Graniastosłupy
Matematyka, klasa 6 · Budowa, siatka, pole powierzchni, objętość
Lekcja
Graniastosłup to bryła, w której dwie jednakowe wielokątne podstawy leżą naprzeciw siebie, a ściany boczne są prostokątami. Prostopadłościan i sześcian to graniastosłupy, w których podstawą jest prostokąt lub kwadrat.
🔑 Zapamiętaj: Liczba ścian bocznych równa się liczbie boków podstawy. Graniastosłup sześciokątny ma 6 ścian bocznych plus 2 podstawy, razem 8 ścian.
Siatka i pole powierzchni
Rozłóż bryłę na płasko, a zobaczysz dwie podstawy i pasek ścian bocznych. Pole powierzchni całkowitej to suma tych części — i tak właśnie powstaje wzór.
Objetosc: V = Pp × H
Objętość — jedna warstwa razy wysokość
✏️ Graniastosłup ma podstawę — trójkąt o polu 12 cm² — i wysokość 9 cm
- Objętość to pole podstawy razy wysokość.V = 12 · 9
- Wykonaj mnożenie.V = 108
- Jednostka objętości jest sześcienna.V = 108 cm³
⚠️ Uwaga: Wysokość graniastosłupa to odległość między podstawami, a nie wysokość trójkąta w podstawie. W zadaniach obie bywają podane — nie pomyl ich.
💡 Wskazówka: Jeśli nie pamiętasz wzoru na pole powierzchni, narysuj siatkę. Dwie podstawy plus pasek ścian bocznych — z rysunku wzór wychodzi sam.
Pojęcia
- Graniastosłup prosty
- bryła o dwóch równych, równoległych podstawach i prostokątnych ścianach bocznych
- Podstawa graniastosłupa
- wielokąt, od którego bierze się nazwa bryły
- Ściana boczna
- prostokąt łączący odpowiadające boki podstaw
- Wysokość graniastosłupa
- odległość między podstawami
- Siatka graniastosłupa
- dwie podstawy i prostokątny pas ścian bocznych
- Pole powierzchni
- Pc = 2 × Pp + Pb (dwie podstawy plus pole boczne)
- Pole boczne
- Pb = obwód podstawy × wysokość
- Objętość graniastosłupa
- V = Pp × H (pole podstawy razy wysokość)
- Graniastosłup czworokątny
- ma podstawę czworokąta — prostopadłościan to jego przypadek
- Graniastosłup trójkątny
- ma 5 ścian, 9 krawędzi i 6 wierzchołków
- Liczba ścian bocznych
- tyle, ile boków ma podstawa
- Jednostki objętości
- cm³, dm³, m³; 1 dm³ = 1 litr
Sprawdź się
1. Ile ścian ma graniastosłup trójkątny?
- 5
- 3
- 6
- 9
Pokaż odpowiedź
A. 5 — Dwie podstawy i trzy ściany boczne.
2. Ile wierzchołków ma graniastosłup sześciokątny?
- 12
- 6
- 8
- 18
Pokaż odpowiedź
A. 12 — Sześć na dole i sześć na górze.
3. Ile krawędzi ma graniastosłup trójkątny?
- 6
- 12
- 5
- 9
Pokaż odpowiedź
D. 9 — 3 + 3 w podstawach i 3 boczne.
4. Obwód podstawy wynosi 20 cm, a wysokość 7 cm. Jakie jest pole powierzchni bocznej?
- 140 cm²
- 27 cm²
- 280 cm²
- 70 cm²
Pokaż odpowiedź
A. 140 cm² — Obwód podstawy razy wysokość.
5. Jak liczymy pole powierzchni całkowitej graniastosłupa?
- pole boczne + jedna podstawa
- dwie podstawy
- pole boczne razy 2
- pole boczne + dwie podstawy
Pokaż odpowiedź
D. pole boczne + dwie podstawy — Pc = 2 · Pp + Pb.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami