wzrost o 1 to ok. 32 razy więcej energii.
Tsunami 2004
Po trzęsieniu u Sumatry (26 XII 2004) fale zabiły ok. 230 tys. ludzi wokół Oceanu Indyjskiego.
Trzęsienie i tsunami 2011
11 III 2011, Japonia: magnituda 9,0, ok. 18 tys. ofiar, awaria elektrowni Fukushima.
Fukushima
Elektrownia jądrowa, w której po zalaniu przez tsunami w 2011 r. doszło do poważnej awarii reaktorów.

Sprawdź się

1. Jaka część czynnych wulkanów świata leży na Pacyficznym Pierścieniu Ognia?

  1. Około jednej dziesiątej
  2. Około jednej czwartej
  3. Prawie wszystkie, ok. 99%
  4. Około trzech czwartych
Pokaż odpowiedź

D. Około trzech czwartych — Na pierścieniu leży ok. 75% czynnych wulkanów i dochodzi tam do ok. 90% trzęsień ziemi na świecie.

2. Czym jest epicentrum trzęsienia ziemi?

  1. Najgłębszym punktem rowu oceanicznego
  2. Kraterem na szczycie czynnego wulkanu
  3. Miejscem, w którym fala tsunami uderza w brzeg
  4. Punktem na powierzchni nad ogniskiem wstrząsu
Pokaż odpowiedź

D. Punktem na powierzchni nad ogniskiem wstrząsu — Hipocentrum (ognisko) leży we wnętrzu Ziemi, a epicentrum to punkt na powierzchni dokładnie nad nim.

3. Co wydarzyło się w elektrowni Fukushima w 2011 roku?

  1. Wybuch pobliskiego wulkanu zniszczył budynki
  2. Elektrownię zamknięto z powodu długiej suszy
  3. Tsunami zalało ją i doszło do awarii reaktorów
  4. Trzęsienie przerwało dostawy węgla do kotłów
Pokaż odpowiedź

C. Tsunami zalało ją i doszło do awarii reaktorów — Fala zalała zasilanie systemów chłodzenia, reaktory się przegrzały i do otoczenia przedostały się substancje promieniotwórcze.

4. Który wulkan wybuchł w 1883 roku z hukiem słyszanym prawie 5000 km dalej?

  1. Krakatau
  2. Tambora
  3. Pinatubo
  4. Fudżi
Pokaż odpowiedź

A. Krakatau — Eksplozję Krakatau w Cieśninie Sundajskiej uważa się za najgłośniejszy dźwięk w zapisanej historii.

5. Które państwo ma najwięcej czynnych wulkanów w Azji?

  1. Filipiny
  2. Kazachstan
  3. Indie
  4. Indonezja
Pokaż odpowiedź

D. Indonezja — Indonezja leży na styku kilku płyt litosfery i ma ok. 130 czynnych wulkanów — najwięcej w Azji.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami