Kamienie na szaniec
Lektury, klasa 8 · Aleksander Kamiński
Streszczenie
Oparta na faktach opowieść o trzech harcerzach Szarych Szeregów — Alku, Rudym i Zośce — którzy w okupowanej Warszawie prowadzą mały sabotaż i akcje dywersyjne przeciw Niemcom. Ich pokolenie musiało od razu z ławy szkolnej przejść do walki.
Rudy (Jan Bytnar) zostaje aresztowany i torturowany przez gestapo; koledzy odbijają go w akcji pod Arsenałem, lecz umiera z ran. Wkrótce ginie też Alek, a potem Zośka. Książka to hołd dla bohaterstwa, przyjaźni i wierności ideałom młodych ludzi.

Bohaterowie
- Rudy (Jan Bytnar) — Harcerz odbity spod Arsenału, umiera z ran.
- Alek (Aleksy Dawidowski) — Uczestnik akcji pod Arsenałem, ginie z ran.
- Zośka (Tadeusz Zawadzki) — Dowódca akcji, ginie w akcji pod Sieczychami.
- Aleksander Kamiński — Autor, harcmistrz Szarych Szeregów.
Warto zapamiętać
- Kto jest autorem?
- Aleksander Kamiński.
- O kim opowiada książka?
- O harcerzach Szarych Szeregów: Alku, Rudym i Zośce.
- Gdzie i kiedy toczy się akcja?
- W okupowanej Warszawie w czasie II wojny światowej.
- Czym jest akcja pod Arsenałem?
- Brawurowym odbiciem Rudego z rąk gestapo.
- Kto to Rudy?
- Jan Bytnar — aresztowany i torturowany, umiera z ran.
- Skąd tytuł „Kamienie na szaniec”?
- Z wiersza Słowackiego „Testament mój”.
- Kim był Tadeusz Zawadzki i jaki pseudonim nosił?
- To najbliższy przyjaciel Rudego i Alka, harcerz Szarych Szeregów, dowódca Grup Szturmowych w Warszawie; nosił pseudonim „Zośka”. Jego pseudonimem nazwano później batalion Armii Krajowej „Zośka”.
- Kim był Alek i jak brzmiało jego prawdziwe nazwisko?
- Alek to Maciej Aleksy Dawidowski, trzeci z przyjaciół. Wsławił się akcjami małego sabotażu, a podczas akcji pod Arsenałem został ciężko ranny w brzuch i zmarł 30 marca 1943 roku.
- Na czym polegał mały sabotaż prowadzony przez bohaterów?
- Na drobnych, ryzykownych akcjach ośmieszających i nękających okupanta: malowaniu kotwicy (znaku Polski Walczącej), zrywaniu niemieckich flag i tablic, wypisywaniu haseł, gazowaniu kin. Celem było podtrzymanie ducha oporu wśród warszawiaków.
- Co to była organizacja „Wawer” i skąd wzięła się jej nazwa?
- To konspiracyjna organizacja małego sabotażu, w której działali bohaterowie. Nazwę wzięła od niemieckiej zbrodni popełnionej na mieszkańcach Wawra w grudniu 1939 roku.
- Jaki słynny wyczyn Alek wykonał przy pomniku Mikołaja Kopernika?
- W lutym 1942 roku odkręcił z pomnika niemiecką tablicę głoszącą, że Kopernik był Niemcem. W odwecie Niemcy usunęli warszawski pomnik Jana Kilińskiego.
- Gdzie i kiedy zginął Zośka?
- Zginął 20 sierpnia 1943 roku podczas ataku na niemiecki posterunek w Sieczychach koło Wyszkowa — kilka miesięcy po śmierci Rudego i Alka.
Sprawdź się
1. Kto jest autorem „Kamieni na szaniec”?
- Stefan Żeromski
- Aleksander Kamiński
- Henryk Sienkiewicz
- Krzysztof K. Baczyński
Pokaż odpowiedź
B. Aleksander Kamiński — Autor to Aleksander Kamiński.
2. Z czyjego wiersza pochodzi tytuł?
- Mickiewicza
- Słowackiego
- Norwida
- Baczyńskiego
Pokaż odpowiedź
B. Słowackiego — Z „Testamentu mojego” Juliusza Słowackiego.
3. Co zrobił Alek przy warszawskim pomniku Mikołaja Kopernika?
- Namalował na cokole znak Polski Walczącej
- Zerwał z pomnika niemiecką flagę
- Zawiesił na pomniku biało-czerwoną wstęgę
- Odkręcił niemiecką tablicę głoszącą, że Kopernik był Niemcem
Pokaż odpowiedź
D. Odkręcił niemiecką tablicę głoszącą, że Kopernik był Niemcem — Alek odkręcił i zabrał tablicę z niemieckim napisem; w odwecie okupant usunął pomnik Jana Kilińskiego.
4. Jak nazywała się najmłodsza grupa wiekowa w Szarych Szeregach?
- Grupy Szturmowe
- Bojowe Szkoły
- Wawer
- Zawiszacy
Pokaż odpowiedź
D. Zawiszacy — Zawiszacy to najmłodsi harcerze (około 12–14 lat), przygotowywani do służby pomocniczej, a nie do walki.
5. Jaki był cel zamachów na gestapowców Schultza i Langego?
- Odbicie więźniów z Pawiaka
- Zdobycie broni dla oddziału
- Wysadzenie mostu kolejowego
- Odwet za torturowanie i śmierć Rudego
Pokaż odpowiedź
D. Odwet za torturowanie i śmierć Rudego — Były to akcje odwetowe wymierzone w Niemców odpowiedzialnych za katowanie Jana Bytnara.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami