Syzyfowe prace
Lektury, klasa 8 · Stefan Żeromski
Streszczenie
Powieść o dorastaniu Marcina Borowicza w rosyjskim gimnazjum w Klerykowie w czasach zaborów. Szkoła prowadzi intensywną rusyfikację — próbę wynarodowienia polskiej młodzieży, którą narrator nazywa „syzyfowymi pracami” zaborcy.
Przełomem jest scena, gdy Bernard Zygier recytuje „Redutę Ordona” Mickiewicza — budzi to w uczniach polską świadomość narodową. Marcin dojrzewa, odzyskuje poczucie tożsamości i przeciwstawia się rusyfikacji. Utwór o patriotyzmie i sile polskiej kultury.

Bohaterowie
- Marcin Borowicz — Główny bohater, dojrzewa i budzi się patriotycznie.
- Bernard Zygier — Uczeń, który recytuje „Redutę Ordona”.
- Nauczyciele rosyjscy — Prowadzą rusyfikację uczniów.
- Andrzej Radek — Kolega Marcina, chłopskiego pochodzenia.
Warto zapamiętać
- Kto jest autorem?
- Stefan Żeromski.
- Kto jest głównym bohaterem?
- Marcin Borowicz.
- Co oznacza tytuł?
- Daremne wysiłki zaborcy — rusyfikacja, która się nie udaje.
- Jaki utwór recytuje Zygier?
- „Redutę Ordona” Adama Mickiewicza.
- W jakiej epoce toczy się akcja?
- W czasach zaborów (zabór rosyjski).
- Główny temat
- Rusyfikacja i budzenie się świadomości narodowej.
- W jakim mieście toczy się główna część akcji „Syzyfowych prac” i jakie miasto było jego pierwowzorem?
- W fikcyjnym Klerykowie – jego pierwowzorem były Kielce, gdzie sam Żeromski uczył się w rosyjskim gimnazjum.
- Kim jest Andrzej Radek?
- Syn parobka (fornala) z Pajęczyna Dolnego, zdolny chłopiec ze wsi, który dzięki pomocy nauczyciela Paluszkiewicza, zwanego Kawką, trafia do szkoły; symbol awansu społecznego przez naukę.
- Kim jest Bernard Zygier i jaką rolę odgrywa w powieści?
- Uczniem przeniesionym do Klerykowa z Warszawy, skąd usunięto go ze szkoły za polskość. Budzi w kolegach świadomość narodową i staje się punktem zwrotnym akcji.
- Jak nazywa się dziewczyna, w której zakochuje się Marcin Borowicz, i jaki nosi przydomek?
- Anna Stogowska, wśród uczniów nazywana Birutą. Jej uczucie do Marcina pozostaje niespełnione.
- Kim był Sztetter i na czym polegała jego wewnętrzna sprzeczność?
- Nauczycielem języka polskiego w Klerykowie. Potajemnie pisał polskie wiersze, ale na lekcjach zachowywał się służalczo wobec władz rosyjskich.
- Kim był nauczyciel Majewski?
- Polakiem z pochodzenia, który szczególnie gorliwie rusyfikował uczniów – przykład renegata, wynaradawiającego własnych rodaków.
Sprawdź się
1. Kto jest autorem „Syzyfowych prac”?
- Bolesław Prus
- Stefan Żeromski
- Henryk Sienkiewicz
- Eliza Orzeszkowa
Pokaż odpowiedź
B. Stefan Żeromski — Autor to Stefan Żeromski.
2. Czemu ma służyć szkoła w Klerykowie?
- polonizacji
- rusyfikacji
- germanizacji
- nauce zawodu
Pokaż odpowiedź
B. rusyfikacji — Prowadzi rusyfikację polskiej młodzieży.
3. Skąd przybywa do klerykowskiego gimnazjum Bernard Zygier?
- Z Krakowa
- Ze Lwowa
- Z Poznania
- Z Warszawy
Pokaż odpowiedź
D. Z Warszawy — Zygier został usunięty ze szkoły w Warszawie za postawę patriotyczną i dlatego trafia do Klerykowa.
4. Jaki status miał język polski w gimnazjum w Klerykowie?
- Był przedmiotem obowiązkowym z egzaminem końcowym
- Został całkowicie usunięty z planu lekcji
- Był przedmiotem nadobowiązkowym, traktowanym jak język obcy
- Był wykładany wyłącznie w klasach najstarszych
Pokaż odpowiedź
C. Był przedmiotem nadobowiązkowym, traktowanym jak język obcy — Polski uczono jako przedmiot dodatkowy i obcy, co miało obniżyć jego rangę w oczach uczniów.
5. Do jakiego gatunku literackiego należą „Syzyfowe prace”?
- Nowela
- Powieść o dojrzewaniu (inicjacyjna)
- Dramat romantyczny
- Epopeja narodowa
Pokaż odpowiedź
B. Powieść o dojrzewaniu (inicjacyjna) — Utwór śledzi dorastanie i kształtowanie się osobowości bohaterów, ma też wyraźne rysy autobiograficzne.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami