Ułamki dziesiętne

Matematyka, klasa 5 · Zapis, porównywanie, dodawanie i odejmowanie, mnożenie przez 10 i 100

Lekcja

Ułamek dziesiętny to ten sam ułamek co zwykły, tylko zapisany inaczej — z przecinkiem zamiast kreski ułamkowej. Warunek jest jeden: mianownik musi być dziesiątką, setką, tysiącem i tak dalej.

3/10 = 0,3     45/100 = 0,45     7/1000 = 0,007
Tyle miejsc po przecinku, ile zer w mianowniku

Co znaczy każde miejsce po przecinku

,24307dziesiatkijednoscidziesiatesetnetysieczneLiczba 24,30724 calosci3 czesci dziesiate0 czesci setnych7 czesci tysiecznychPrzecinek zawsze stoi po jednosciach — to jego jedyne miejsce.
Miejsca po przecinku to części dziesiąte, setne i tysięczne.

Porównywanie — cyfra po cyfrze od lewej

Nie porównuj długości zapisu. 0,5 jest większe od 0,49, chociaż ma mniej cyfr. Idź od lewej: najpierw części całkowite, potem dziesiąte, potem setne — pierwsza różnica rozstrzyga.

0,5 00,4 90,50 > 0,49Dopisanie zera na koncu nic nie zmienia:0,5 = 0,50 = 0,500. Ale 0,05 to juz zupelnie inna liczba!
Wyrównaj przecinki i dopisz zera — wtedy porównanie jest oczywiste.

⚠️ Uwaga: Zero na końcu ułamka dziesiętnego można dopisać albo skreślić bez zmiany wartości. Zero zaraz po przecinku — nigdy. 0,5 to pół, a 0,05 to jedna dwudziesta.

Dodawanie i odejmowanie w słupku

Reguła jest jedna i tylko jedna: przecinek pod przecinkiem. Kiedy przecinki stoją w jednej kolumnie, wszystkie rzędy same trafiają na swoje miejsca. Brakujące miejsca uzupełniamy zerami.

✏️ Oblicz 12,4 + 3,75

  1. Wyrównaj przecinki i dopisz brakujące zero.
    12,40 + 3,75
  2. Dodawaj od prawej, jak zwykle w słupku.
    0+5=5, 4+7=11 (piszesz 1, jeden dalej), 2+3+1=6, 1
  3. Przecinek w wyniku stoi tam, gdzie stał w składnikach.
    12,40 + 3,75 = 16,15

Mnożenie i dzielenie przez 10, 100, 1000

MNOZENIE — przecinek w PRAWO3,456× 10 = 34,561 zero = 1 miejsce3,456× 100 = 345,62 zera = 2 miejscaDZIELENIE — przecinek w LEWO3,456: 10 = 0,3456brak miejsca? dopisz zero
Mnożenie przesuwa przecinek w prawo, dzielenie w lewo — o tyle miejsc, ile zer.

💡 Wskazówka: Sprawdzian zdrowego rozsądku: po pomnożeniu przez 10 liczba musi być większa, po podzieleniu — mniejsza. Jeśli wyszło odwrotnie, przecinek pojechał w złą stronę.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Części dziesiąte
pierwsza cyfra po przecinku
Części setne
druga cyfra po przecinku
Części tysięczne
trzecia cyfra po przecinku
Porównywanie ułamków dziesiętnych
wyrównujemy liczbę cyfr zerami i porównujemy rząd po rzędzie
Dodawanie pisemne z przecinkiem
przecinek pod przecinkiem, potem liczymy jak zwykle
Mnożenie przez 10
przecinek przesuwa się o jedno miejsce w prawo
Mnożenie przez 100
przecinek przesuwa się o dwa miejsca w prawo
Dzielenie przez 10
przecinek przesuwa się o jedno miejsce w lewo
Zera nieznaczące
2,5 = 2,50 = 2,500 — nie zmieniają wartości
Zaokrąglanie do dziesiątych
patrzymy na cyfrę setnych: 0–4 w dół, 5–9 w górę
Mnożenie pisemne dziesiętnych
Mnożymy jak liczby całkowite, a na końcu liczymy wszystkie miejsca po przecinku w obu czynnikach i tyle samo odliczamy w wyniku.
Dzielenie przez liczbę naturalną
Dzielimy jak zwykle, a przecinek w wyniku stawiamy dokładnie nad przecinkiem dzielnej: 7,2 : 4 = 1,8.

Sprawdź się

1. Ile wynosi 2,45 + 1,3?

  1. 3,75
  2. 2,58
  3. 3,48
  4. 2,75
Pokaż odpowiedź

A. 3,75 — 1,3 = 1,30, więc 2,45 + 1,30 = 3,75.

2. Ile wynosi 58 ÷ 10?

  1. 5,8
  2. 0,58
  3. 580
  4. 5,08
Pokaż odpowiedź

A. 5,8 — Przecinek w lewo o jedno miejsce.

3. Ile wynosi 2,5 × 0,4?

  1. 0,1
  2. 10
  3. 1
  4. 100
Pokaż odpowiedź

C. 1 — 25 · 4 = 100, a razem są dwa miejsca po przecinku, więc 1,00.

4. Ile wynosi 4,567 zaokrąglone do setnych?

  1. 4,56
  2. 4,6
  3. 4,57
  4. 5
Pokaż odpowiedź

C. 4,57 — Cyfra tysięcznych to 7, więc zaokrąglamy w górę.

5. Ile miejsc po przecinku ma iloczyn 1,2 × 0,45?

  1. 1
  2. 2
  3. 3
  4. 4
Pokaż odpowiedź

C. 3 — Jedno miejsce plus dwa miejsca daje trzy.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami