Świat po II wojnie — zimna wojna

Po II wojnie światowej dawni sojusznicy stali się rywalami. Świat podzielił się na dwa bloki: zachodni, kierowany przez Stany Zjednoczone, i wschodni, podporządkowany Związkowi Radzieckiemu. Granicę między nimi Winston Churchill nazwał w 1946 roku „żelazną kurtyną". Konflikt nazwano zimną wojną, bo mocarstwa nigdy nie starły się bezpośrednio — rywalizowały zbrojeniami, propagandą, gospodarką i wojnami zastępczymi w innych krajach.

Blok zachodni oparł się na planie Marshalla — amerykańskiej pomocy w odbudowie Europy — i na sojuszu wojskowym NATO (1949). Blok wschodni odpowiedział Układem Warszawskim (1955) i RWPG. Niemcy podzielono na RFN i NRD, a Berlin przedzielono murem, który stanął w 1961 roku i stał się najbardziej znanym symbolem podziału. Do najgroźniejszych momentów należały blokada Berlina, wojna koreańska, kryzys kubański w 1962 roku i wojna w Wietnamie. Równolegle trwał wyścig kosmiczny: Sputnik i lot Gagarina, a w 1969 roku Amerykanie wylądowali na Księżycu.

Powstała też Organizacja Narodów Zjednoczonych (1945) z Radą Bezpieczeństwa i Powszechną deklaracją praw człowieka (1948). Rozpadały się imperia kolonialne — dekolonizacja dała niepodległość dziesiątkom państw Azji i Afryki. Blok wschodni załamał się pod koniec lat 80.: w Polsce Okrągły Stół i wybory 4 czerwca 1989 roku uruchomiły „jesień narodów", w listopadzie 1989 upadł mur berliński, w 1990 zjednoczyły się Niemcy, a w 1991 roku rozpadł się Związek Radziecki. Zimna wojna dobiegła końca.

• 1945 — Powstanie Organizacji Narodów Zjednoczonych
• 1946 — Mowa Churchilla o „żelaznej kurtynie"
• 1947 — Plan Marshalla — pomoc USA w odbudowie Europy
• 1948 — Powszechna deklaracja praw człowieka
• 1949 — Powstanie NATO; podział Niemiec na RFN i NRD
• 1955 — Układ Warszawski
• 1961 — Budowa muru berlińskiego
• 1962 — Kryzys kubański — świat na krawędzi wojny atomowej
• 1989 — Jesień narodów; upadek muru berlińskiego
• 1991 — Rozpad Związku Radzieckiego — koniec zimnej wojny

• Winston Churchill — Premier Wielkiej Brytanii, autor określenia „żelazna kurtyna"
• Józef Stalin — Przywódca ZSRR, twórca bloku wschodniego
• John F. Kennedy — Prezydent USA w czasie kryzysu kubańskiego
• Michaił Gorbaczow — Przywódca ZSRR, autor pierestrojki i głasnosti
• Jurij Gagarin — Pierwszy człowiek w kosmosie (1961)
• Neil Armstrong — Pierwszy człowiek na Księżycu (1969)
• Jan Paweł II — Papież, którego pielgrzymki wsparły przemiany w bloku wschodnim

Czym była zimna wojna?

Rywalizacją USA i ZSRR bez bezpośredniej walki — przez zbrojenia, propagandę, gospodarkę i wojny zastępcze.

Kto użył określenia „żelazna kurtyna"?

Winston Churchill w 1946 roku.

Co oznaczała „żelazna kurtyna"?

Granicę dzielącą Europę na blok zachodni i blok wschodni.

Czym był plan Marshalla?

Amerykańską pomocą gospodarczą w odbudowie Europy po wojnie, uruchomioną w 1947 roku.

Kiedy powstało NATO?

W 1949 roku — jako sojusz obronny państw zachodnich.

Czym odpowiedział blok wschodni na powstanie NATO?

Układem Warszawskim, zawartym w 1955 roku.

Na jakie dwa państwa podzielono Niemcy?

Na RFN (zachodnie) i NRD (wschodnie).

Kiedy zbudowano mur berliński?

W 1961 roku.

Czym był kryzys kubański?

Konfrontacją USA i ZSRR w 1962 r. o rakiety na Kubie — świat stanął na krawędzi wojny atomowej.

Co to były wojny zastępcze?

Konflikty w innych krajach, w których mocarstwa wspierały przeciwne strony — np. Korea i Wietnam.

Kiedy powstała ONZ?

W 1945 roku, po zakończeniu II wojny światowej.

Jaki dokument ONZ przyjęła w 1948 roku?

Powszechną deklarację praw człowieka.

1. Zimna wojna to konflikt między:

1. USA i ZSRR
2. Niemcami i Francją
3. Chinami i Japonią
4. Anglią i Indiami

2. NATO powstało w roku:

1. 1945
2. 1947
3. 1949
4. 1955

3. Wojna koreańska i wojna w Wietnamie to przykłady:

1. wojen zastępczych
2. wojen domowych bez udziału mocarstw
3. konfliktów kolonialnych XIX wieku
4. wojen religijnych

4. Dekolonizacja oznaczała:

1. uzyskiwanie niepodległości przez dawne kolonie
2. podbój nowych ziem
3. budowę muru w Berlinie
4. wyścig kosmiczny

5. „Jesień narodów" to określenie na:

1. upadek rządów komunistycznych w Europie Środkowej w 1989 r.
2. kryzys gospodarczy lat 30.
3. wojnę w Wietnamie
4. dekolonizację Afryki