Podzielność liczb

Matematyka, klasa 5 · Cechy podzielności, dzielniki, wielokrotności, liczby pierwsze

Lekcja

Powiedzieć, że liczba dzieli się przez inną, znaczy tyle: dzielenie wychodzi bez reszty. 12 dzieli się przez 3, bo 12 : 3 = 4 i nic nie zostaje. 13 przez 3 się nie dzieli, bo zostaje reszta 1.

Po co to komu? Bo dzięki temu skracasz ułamki, dzielisz coś po równo między ludzi i rozpoznajesz, kiedy zadanie w ogóle ma ładne rozwiązanie. Zamiast za każdym razem robić dzielenie pisemne, wystarczy popatrzeć na liczbę i zastosować cechę podzielności.

Cechy podzielności — spójrz, nie licz

przez 2ostatnia cyfra: 0 2 4 6 8przez 5ostatnia cyfra: 0 albo 5przez 10ostatnia cyfra: 0przez 3suma cyfr dzieli się przez 3przez 9suma cyfr dzieli się przez 9przez 4dwie ostatnie cyfry: przez 4Przyklad: 4 7 3 2przez 2 TAK (konczy sie na 2) · przez 4 TAK (32 : 4 = 8) · przez 3 TAK (4+7+3+2 = 16... nie)przez 3 NIE, bo 16 nie dzieli sie przez 3. przez 5 NIE, bo konczy sie na 2.
Sześć cech podzielności. Każda z nich patrzy tylko na kawałek liczby.

🔑 Zapamiętaj: Przy 3 i 9 nie patrzysz na całą liczbę, tylko na sumę jej cyfr. To jedyne dwie cechy, przy których trzeba coś dodać.

✏️ Czy 5 274 dzieli się przez 3?

  1. Dodaj wszystkie cyfry.
    5 + 2 + 7 + 4 = 18
  2. Sprawdź, czy suma dzieli się przez 3.
    18 : 3 = 6 — bez reszty
  3. Skoro suma cyfr dzieli się przez 3, to cała liczba też.
    5274 : 3 = 1758

Dzielniki i wielokrotności

Dzielnik to liczba, przez którą dana liczba dzieli się bez reszty. Wielokrotność to odwrotnie: liczba, którą otrzymasz mnożąc. Łatwo je pomylić, więc zapamiętaj kierunek: dzielników jest mało i są mniejsze, wielokrotności jest nieskończenie wiele i są większe.

Dzielniki liczby 121121 × 12262 × 6343 × 4Razem: 1, 2, 3, 4, 6, 12 — szesc dzielnikow.Wielokrotnosci 1212, 24, 36, 48, 60, ...jest ich nieskonczenie wielei wszystkie sa wieksze lub rowne 12
Dzielniki liczby 12 zawsze chodzą w parach — dlatego szukamy ich do pierwiastka.

Liczby pierwsze i złożone

Liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki: jedynkę i samą siebie. Liczba złożona ma ich więcej. Jedynka nie należy do żadnej z tych grup, bo ma tylko jeden dzielnik — siebie.

123456789101112131415161718192021222324252627282930zielone = pierwszeczerwone = zlozone1 = ani pierwsza, ani zlozona
Sito Eratostenesa dla liczb do 30. Zostają liczby pierwsze.

⚠️ Uwaga: Częsty błąd: uznawanie 1 za liczbę pierwszą. Definicja mówi „dokładnie dwa różne dzielniki", a jedynka ma tylko jeden.

💡 Wskazówka: Sprawdzając, czy liczba jest pierwsza, wystarczy próbować dzielić przez 2, 3, 5, 7, 11... aż kwadrat dzielnika przekroczy liczbę. Dla 91 wystarczy dojść do 7 — i wtedy okazuje się, że 91 = 7 × 13, więc nie jest pierwsza.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Dzielnik liczby
liczba, przez którą dzieli się bez reszty — 3 jest dzielnikiem 12
Wielokrotność
wynik mnożenia liczby przez kolejne liczby — 12 jest wielokrotnością 3
Podzielność przez 2
ostatnia cyfra parzysta: 0, 2, 4, 6, 8
Podzielność przez 5
ostatnia cyfra to 0 lub 5
Podzielność przez 10
ostatnia cyfra to 0
Podzielność przez 3
suma cyfr dzieli się przez 3
Podzielność przez 9
suma cyfr dzieli się przez 9
Podzielność przez 4
dwie ostatnie cyfry tworzą liczbę podzielną przez 4
Liczba pierwsza
ma dokładnie dwa dzielniki: 1 i samą siebie
Liczba złożona
ma więcej niż dwa dzielniki
Liczba 1
nie jest ani pierwsza, ani złożona — ma tylko jeden dzielnik
Najmniejsza liczba pierwsza
2 — jedyna parzysta liczba pierwsza

Sprawdź się

1. Która liczba dzieli się przez 3?

  1. 123
  2. 124
  3. 125
  4. 128
Pokaż odpowiedź

A. 123 — 1 + 2 + 3 = 6, a 6 dzieli się przez 3.

2. Która liczba dzieli się przez 4?

  1. 316
  2. 314
  3. 318
  4. 322
Pokaż odpowiedź

A. 316 — Ostatnie dwie cyfry 16 dzielą się przez 4.

3. Która liczba dzieli się przez 6?

  1. 26
  2. 42
  3. 32
  4. 52
Pokaż odpowiedź

B. 42 — 42 jest parzyste, a suma cyfr 4 + 2 = 6 dzieli się przez 3.

4. Ile wynosi NWW liczb 4 i 6?

  1. 2
  2. 10
  3. 12
  4. 24
Pokaż odpowiedź

C. 12 — 12 dzieli się przez 4 i przez 6, i jest najmniejsze takie.

5. Liczba dzieli się przez 9, gdy...

  1. kończy się cyfrą 9
  2. suma jej cyfr dzieli się przez 9
  3. jest parzysta
  4. kończy się zerem
Pokaż odpowiedź

B. suma jej cyfr dzieli się przez 9 — Np. 342: 3 + 4 + 2 = 9.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami