Kamienie na szaniec

Lektury, klasa 8 · Aleksander Kamiński

Streszczenie

Oparta na faktach opowieść o trzech harcerzach Szarych Szeregów — Alku, Rudym i Zośce — którzy w okupowanej Warszawie prowadzą mały sabotaż i akcje dywersyjne przeciw Niemcom. Ich pokolenie musiało od razu z ławy szkolnej przejść do walki.

Rudy (Jan Bytnar) zostaje aresztowany i torturowany przez gestapo; koledzy odbijają go w akcji pod Arsenałem, lecz umiera z ran. Wkrótce ginie też Alek, a potem Zośka. Książka to hołd dla bohaterstwa, przyjaźni i wierności ideałom młodych ludzi.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Portret harcmistrza
Aleksander Kamiński — autor „Kamieni na szaniec" (Autor: Unknown author Unknown author, Public domain, źródło)

Bohaterowie

Warto zapamiętać

Kto jest autorem?
Aleksander Kamiński.
O kim opowiada książka?
O harcerzach Szarych Szeregów: Alku, Rudym i Zośce.
Gdzie i kiedy toczy się akcja?
W okupowanej Warszawie w czasie II wojny światowej.
Czym jest akcja pod Arsenałem?
Brawurowym odbiciem Rudego z rąk gestapo.
Kto to Rudy?
Jan Bytnar — aresztowany i torturowany, umiera z ran.
Skąd tytuł „Kamienie na szaniec”?
Z wiersza Słowackiego „Testament mój”.
Kim był Tadeusz Zawadzki i jaki pseudonim nosił?
To najbliższy przyjaciel Rudego i Alka, harcerz Szarych Szeregów, dowódca Grup Szturmowych w Warszawie; nosił pseudonim „Zośka”. Jego pseudonimem nazwano później batalion Armii Krajowej „Zośka”.
Kim był Alek i jak brzmiało jego prawdziwe nazwisko?
Alek to Maciej Aleksy Dawidowski, trzeci z przyjaciół. Wsławił się akcjami małego sabotażu, a podczas akcji pod Arsenałem został ciężko ranny w brzuch i zmarł 30 marca 1943 roku.
Na czym polegał mały sabotaż prowadzony przez bohaterów?
Na drobnych, ryzykownych akcjach ośmieszających i nękających okupanta: malowaniu kotwicy (znaku Polski Walczącej), zrywaniu niemieckich flag i tablic, wypisywaniu haseł, gazowaniu kin. Celem było podtrzymanie ducha oporu wśród warszawiaków.
Co to była organizacja „Wawer” i skąd wzięła się jej nazwa?
To konspiracyjna organizacja małego sabotażu, w której działali bohaterowie. Nazwę wzięła od niemieckiej zbrodni popełnionej na mieszkańcach Wawra w grudniu 1939 roku.
Jaki słynny wyczyn Alek wykonał przy pomniku Mikołaja Kopernika?
W lutym 1942 roku odkręcił z pomnika niemiecką tablicę głoszącą, że Kopernik był Niemcem. W odwecie Niemcy usunęli warszawski pomnik Jana Kilińskiego.
Gdzie i kiedy zginął Zośka?
Zginął 20 sierpnia 1943 roku podczas ataku na niemiecki posterunek w Sieczychach koło Wyszkowa — kilka miesięcy po śmierci Rudego i Alka.

Sprawdź się

1. Kto jest autorem „Kamieni na szaniec”?

  1. Stefan Żeromski
  2. Aleksander Kamiński
  3. Henryk Sienkiewicz
  4. Krzysztof K. Baczyński
Pokaż odpowiedź

B. Aleksander Kamiński — Autor to Aleksander Kamiński.

2. Z czyjego wiersza pochodzi tytuł?

  1. Mickiewicza
  2. Słowackiego
  3. Norwida
  4. Baczyńskiego
Pokaż odpowiedź

B. Słowackiego — Z „Testamentu mojego” Juliusza Słowackiego.

3. Co zrobił Alek przy warszawskim pomniku Mikołaja Kopernika?

  1. Namalował na cokole znak Polski Walczącej
  2. Zerwał z pomnika niemiecką flagę
  3. Zawiesił na pomniku biało-czerwoną wstęgę
  4. Odkręcił niemiecką tablicę głoszącą, że Kopernik był Niemcem
Pokaż odpowiedź

D. Odkręcił niemiecką tablicę głoszącą, że Kopernik był Niemcem — Alek odkręcił i zabrał tablicę z niemieckim napisem; w odwecie okupant usunął pomnik Jana Kilińskiego.

4. Jak nazywała się najmłodsza grupa wiekowa w Szarych Szeregach?

  1. Grupy Szturmowe
  2. Bojowe Szkoły
  3. Wawer
  4. Zawiszacy
Pokaż odpowiedź

D. Zawiszacy — Zawiszacy to najmłodsi harcerze (około 12–14 lat), przygotowywani do służby pomocniczej, a nie do walki.

5. Jaki był cel zamachów na gestapowców Schultza i Langego?

  1. Odbicie więźniów z Pawiaka
  2. Zdobycie broni dla oddziału
  3. Wysadzenie mostu kolejowego
  4. Odwet za torturowanie i śmierć Rudego
Pokaż odpowiedź

D. Odwet za torturowanie i śmierć Rudego — Były to akcje odwetowe wymierzone w Niemców odpowiedzialnych za katowanie Jana Bytnara.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami