Europa i świat po I wojnie światowej

Po zakończeniu I wojny światowej zwycięzcy zebrali się w Wersalu, żeby ułożyć świat na nowo. Traktat wersalski z 28 czerwca 1919 roku obciążył Niemcy odpowiedzialnością za wojnę, kazał im zapłacić ogromne odszkodowania i ograniczył ich armię do stu tysięcy żołnierzy. Rozpadły się trzy monarchie: Austro-Węgry, Rosja carska i Cesarstwo Niemieckie. Na mapie Europy pojawiły się nowe państwa — Polska, Czechosłowacja, Jugosławia, Finlandia, Litwa, Łotwa i Estonia. Pilnować pokoju miała nowa organizacja międzynarodowa — Liga Narodów, powołana w 1920 roku ze stolicą w Genewie.

W Rosji rewolucja bolszewicka Lenina obaliła cara i zbudowała pierwsze państwo komunistyczne — Związek Sowiecki (ZSRR, 1922). Prywatna własność ziemi i fabryk została zniesiona, opozycja zdławiona, a po śmierci Lenina władzę przejął Józef Stalin. Jego rządy oznaczały głód na Ukrainie, wielkie łagry i czystki, w których zginęły miliony ludzi. We Włoszech w 1922 roku władzę zdobył Benito Mussolini i jego czarne koszule — zaczął się faszyzm, ustrój wodza, przemocy państwowej i pogardy dla parlamentu.

W 1929 roku wielki kryzys — krach na giełdzie nowojorskiej — zawalił gospodarki całego świata. Miliony ludzi straciły pracę, a demokracja przestała im wystarczać. W Niemczech w 1933 roku kanclerzem został Adolf Hitler; jego nazizm łączył rasizm, kult wodza i marzenie o odwecie za Wersal. Liga Narodów okazała się bezradna, kolejne państwa łamały traktaty, a wielkie mocarstwa zachodnie próbowały „ustępowaniem” zachować pokój. W 1938 r. Niemcy zajęły Austrię i Sudety, w sierpniu 1939 r. podpisały z ZSRR pakt Ribbentrop–Mołotow, a we wrześniu Europa znów pogrążyła się w wojnie.

• 1918 — 11 listopada — koniec I wojny światowej; rozejm w Compiègne.
• 1919 — 28 czerwca — podpisanie traktatu wersalskiego.
• 1920 — Powstanie Ligi Narodów z siedzibą w Genewie.
• 1922 — Marsz na Rzym; Mussolini obejmuje władzę we Włoszech. Powstaje ZSRR.
• 1924 — Śmierć Lenina; walka o schedę wygrywana przez Stalina.
• 1929 — Krach giełdy nowojorskiej — początek wielkiego kryzysu.
• 1933 — Adolf Hitler zostaje kanclerzem Niemiec.
• 1938 — Anschluss Austrii; konferencja monachijska i oddanie Sudetów.
• 1939 — 23 sierpnia — pakt Ribbentrop–Mołotow między III Rzeszą a ZSRR.

• Woodrow Wilson — Prezydent USA; autor 14 punktów i pomysłodawca Ligi Narodów.
• Georges Clemenceau — Premier Francji; twarda ręka traktatu wersalskiego.
• Włodzimierz Lenin — Przywódca bolszewików; twórca państwa sowieckiego.
• Józef Stalin — Wódz ZSRR od lat 20.; kolektywizacja, łagry, wielki terror.
• Benito Mussolini — Duce Włoch; twórca ruchu faszystowskiego.
• Adolf Hitler — Kanclerz Niemiec od 1933 r.; twórca nazizmu i III Rzeszy.

Kiedy i gdzie podpisano traktat kończący I wojnę światową?

28 czerwca 1919 r. w Wersalu pod Paryżem.

Kto podpisał traktat wersalski jako pokonany?

Niemcy — obciążone winą i odszkodowaniami.

Do ilu żołnierzy Wersal ograniczył armię niemiecką?

Do stu tysięcy — bez czołgów, lotnictwa i marynarki wojennej.

Które trzy monarchie rozpadły się po I wojnie?

Austro-Węgry, Cesarstwo Niemieckie i Rosja carska.

Jakie nowe państwa powstały na mapie Europy?

Polska, Czechosłowacja, Jugosławia, Finlandia, Litwa, Łotwa, Estonia.

Co to była Liga Narodów?

Organizacja międzynarodowa powołana w 1920 r., która miała pilnować pokoju.

Gdzie mieściła się siedziba Ligi Narodów?

W Genewie w Szwajcarii.

Kto zbudował pierwsze państwo komunistyczne?

Bolszewicy pod wodzą Włodzimierza Lenina po rewolucji 1917 r.

Jak nazywało się państwo bolszewików utworzone w 1922 r.?

Związek Socjalistycznych Republik Sowieckich (ZSRR).

Kto przejął władzę w ZSRR po śmierci Lenina?

Józef Stalin — wprowadził terror, łagry i głód na Ukrainie.

Kto założył faszyzm i w którym kraju?

Benito Mussolini we Włoszech; marsz na Rzym w 1922 r.

Co oznacza słowo „faszyzm”?

Ustrój wodza, przemocy państwowej i pogardy dla parlamentu.

1. W którym mieście podpisano traktat kończący I wojnę światową?

1. Wersal
2. Genewa
3. Monachium
4. Rapallo

2. Które państwo NIE powstało po I wojnie światowej?

1. Czechosłowacja
2. Jugosławia
3. Belgia
4. Finlandia

3. W którym roku miał miejsce marsz na Rzym Mussoliniego?

1. 1919
2. 1922
3. 1929
4. 1933

4. W którym roku Adolf Hitler został kanclerzem Niemiec?

1. 1929
2. 1933
3. 1936
4. 1939

5. Które z tych państw NIE należało do państw osi w latach 30.?

1. Włochy
2. Niemcy
3. Wielka Brytania
4. Japonia