Podzielność liczb
Matematyka, klasa 5 · Cechy podzielności, dzielniki, wielokrotności, liczby pierwsze
Lekcja
Powiedzieć, że liczba dzieli się przez inną, znaczy tyle: dzielenie wychodzi bez reszty. 12 dzieli się przez 3, bo 12 : 3 = 4 i nic nie zostaje. 13 przez 3 się nie dzieli, bo zostaje reszta 1.
Po co to komu? Bo dzięki temu skracasz ułamki, dzielisz coś po równo między ludzi i rozpoznajesz, kiedy zadanie w ogóle ma ładne rozwiązanie. Zamiast za każdym razem robić dzielenie pisemne, wystarczy popatrzeć na liczbę i zastosować cechę podzielności.
Cechy podzielności — spójrz, nie licz
🔑 Zapamiętaj: Przy 3 i 9 nie patrzysz na całą liczbę, tylko na sumę jej cyfr. To jedyne dwie cechy, przy których trzeba coś dodać.
✏️ Czy 5 274 dzieli się przez 3?
- Dodaj wszystkie cyfry.5 + 2 + 7 + 4 = 18
- Sprawdź, czy suma dzieli się przez 3.18 : 3 = 6 — bez reszty
- Skoro suma cyfr dzieli się przez 3, to cała liczba też.5274 : 3 = 1758
Dzielniki i wielokrotności
Dzielnik to liczba, przez którą dana liczba dzieli się bez reszty. Wielokrotność to odwrotnie: liczba, którą otrzymasz mnożąc. Łatwo je pomylić, więc zapamiętaj kierunek: dzielników jest mało i są mniejsze, wielokrotności jest nieskończenie wiele i są większe.
Liczby pierwsze i złożone
Liczba pierwsza ma dokładnie dwa dzielniki: jedynkę i samą siebie. Liczba złożona ma ich więcej. Jedynka nie należy do żadnej z tych grup, bo ma tylko jeden dzielnik — siebie.
- Liczby pierwsze do 30: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29
- 2 to jedyna parzysta liczba pierwsza — każda inna liczba parzysta dzieli się przez 2
- Największy dzielnik liczby (poza nią samą) nigdy nie przekracza połowy tej liczby
⚠️ Uwaga: Częsty błąd: uznawanie 1 za liczbę pierwszą. Definicja mówi „dokładnie dwa różne dzielniki", a jedynka ma tylko jeden.
💡 Wskazówka: Sprawdzając, czy liczba jest pierwsza, wystarczy próbować dzielić przez 2, 3, 5, 7, 11... aż kwadrat dzielnika przekroczy liczbę. Dla 91 wystarczy dojść do 7 — i wtedy okazuje się, że 91 = 7 × 13, więc nie jest pierwsza.
Pojęcia
- Dzielnik liczby
- liczba, przez którą dzieli się bez reszty — 3 jest dzielnikiem 12
- Wielokrotność
- wynik mnożenia liczby przez kolejne liczby — 12 jest wielokrotnością 3
- Podzielność przez 2
- ostatnia cyfra parzysta: 0, 2, 4, 6, 8
- Podzielność przez 5
- ostatnia cyfra to 0 lub 5
- Podzielność przez 10
- ostatnia cyfra to 0
- Podzielność przez 3
- suma cyfr dzieli się przez 3
- Podzielność przez 9
- suma cyfr dzieli się przez 9
- Podzielność przez 4
- dwie ostatnie cyfry tworzą liczbę podzielną przez 4
- Liczba pierwsza
- ma dokładnie dwa dzielniki: 1 i samą siebie
- Liczba złożona
- ma więcej niż dwa dzielniki
- Liczba 1
- nie jest ani pierwsza, ani złożona — ma tylko jeden dzielnik
- Najmniejsza liczba pierwsza
- 2 — jedyna parzysta liczba pierwsza
Sprawdź się
1. Która liczba dzieli się przez 3?
- 123
- 124
- 125
- 128
Pokaż odpowiedź
A. 123 — 1 + 2 + 3 = 6, a 6 dzieli się przez 3.
2. Która liczba dzieli się przez 4?
- 316
- 314
- 318
- 322
Pokaż odpowiedź
A. 316 — Ostatnie dwie cyfry 16 dzielą się przez 4.
3. Która liczba dzieli się przez 6?
- 26
- 42
- 32
- 52
Pokaż odpowiedź
B. 42 — 42 jest parzyste, a suma cyfr 4 + 2 = 6 dzieli się przez 3.
4. Ile wynosi NWW liczb 4 i 6?
- 2
- 10
- 12
- 24
Pokaż odpowiedź
C. 12 — 12 dzieli się przez 4 i przez 6, i jest najmniejsze takie.
5. Liczba dzieli się przez 9, gdy...
- kończy się cyfrą 9
- suma jej cyfr dzieli się przez 9
- jest parzysta
- kończy się zerem
Pokaż odpowiedź
B. suma jej cyfr dzieli się przez 9 — Np. 342: 3 + 4 + 2 = 9.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami