Wiersze Herberta, Miłosza, Różewicza, Szymborskiej i aforyzmy Leca

Czterech poetów i jeden mistrz krótkiej myśli — tak wygląda kanon polskiej poezji XX wieku w szkole. Zbigniew Herbert (1924–1998) wymyślił Pana Cogito, bohatera, którego imię znaczy po łacinie „myślę”. Wiersze o nim zbierają codzienne obserwacje i wielkie pytania moralne, a „Przesłanie Pana Cogito” stawia żądanie wierności wartościom nawet wtedy, gdy nie przynosi to żadnej nagrody. Herbert stale wraca do antyku: mit i starożytna rzeźba służą mu do mówienia o dzisiejszym wyborze między odwagą a wygodą. Czesław Miłosz (1911–2004) dostał w 1980 roku Nagrodę Nobla. W „Campo di Fiori” zestawił karuzelę bawiącą się tuż obok murów płonącego getta z dawnym stosem, na którym spalono Giordana Bruna — wyszedł z tego wiersz o ludzkiej obojętności. Wers z jego utworu „Który skrzywdziłeś” wykuto na pomniku Poległych Stoczniowców w Gdańsku.

Tadeusz Różewicz (1921–2014) po wojnie napisał „Ocalonego” — monolog dwudziestoczterolatka, który przeżył i widzi, że słowa takie jak cnota i występek znaczą po obozach tyle samo. Dlatego jego wiersze nie mają rymów, rytmu ani ozdobnych metafor: to zdania łamane na wersy, nazywane wierszem różewiczowskim. Wisława Szymborska (1923–2012), noblistka z 1996 roku, pisze przeciwnie — z ironią, dystansem i przewrotnym humorem. Zadaje pytania rzeczom zwyczajnym: niepowtarzalnej chwili w „Nic dwa razy”, kotu czekającemu na zmarłego właściciela w „Kocie w pustym mieszkaniu”, warzywu w „Cebuli”. Stanisław Jerzy Lec (1909–1966) uprawiał osobny gatunek: aforyzm, czyli jedno zdanie zbudowane na paradoksie. Jego „Myśli nieuczesane” to zbiór takich zdań — każde mieści się w linijce i zmusza do drugiego czytania.

• Pan Cogito — Bohater wierszy Herberta; jego imię znaczy po łacinie „myślę”.
• Czesław Miłosz — Poeta i noblista z 1980 roku, autor „Campo di Fiori”.
• Tadeusz Różewicz — Twórca poezji po Zagładzie, autor „Ocalonego”.
• Wisława Szymborska — Noblistka z 1996 roku, poetka ironii i codziennych pytań.

Kim jest Pan Cogito?

Bohaterem wierszy Zbigniewa Herberta; jego imię to łacińskie „myślę”.

O czym mówi „Przesłanie Pana Cogito”?

O obowiązku wierności wartościom nawet wtedy, gdy nie czeka za to żadna nagroda.

Po co Herbertowi antyk?

Mity i rzeźby starożytnych służą mu do mówienia o dzisiejszych wyborach moralnych.

W którym roku Czesław Miłosz dostał Nagrodę Nobla?

W 1980 roku.

O czym jest wiersz „Campo di Fiori”?

O obojętności: karuzela bawi się tuż przy murach płonącego getta, tak jak dawniej tłum przy stosie Giordana Bruna.

Gdzie wykuto wers z wiersza Miłosza „Który skrzywdziłeś”?

Na pomniku Poległych Stoczniowców w Gdańsku.

Kim był Tadeusz Różewicz?

Poetą, który po wojnie szukał języka zdolnego unieść doświadczenie Zagłady.

Kto mówi w wierszu „Ocalony”?

Dwudziestoczteroletni człowiek, który przeżył wojnę i stracił pewność, co znaczą słowa.

Co to jest wiersz różewiczowski?

Wiersz bez rymu, stałego rytmu i ozdobnych metafor — zwykłe zdania złamane na wersy.

Dlaczego Różewicz zrezygnował z ozdobnego języka?

Uznał, że po obozach dawna poetyckość brzmi fałszywie.

W którym roku Wisława Szymborska dostała Nagrodę Nobla?

W 1996 roku.

Co jest znakiem rozpoznawczym wierszy Szymborskiej?

Ironia, dystans i przewrotne pytania o rzeczy zwyczajne.

1. Co znaczy po łacinie imię Cogito?

1. walczę
2. myślę
3. pamiętam
4. wierzę

2. W którym roku Miłosz otrzymał Nagrodę Nobla?

1. 1965
2. 1980
3. 1989
4. 1996

3. Ile lat ma bohater wiersza „Ocalony”?

1. osiemnaście
2. dwadzieścia cztery
3. trzydzieści
4. czterdzieści

4. W którym roku Szymborska dostała Nobla?

1. 1980
2. 1991
3. 1996
4. 2004

5. Jak nazywa się zbiór aforyzmów Leca?

1. „Myśli nieuczesane”
2. „Fraszki”
3. „Kartki z podróży”
4. „Sceny nocne”