Wielkie odkrycia geograficzne
Historia, klasa 6 · XV–XVI wiek
Najważniejsze w skrócie
Wielkie odkrycia geograficzne to seria europejskich wypraw morskich w XV–XVI w., które zrewolucjonizowały wiedzę o świecie. Ich przyczyny: poszukiwanie nowej drogi do Indii (ominięcie arabskich pośredników w handlu korzeniami), rozwój techniki nawigacji (kompas, astrolabium, karawela), ambicje i ciekawość. Pionierami byli Portugalia i Hiszpania.
Krzysztof Kolumb w 1492 roku dotarł do Ameryki (sądził, że to Indie). Vasco da Gama w 1498 roku opłynął Afrykę i dotarł do Indii drogą morską. Ferdynand Magellan (1519–1522) poprowadził pierwszą wyprawę dookoła świata. Amerigo Vespucci odkrył, że Ameryka to nowy kontynent – od jego imienia pochodzi nazwa „Ameryka".
Skutki odkryć były ogromne. Dla Europy: bogactwo z kolonii, nowe produkty (ziemniaki, kukurydza, pomidory, tytoń), rewolucja handlowa. Dla Ameryki i Afryki: katastrofa – podbój, zniszczenie cywilizacji (Aztekowie, Inkowie przez conquistadorów), epidemie (Indianie nie mieli odporności na europejskie choroby) i handel niewolnikami. Nowy podział świata między Hiszpanię i Portugalię ustalił traktat w Tordesillas (1494).
Ważne daty
- 1419 — Henryk Żeglarz inicjuje portugalsksie wyprawy do Afryki
- 1488 — Bartolomeu Dias opływa przylądek Dobrej Nadziei
- 1492 — Kolumb dociera do Ameryki (12 października)
- 1494 — Traktat w Tordesillas – podział świata między Hiszpanię i Portugalię
- 1498 — Vasco da Gama dociera do Indii drogą morską
- 1500 — Pedro Álvares Cabral odkrywa Brazylię
- 1519–1521 — Hernán Cortés podbija Azteków w Meksyku
- 1519–1522 — Magellan i Elcano dokonują pierwszej circumnavigacji globu
Ważne postacie
- Krzysztof Kolumb — Dotarł do Ameryki w 1492, myśląc że to Indie
- Vasco da Gama — Dotarł do Indii drogą morską dookoła Afryki (1498)
- Ferdynand Magellan — Poprowadził pierwszą wyprawę dookoła świata
- Amerigo Vespucci — Odkrył że Ameryka to nowy kontynent – od niego jej nazwa
- Hernán Cortés — Conquistador, podbił imperium Azteków (1519–1521)
Pojęcia
- Kto dotarł do Ameryki w 1492 roku?
- Krzysztof Kolumb – genueński żeglarz na służbie Hiszpanii. Myślał, że dotarł do Indii, dlatego nazwał rdzennych mieszkańców „Indianami".
- Kto jako pierwszy opłynął Afrykę i dotarł do Indii?
- Vasco da Gama w 1498 roku, opływając Przylądek Dobrej Nadziei. Otworzył bezpośrednią morską drogę handlową między Europą a Azją.
- Co to był traktat w Tordesillas (1494)?
- Umowa między Hiszpanią a Portugalią, dzieląca odkryte tereny świata między te dwa kraje wzdłuż południka.
- Od czyjego imienia pochodzi nazwa „Ameryka"?
- Od Ameriga Vespucciego – włoskiego żeglarza, który jako pierwszy stwierdził, że Ameryka to nowy kontynent, nie Azja.
- Co to była karawela?
- Nowoczesny typ statku opracowany przez Portugalczyków – zwinny, z trójkątnymi żaglami, zdolny do żeglugi pod wiatr i po otwartym morzu.
- Kto podbił Azteków?
- Hernán Cortés – hiszpański conquistador, który w latach 1519–1521 zniszczył imperium Azteków w Meksyku przy pomocy 500 żołnierzy i sojuszników indiańskich.
- Co to był handel trójkątny?
- System handlu: Europa → Afryka (towary za niewolników) → Ameryka (niewolnicy do pracy) → Europa (cukier, tytoń, srebro). Odpowiadał za deportację milionów Afrykańczyków.
- Co odkryli Europejczycy, trafiając do Ameryki?
- Nowy Swiat – kontynenty nieznane Europejczykom (Ameryka Północna i Południowa). Spotkali różne cywilizacje i ekosystemy.
- Jakie nowe produkty spożywcze trafiły z Ameryki do Europy?
- Ziemniaki, kukurydza, pomidory, kakao, chili, tytoń, fasola, dynia. Zrewolucjonizowały europejską dietę i rolnictwo.
- Kto dokonał pierwszej podróży dookoła świata?
- Wyprawa Ferdynanda Magellana (1519–1522). On sam zginął na Filipinach; do Europy wrócił tylko jeden statek z 18 pod wodzą Juana Sebastiana Elcano.
- Krzysztof Kolumb
- W 1492 r. dotarł do Ameryki, szukając drogi do Indii.
- Vasco da Gama
- Opłynął Afrykę i dotarł drogą morską do Indii (1498).
Sprawdź się
1. Kto dotarł do Ameryki w 1492 roku?
- Vasco da Gama
- Amerigo Vespucci
- Krzysztof Kolumb
- Ferdynand Magellan
Pokaż odpowiedź
C. Krzysztof Kolumb — Krzysztof Kolumb (1451–1506), żeglarz genueński na służbie Hiszpanii, dotarł do Ameryki 12 października 1492 roku. Myślał, że to Azja (Indie).
2. Co to był conquistador?
- Pogromca piratów
- Hiszpański zdobywca Ameryki
- Portugalski nawigator i kartograf
- Kartograf
Pokaż odpowiedź
B. Hiszpański zdobywca Ameryki — Conquistadores to hiszpańscy zdobywcy, którzy podbili Amerykę Środkową i Południową w XVI w. Cortés podbił Azteków (1519–21), Pizarro – Inków (1532–33).
3. Dlaczego populacja rdzennych Amerykanów dramatycznie spadła po przybyciu Europejczyków?
- Z powodu wojen z conquistadorami
- Głównie z powodu epidemii chorób europejskich, na które nie mieli odporności
- Z głodu spowodowanego przez zabranie im całej ziemi uprawnej przez Europejczyków
- Z powodu handlu niewolnikami
Pokaż odpowiedź
B. Głównie z powodu epidemii chorób europejskich, na które nie mieli odporności — Epidemie ospy, odry i innych chorób zabiły 90% rdzennej ludności Ameryki w ciągu 100 lat. Indianie nie mieli odporności na te choroby przyniesione przez Europejczyków.
4. Czyja wyprawa pierwsza opłynęła Ziemię?
- Kolumba
- Magellana
- Vasco da Gamy
- Pizarra
Pokaż odpowiedź
B. Magellana — Wyprawa Magellana wróciła do Hiszpanii w 1522 r., choć sam dowódca zginął po drodze na Filipinach. Kolumb nigdy nie okrążył Ziemi, bo do końca życia sądził, że dopłynął do Azji.
5. Czego szukał Kolumb, płynąc na zachód?
- Ameryki
- drogi do Indii
- drogi wokół Afryki
- Antarktydy
Pokaż odpowiedź
B. drogi do Indii — Szukał drogi morskiej do Indii.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami