Prostopadłościan i sześcian

Matematyka, klasa 5 · Siatka bryły, pole powierzchni, objętość, jednostki

Lekcja

Prostopadłościan to pudełko: sześć ścian, wszystkie prostokątne. Sześcian to jego szczególny przypadek — pudełko, w którym wszystkie ściany są kwadratami. Kostka do gry, kostka cukru, kostka Rubika.

a — dlugoscbcElementy bryly:6 scian (prostokaty)12 krawedzi8 wierzcholkowSciany przeciwlegle sa jednakowe.
Prostopadłościan ma 6 ścian, 12 krawędzi i 8 wierzchołków.

Siatka — bryła rozłożona na płasko

Gdyby rozciąć pudełko wzdłuż krawędzi i rozprostować, dostaniesz siatkę. To najprostszy sposób na policzenie pola powierzchni: wystarczy dodać pola wszystkich sześciu prostokątów.

a × ba × ca × bb × cb × ca × cKazdy kolor wystepuje dwa razy — stad dwojki we wzorze na pole powierzchni.
Siatka prostopadłościanu — trzy pary jednakowych prostokątów.
Pole powierzchni: P = 2ab + 2ac + 2bc
Objetosc: V = a × b × c
Szescian: P = 6a², V = a³
Pole liczysz z siatki, objętość z trzech wymiarów

Objętość — ile sześcianików się zmieści

warstwa: 4 × 2 = 8 szescianikow, warstw jest 3V = 4 × 2 × 3V = 24 cm³Najpierw jedna warstwa,potem razy liczba warstw.
Objętość to liczba jednostkowych sześcianików wypełniających bryłę.

✏️ Pudełko ma wymiary 6 cm × 4 cm × 5 cm. Oblicz objętość i pole powierzchni.

  1. Objętość to iloczyn trzech wymiarów.
    V = 6 × 4 × 5 = 120 cm³
  2. Policz pola trzech różnych ścian.
    6×4 = 24, 6×5 = 30, 4×5 = 20
  3. Każda występuje dwa razy.
    P = 2·(24 + 30 + 20) = 2 · 74 = 148 cm²

⚠️ Uwaga: Pole powierzchni podajemy w cm², a objętość w cm³. Wykładnik mówi, ile wymiarów mnożyliśmy: dwa przy polu, trzy przy objętości.

💡 Wskazówka: Nie pamiętasz wzoru na pole powierzchni? Narysuj siatkę i dodaj sześć prostokątów. Wzór to tylko skrót tego rysunku.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Prostopadłościan
bryła o sześciu ścianach będących prostokątami
Sześcian
prostopadłościan, którego wszystkie ściany są kwadratami
Ściana
płaska część powierzchni bryły
Krawędź
odcinek, wzdłuż którego stykają się dwie ściany
Wierzchołek
punkt, w którym spotykają się krawędzie
Siatka bryły
rozłożona na płasko powierzchnia bryły
Pole powierzchni
suma pól wszystkich ścian
Objętość prostopadłościanu
V = a × b × c
Objętość sześcianu
V = a × a × a
Jednostki objętości
cm³, dm³, m³ oraz litry
1 litr
to 1 dm³, czyli 1000 cm³
Liczba krawędzi
prostopadłościan ma 12 krawędzi i 8 wierzchołków

Sprawdź się

1. Ile ścian ma prostopadłościan?

  1. 6
  2. 8
  3. 12
  4. 4
Pokaż odpowiedź

A. 6 — Trzy pary przeciwległych prostokątów.

2. Jaka jest objętość sześcianu o krawędzi 5 cm?

  1. 125 cm³
  2. 25 cm³
  3. 15 cm³
  4. 150 cm³
Pokaż odpowiedź

A. 125 cm³ — 5 × 5 × 5 = 125.

3. Jakie jest pole powierzchni prostopadłościanu o wymiarach 2 cm × 3 cm × 4 cm?

  1. 24 cm²
  2. 52 cm²
  3. 26 cm²
  4. 104 cm²
Pokaż odpowiedź

B. 52 cm² — 2 · (6 + 12 + 8) = 52.

4. Ile mililitrów mieści się w 1 litrze?

  1. 10
  2. 100
  3. 1000
  4. 10 000
Pokaż odpowiedź

C. 1000 — Litr dzieli się na tysiąc mililitrów.

5. Ile litrów mieści akwarium o wymiarach 50 cm × 20 cm × 30 cm?

  1. 3 l
  2. 300 l
  3. 3000 l
  4. 30 l
Pokaż odpowiedź

D. 30 l — 30 000 cm³ to 30 dm³, czyli 30 litrów.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami