Liczby pierwsze i sito Eratostenesa

Informatyka, klasa 6 · Algorytmy

Najważniejsze w skrócie

Liczba pierwsza ma dokładnie dwa różne dzielniki: 1 i samą siebie, np. 2, 3, 5, 7, 11, 13. Liczba większa od 1, która ma więcej dzielników, jest złożona, np. 12 = 2 · 6. Liczba 1 nie jest ani pierwsza, ani złożona, bo ma tylko jeden dzielnik.

Liczba 2 to jedyna parzysta liczba pierwsza — każda inna liczba parzysta dzieli się przez 2. Żeby sprawdzić, czy n jest pierwsza, wystarczy szukać dzielników od 2 do pierwiastka z n. Dla 97 sprawdzamy 2, 3, 5 i 7, bo 10 · 10 = 100 to już więcej niż 97; żadna z nich nie dzieli 97, więc 97 jest pierwsza.

Sito Eratostenesa znajduje wszystkie liczby pierwsze do zadanego n. Wypisujemy liczby od 2, bierzemy najmniejszą nieskreśloną i skreślamy wszystkie jej wielokrotności, potem powtarzamy to dla następnej. Do 100 wystarczy skreślić wielokrotności 2, 3, 5 i 7 — zostaje 25 liczb pierwszych.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Ważne daty

Ważne postacie

Pojęcia

Co to liczba pierwsza?
Liczba większa od 1, która dzieli się tylko przez 1 i przez samą siebie.
Co to liczba złożona?
Liczba większa od 1, która ma więcej niż dwa dzielniki, np. 15 = 3 · 5.
Czy 1 jest liczbą pierwszą?
Nie — ma tylko jeden dzielnik.
Jaka jest jedyna parzysta liczba pierwsza?
2.
Wymień liczby pierwsze mniejsze od 20.
2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19.
Do jakiej liczby szukamy dzielników, sprawdzając, czy n jest pierwsza?
Do pierwiastka z n — dzielniki występują w parach i jeden z pary jest zawsze nie większy od pierwiastka.
Kto wymyślił sito do szukania liczb pierwszych?
Eratostenes z Cyreny, grecki uczony z III wieku p.n.e.
Co skreślamy w sicie Eratostenesa?
Wielokrotności kolejnych nieskreślonych liczb.
Kiedy można zakończyć skreślanie w sicie do n?
Gdy kwadrat kolejnej nieskreślonej liczby przekroczy n.
Ile jest liczb pierwszych do 100?
25.
Czy 91 jest liczbą pierwszą?
Nie, bo 91 = 7 · 13.
Rozłóż 84 na czynniki pierwsze.
84 = 2 · 2 · 3 · 7.

Sprawdź się

1. Liczba pierwsza ma:

  1. dokładnie jeden dzielnik, czyli siebie
  2. dokładnie dwa dzielniki
  3. zawsze nieparzystą liczbę cyfr
  4. więcej niż dwa różne dzielniki
Pokaż odpowiedź

B. dokładnie dwa dzielniki — Te dwa dzielniki to 1 i sama liczba — innych nie ma, np. 7 dzieli się tylko przez 1 i 7.

2. Liczba złożona to liczba większa od 1, która:

  1. ma więcej niż dwa dzielniki
  2. ma dokładnie dwa dzielniki
  3. kończy się cyfrą zero lub pięć
  4. nie dzieli się przez żadną liczbę
Pokaż odpowiedź

A. ma więcej niż dwa dzielniki — Na przykład 12 dzieli się przez 1, 2, 3, 4, 6 i 12 — to dużo więcej niż dwa dzielniki.

3. W sicie Eratostenesa po pozostawieniu liczby 3 skreślamy:

  1. wszystkie liczby nieparzyste
  2. wszystkie wielokrotności 3
  3. liczby kończące się cyfrą 3
  4. tylko liczby 6 i 9
Pokaż odpowiedź

B. wszystkie wielokrotności 3 — Wielokrotności 3 mają dzielnik 3, więc nie mogą być pierwsze; sama 3 zostaje.

4. Kto wymyślił sito do wyszukiwania liczb pierwszych?

  1. Euklides
  2. Pitagoras
  3. Eratostenes
  4. Archimedes z Syrakuz
Pokaż odpowiedź

C. Eratostenes — Eratostenes z Cyreny opisał tę metodę w III wieku p.n.e., stąd nazwa „sito Eratostenesa”.

5. W sicie Eratostenesa kolejną liczbę pierwszą rozpoznajemy po tym, że:

  1. jest liczbą nieparzystą
  2. kończy się cyfrą 1, 3, 7 lub 9
  3. jest dwa razy większa od poprzedniej
  4. nie została wcześniej skreślona
Pokaż odpowiedź

D. nie została wcześniej skreślona — Liczba nieskreślona nie jest wielokrotnością żadnej mniejszej liczby pierwszej, więc sama jest pierwsza.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami