Narodziny USA i rewolucja francuska
Historia, klasa 6 · 1776–1799
Najważniejsze w skrócie
W XVIII wieku myśliciele oświecenia — Monteskiusz, Wolter, Rousseau — głosili, że władza pochodzi od narodu, a nie od Boga, i że powinna być podzielona, by nikt nie rządził samowolnie. Monteskiusz opisał trójpodział władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą. Te idee wkrótce przełożono na praktykę po obu stronach Atlantyku.
Trzynaście kolonii angielskich w Ameryce zbuntowało się przeciw podatkom nakładanym bez ich zgody — pod hasłem „żadnych podatków bez reprezentacji". 4 lipca 1776 roku ogłosiły Deklarację niepodległości, napisaną głównie przez Thomasa Jeffersona. Wojnę o niepodległość poprowadził Jerzy Waszyngton, a pomagali w niej Polacy: Tadeusz Kościuszko, który budował fortyfikacje, i Kazimierz Pułaski, twórca amerykańskiej kawalerii, poległy pod Savannah. W 1787 roku uchwalono konstytucję Stanów Zjednoczonych — pierwszą nowoczesną konstytucję świata.
We Francji ciężary podatkowe dźwigał stan trzeci, podczas gdy szlachta i duchowieństwo były z nich zwolnione. 14 lipca 1789 roku paryski tłum zdobył Bastylię — to symboliczny początek rewolucji francuskiej. Uchwalono Deklarację praw człowieka i obywatela, głoszącą hasło „wolność, równość, braterstwo". Króla Ludwika XVI stracono w 1793 roku, a władzę przejęli jakobini z Robespierre'em, wprowadzając terror. Rewolucja zakończyła się w 1799 roku przewrotem Napoleona Bonaparte.
Ważne daty
- 1776 — 4 lipca — Deklaracja niepodległości Stanów Zjednoczonych
- 1787 — Uchwalenie konstytucji USA — pierwszej nowoczesnej na świecie
- 1789 — 14 lipca — zdobycie Bastylii; Deklaracja praw człowieka i obywatela
- 1793 — Ścięcie Ludwika XVI; rządy jakobinów i terror
- 1799 — Przewrót Napoleona Bonaparte — koniec rewolucji
Ważne postacie
- Monteskiusz — Autor koncepcji trójpodziału władzy
- Jerzy Waszyngton — Dowódca w wojnie o niepodległość, pierwszy prezydent USA
- Thomas Jefferson — Główny autor Deklaracji niepodległości
- Tadeusz Kościuszko — Polski inżynier wojskowy w armii amerykańskiej
- Kazimierz Pułaski — Twórca kawalerii amerykańskiej, poległ pod Savannah
- Ludwik XVI — Król Francji stracony w 1793 r.
- Maksymilian Robespierre — Przywódca jakobinów, twórca okresu terroru
Pojęcia
- Czym było oświecenie?
- Prądem umysłowym XVIII wieku głoszącym rozum, naukę, wolność i prawa człowieka.
- Kto opisał trójpodział władzy?
- Monteskiusz — podzielił ją na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.
- Kiedy ogłoszono Deklarację niepodległości USA?
- 4 lipca 1776 roku.
- Kto był głównym autorem Deklaracji niepodległości?
- Thomas Jefferson.
- Pod jakim hasłem buntowały się kolonie amerykańskie?
- „Żadnych podatków bez reprezentacji".
- Kto dowodził armią amerykańską w wojnie o niepodległość?
- Jerzy Waszyngton, późniejszy pierwszy prezydent USA.
- Jaką rolę odegrał Tadeusz Kościuszko w Ameryce?
- Był inżynierem wojskowym — projektował fortyfikacje, m.in. pod Saratogą i w West Point.
- Czym zasłużył się Kazimierz Pułaski?
- Stworzył amerykańską kawalerię; poległ w bitwie pod Savannah.
- W którym roku uchwalono konstytucję USA?
- W 1787 roku — była pierwszą nowoczesną konstytucją świata.
- Co wydarzyło się 14 lipca 1789 roku?
- Paryżanie zdobyli Bastylię — to początek rewolucji francuskiej.
- Jakie hasło głosiła rewolucja francuska?
- „Wolność, równość, braterstwo".
- Czym była Deklaracja praw człowieka i obywatela?
- Dokumentem z 1789 r. głoszącym, że ludzie rodzą się wolni i równi wobec prawa.
Sprawdź się
1. Kto sformułował koncepcję trójpodziału władzy?
- Wolter
- Monteskiusz
- Rousseau
- Robespierre
Pokaż odpowiedź
B. Monteskiusz — Monteskiusz podzielił władzę na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.
2. Tadeusz Kościuszko w Ameryce zajmował się przede wszystkim:
- budową fortyfikacji
- dowodzeniem flotą
- prowadzeniem negocjacji
- drukowaniem gazet
Pokaż odpowiedź
A. budową fortyfikacji — Projektował umocnienia, m.in. pod Saratogą i w West Point.
3. Hasłem rewolucji francuskiej było:
- „Wolność, równość, braterstwo"
- „Żadnych podatków bez reprezentacji"
- „Nic o nas bez nas"
- „Za wolność naszą i waszą"
Pokaż odpowiedź
A. „Wolność, równość, braterstwo" — Hasło to widnieje dziś na francuskich budynkach publicznych.
4. Ludwik XVI został stracony w roku:
- 1789
- 1791
- 1793
- 1799
Pokaż odpowiedź
C. 1793 — Króla ścięto na gilotynie w styczniu 1793 roku.
5. Idee oświecenia głosiły, że władza pochodzi od:
- narodu
- Boga
- papieża
- wojska
Pokaż odpowiedź
A. narodu — To zerwanie z ideą władzy pochodzącej z bożego nadania.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami