Społeczeństwo feudalne

Średniowieczne społeczeństwo było feudalne – podzielone na stany: duchowieństwo (modli się), rycerstwo (walczy) i chłopi (pracują). Na szczycie stał król, pod nim możni i rycerze, a u podstawy piramidy – chłopi. System lenny (feudalny) polegał na tym, że pan nadawał ziemię (lenno) w zamian za służbę wojskową. Szlachta stopniowo uzyskiwała coraz więcej praw (przywileje).

Miasto było centrum handlu i rzemiosła. Organizowali się w cechy – zrzeszenia rzemieślników tej samej branży. Kupcy z różnych miast tworzyli gildie handlowe. Jarmarki i targi przyciągały kupców z całej Europy. Znaczenie miast rosło: w Polsce lokowano je na prawie magdeburskim lub chełmińskim – zestaw praw określających samorząd miejski.

Kobiety w średniowieczu miały ograniczone prawa, ale pełniły ważne role w gospodarstwach, klasztorach i dworach. Klasztory były centrami nauki i przepisywania ksiąg. Szkoły działały przy katedrach i klasztorach. System szkolny był dostępny głównie dla duchownych i bogatej szlachty. Jednak w XIV–XV w. pojawiły się pierwsze szkoły miejskie i pierwsze europejskie uniwersytety.

• ok. X w. — Kształtowanie się systemu feudalnego w Polsce
• 1138 — Statut Krzywoustego – wzrost znaczenia rycerstwa
• XIII w. — Lokacja miast na prawie magdeburskim i chełmińskim
• 1264 — Statut kaliski Bolesława Pobożnego – prawa Żydów
• 1347 — Statuty Wiślicko-Piotrkowskie – kodyfikacja praw szlachty
• 1364 — Akademia Krakowska – pierwsza uczelnia w Polsce
• 1374 — Przywilej koszycki – szlachta zwolniona z podatków

• Bolesław Pobożny — Wydał Statut Kaliski chroniący Żydów (1264)
• Kazimierz Wielki — Reformator prawa, opiekun chłopów i Żydów
• Świętosław Milczący — Legendarny pierwszy rycerz w Polsce
• Wanda — Legendarny postać – władczyni, która nie chciała Niemca
• Jadwiga Andegaweńska — Wzór cnót i miłosierdzia dla kobiet w średniowieczu

Na jakie stany dzieliło się średniowieczne społeczeństwo?

Trzy stany: duchowieństwo (modli się), rycerstwo/szlachta (walczy) i chłopi (pracuje). Stopniowo dołączyło mieszczaństwo.

Co to był system feudalny (lenno)?

System, w którym senior (pan) nadawał ziemię (lenno) wasalowi (rycerzowi) w zamian za służbę wojskową i wierność.

Co to był cech?

Organizacja zrzeszająca rzemieślników tej samej branży (kowale, szewcy, piekarze). Regulowała jakość, ceny i szkolenie uczniów.

Co to było prawo magdeburskie?

Zestaw przepisów (z Magdeburga w Niemczech) regulujących samorząd miejski: rada miejska, sąd, jarmark – stosowany powszechnie w polskich miastach.

Co to był Statut kaliski Bolesława Pobożnego (1264)?

Przywilej chroniący Żydów w Polsce: zakaz niszczenia synagog, oskarżania o mord rytualny, przymusowego chrztu.

Co to był przywilej koszycki (1374)?

Przywilej Ludwika Węgierskiego zwalniający szlachtę polską z podatków w zamian za poparcie jego córki na tron. Początek szlacheckiej wolności podatkowej.

Jak wyglądała hierarchia feudalna?

Król → wielcy możni (baronowie/magnaci) → rycerstwo → chłopi. Każdy poziom służył wyższemu w zamian za ochronę i ziemię.

Czym był jarmark?

Coroczne wielkie targi odbywające się w mieście, przyciągające kupców z całej Europy. Ważne centrum handlu i wymiany towarów.

Co to była lokacja miasta?

Założenie miasta według prawa miejskiego (magdeburskie lub chełmińskie) – wyznaczenie granic, rynku, parceli i nadanie przywilejów.

Kto uczył się w średniowiecznych szkołach?

Głównie duchowni i dzieci możnych. Szkoły działały przy katedrach i klasztorach. Stopniowo powstawały szkoły miejskie dla dzieci mieszczan.

Feudalizm

Ustrój średniowiecza oparty na zależnościach senior–wasal.

Rycerz

Wojownik konny, zobowiązany do służby seniorowi.

1. Na jakie trzy stany dzieliło się średniowieczne społeczeństwo?

1. Królowie, rycerze i chłopi pańszczyźniani
2. Duchowieństwo, rycerstwo, chłopi
3. Szlachta, mieszczanie, Żydzi
4. Wolni, poddani, niewolnicy

2. Czym był jarmark w średniowieczu?

1. Coroczne targi przyciągające kupców
2. Sąd mieszany szlachty i mieszczan
3. Doroczny zbrojny zjazd rycerstwa powiatu
4. Festiwal religijny

3. Czym różnił się uczeń (terminator), czeladnik i mistrz w cechu?

1. Tylko wiekiem
2. Stopniem wykształcenia i umiejętności rzemieślniczych
3. Wysokością podatków płaconych miastu i własnemu cechowi
4. Zamieszkaniem w mieście

4. Jak nazywał się związek rzemieślników jednego fachu?

1. cech
2. stan
3. sejm
4. gród

5. Warowna siedziba rycerza to:

1. gród
2. zamek
3. cech
4. ratusz