Ułamki dziesiętne
Matematyka, klasa 5 · Zapis, porównywanie, dodawanie i odejmowanie, mnożenie przez 10 i 100
Lekcja
Ułamek dziesiętny to ten sam ułamek co zwykły, tylko zapisany inaczej — z przecinkiem zamiast kreski ułamkowej. Warunek jest jeden: mianownik musi być dziesiątką, setką, tysiącem i tak dalej.
Co znaczy każde miejsce po przecinku
Porównywanie — cyfra po cyfrze od lewej
Nie porównuj długości zapisu. 0,5 jest większe od 0,49, chociaż ma mniej cyfr. Idź od lewej: najpierw części całkowite, potem dziesiąte, potem setne — pierwsza różnica rozstrzyga.
⚠️ Uwaga: Zero na końcu ułamka dziesiętnego można dopisać albo skreślić bez zmiany wartości. Zero zaraz po przecinku — nigdy. 0,5 to pół, a 0,05 to jedna dwudziesta.
Dodawanie i odejmowanie w słupku
Reguła jest jedna i tylko jedna: przecinek pod przecinkiem. Kiedy przecinki stoją w jednej kolumnie, wszystkie rzędy same trafiają na swoje miejsca. Brakujące miejsca uzupełniamy zerami.
✏️ Oblicz 12,4 + 3,75
- Wyrównaj przecinki i dopisz brakujące zero.12,40 + 3,75
- Dodawaj od prawej, jak zwykle w słupku.0+5=5, 4+7=11 (piszesz 1, jeden dalej), 2+3+1=6, 1
- Przecinek w wyniku stoi tam, gdzie stał w składnikach.12,40 + 3,75 = 16,15
Mnożenie i dzielenie przez 10, 100, 1000
💡 Wskazówka: Sprawdzian zdrowego rozsądku: po pomnożeniu przez 10 liczba musi być większa, po podzieleniu — mniejsza. Jeśli wyszło odwrotnie, przecinek pojechał w złą stronę.
Pojęcia
- Części dziesiąte
- pierwsza cyfra po przecinku
- Części setne
- druga cyfra po przecinku
- Części tysięczne
- trzecia cyfra po przecinku
- Porównywanie ułamków dziesiętnych
- wyrównujemy liczbę cyfr zerami i porównujemy rząd po rzędzie
- Dodawanie pisemne z przecinkiem
- przecinek pod przecinkiem, potem liczymy jak zwykle
- Mnożenie przez 10
- przecinek przesuwa się o jedno miejsce w prawo
- Mnożenie przez 100
- przecinek przesuwa się o dwa miejsca w prawo
- Dzielenie przez 10
- przecinek przesuwa się o jedno miejsce w lewo
- Zera nieznaczące
- 2,5 = 2,50 = 2,500 — nie zmieniają wartości
- Zaokrąglanie do dziesiątych
- patrzymy na cyfrę setnych: 0–4 w dół, 5–9 w górę
- Mnożenie pisemne dziesiętnych
- Mnożymy jak liczby całkowite, a na końcu liczymy wszystkie miejsca po przecinku w obu czynnikach i tyle samo odliczamy w wyniku.
- Dzielenie przez liczbę naturalną
- Dzielimy jak zwykle, a przecinek w wyniku stawiamy dokładnie nad przecinkiem dzielnej: 7,2 : 4 = 1,8.
Sprawdź się
1. Ile wynosi 2,45 + 1,3?
- 3,75
- 2,58
- 3,48
- 2,75
Pokaż odpowiedź
A. 3,75 — 1,3 = 1,30, więc 2,45 + 1,30 = 3,75.
2. Ile wynosi 58 ÷ 10?
- 5,8
- 0,58
- 580
- 5,08
Pokaż odpowiedź
A. 5,8 — Przecinek w lewo o jedno miejsce.
3. Ile wynosi 2,5 × 0,4?
- 0,1
- 10
- 1
- 100
Pokaż odpowiedź
C. 1 — 25 · 4 = 100, a razem są dwa miejsca po przecinku, więc 1,00.
4. Ile wynosi 4,567 zaokrąglone do setnych?
- 4,56
- 4,6
- 4,57
- 5
Pokaż odpowiedź
C. 4,57 — Cyfra tysięcznych to 7, więc zaokrąglamy w górę.
5. Ile miejsc po przecinku ma iloczyn 1,2 × 0,45?
- 1
- 2
- 3
- 4
Pokaż odpowiedź
C. 3 — Jedno miejsce plus dwa miejsca daje trzy.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami