Wulkany i trzęsienia ziemi w Azji
Geografia, klasa 8 · Azja
Najważniejsze w skrócie
Wschodnie wybrzeża Azji leżą na Pacyficznym Pierścieniu Ognia — pasie o długości ok. 40 tys. km, który otacza Ocean Spokojny. Znajduje się tu ok. 75% czynnych wulkanów świata i dochodzi do ok. 90% trzęsień ziemi. Przyczyną jest ruch płyt litosfery: ciężka płyta oceaniczna wsuwa się pod inną płytę. W strefach subdukcji powstają głębokie rowy oceaniczne — najgłębszy jest Rów Mariański (ok. 11 000 m) — a obok nich łuki wulkanicznych wysp: Kuryle, Japonia, Filipiny, Indonezja.
Trzęsienie ziemi pod dnem oceanu może wywołać tsunami. 26 grudnia 2004 r. wstrząs o magnitudzie ok. 9,1 u wybrzeży Sumatry wywołał fale, które zabiły ok. 230 tys. ludzi w kilkunastu krajach wokół Oceanu Indyjskiego. 11 marca 2011 r. trzęsienie o magnitudzie 9,0 i tsunami w Japonii pochłonęły ok. 18 tys. ofiar i doprowadziły do awarii elektrowni jądrowej Fukushima. Siłę wstrząsów opisuje skala magnitudy — wzrost o 1 oznacza ok. 32 razy więcej uwolnionej energii.
Indonezja ma ok. 130 czynnych wulkanów. Wybuch Tambory w 1815 r. był najsilniejszym w zapisanej historii i przyniósł „rok bez lata” 1816, a eksplozję Krakatau w 1883 r. słyszano prawie 5 tys. km dalej. Mimo zagrożeń ludzie osiedlają się u stóp wulkanów, bo popioły tworzą bardzo żyzne gleby.
Pojęcia
- Pacyficzny Pierścień Ognia
- Pas wulkanów i trzęsień ziemi długości ok. 40 tys. km wokół Oceanu Spokojnego.
- Płyty litosfery
- Sztywne fragmenty skorupy ziemskiej z górną częścią płaszcza, przesuwające się o kilka cm rocznie.
- Subdukcja
- Wsuwanie się płyty oceanicznej pod inną płytę litosfery.
- Rów oceaniczny
- Długie, wąskie i bardzo głębokie zagłębienie dna oceanu w strefie subdukcji.
- Rów Mariański
- Najgłębsze miejsce oceanu światowego — Głębia Challengera, ok. 11 000 m p.p.m.
- Hipocentrum (ognisko)
- Miejsce we wnętrzu Ziemi, w którym zaczyna się trzęsienie ziemi.
- Epicentrum
- Punkt na powierzchni Ziemi leżący dokładnie nad ogniskiem trzęsienia.
- Sejsmograf
- Przyrząd rejestrujący drgania skorupy ziemskiej.
- Skala magnitudy
- Miara energii trzęsienia; wzrost o 1 to ok. 32 razy więcej energii.
- Tsunami 2004
- Po trzęsieniu u Sumatry (26 XII 2004) fale zabiły ok. 230 tys. ludzi wokół Oceanu Indyjskiego.
- Trzęsienie i tsunami 2011
- 11 III 2011, Japonia: magnituda 9,0, ok. 18 tys. ofiar, awaria elektrowni Fukushima.
- Fukushima
- Elektrownia jądrowa, w której po zalaniu przez tsunami w 2011 r. doszło do poważnej awarii reaktorów.
Sprawdź się
1. Jaka część czynnych wulkanów świata leży na Pacyficznym Pierścieniu Ognia?
- Około jednej dziesiątej
- Około jednej czwartej
- Prawie wszystkie, ok. 99%
- Około trzech czwartych
Pokaż odpowiedź
D. Około trzech czwartych — Na pierścieniu leży ok. 75% czynnych wulkanów i dochodzi tam do ok. 90% trzęsień ziemi na świecie.
2. Czym jest epicentrum trzęsienia ziemi?
- Najgłębszym punktem rowu oceanicznego
- Kraterem na szczycie czynnego wulkanu
- Miejscem, w którym fala tsunami uderza w brzeg
- Punktem na powierzchni nad ogniskiem wstrząsu
Pokaż odpowiedź
D. Punktem na powierzchni nad ogniskiem wstrząsu — Hipocentrum (ognisko) leży we wnętrzu Ziemi, a epicentrum to punkt na powierzchni dokładnie nad nim.
3. Co wydarzyło się w elektrowni Fukushima w 2011 roku?
- Wybuch pobliskiego wulkanu zniszczył budynki
- Elektrownię zamknięto z powodu długiej suszy
- Tsunami zalało ją i doszło do awarii reaktorów
- Trzęsienie przerwało dostawy węgla do kotłów
Pokaż odpowiedź
C. Tsunami zalało ją i doszło do awarii reaktorów — Fala zalała zasilanie systemów chłodzenia, reaktory się przegrzały i do otoczenia przedostały się substancje promieniotwórcze.
4. Który wulkan wybuchł w 1883 roku z hukiem słyszanym prawie 5000 km dalej?
- Krakatau
- Tambora
- Pinatubo
- Fudżi
Pokaż odpowiedź
A. Krakatau — Eksplozję Krakatau w Cieśninie Sundajskiej uważa się za najgłośniejszy dźwięk w zapisanej historii.
5. Które państwo ma najwięcej czynnych wulkanów w Azji?
- Filipiny
- Kazachstan
- Indie
- Indonezja
Pokaż odpowiedź
D. Indonezja — Indonezja leży na styku kilku płyt litosfery i ma ok. 130 czynnych wulkanów — najwięcej w Azji.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami