Graniastosłupy

Matematyka, klasa 6 · Budowa, siatka, pole powierzchni, objętość

Lekcja

Graniastosłup to bryła, w której dwie jednakowe wielokątne podstawy leżą naprzeciw siebie, a ściany boczne są prostokątami. Prostopadłościan i sześcian to graniastosłupy, w których podstawą jest prostokąt lub kwadrat.

czworokatnytrojkatnyszesciokatnyPodstawy sa zawszejednakowe i rownolegle.
Nazwa graniastosłupa pochodzi od kształtu podstawy.

🔑 Zapamiętaj: Liczba ścian bocznych równa się liczbie boków podstawy. Graniastosłup sześciokątny ma 6 ścian bocznych plus 2 podstawy, razem 8 ścian.

Siatka i pole powierzchni

Rozłóż bryłę na płasko, a zobaczysz dwie podstawy i pasek ścian bocznych. Pole powierzchni całkowitej to suma tych części — i tak właśnie powstaje wzór.

sciany boczneHszerokosc = obwod podstawyPole calkowite:2 × pole podstawy+obwod podstawy × HP = 2Pₖ + Oₖ × H
Ściany boczne rozwijają się w jeden prostokąt o wysokości H i szerokości równej obwodowi podstawy.
Pole powierzchni: P = 2Pp + Op × H
Objetosc: V = Pp × H
P_p — pole podstawy, O_p — obwód podstawy, H — wysokość bryły

Objętość — jedna warstwa razy wysokość

warstwa o polu PₖHUkladasz warstwy jednana drugiej, az do wysokosci H.V = Pₖ × H
Objętość każdego graniastosłupa to pole podstawy pomnożone przez wysokość.

✏️ Graniastosłup ma podstawę — trójkąt o polu 12 cm² — i wysokość 9 cm

  1. Objętość to pole podstawy razy wysokość.
    V = 12 · 9
  2. Wykonaj mnożenie.
    V = 108
  3. Jednostka objętości jest sześcienna.
    V = 108 cm³

⚠️ Uwaga: Wysokość graniastosłupa to odległość między podstawami, a nie wysokość trójkąta w podstawie. W zadaniach obie bywają podane — nie pomyl ich.

💡 Wskazówka: Jeśli nie pamiętasz wzoru na pole powierzchni, narysuj siatkę. Dwie podstawy plus pasek ścian bocznych — z rysunku wzór wychodzi sam.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Graniastosłup prosty
bryła o dwóch równych, równoległych podstawach i prostokątnych ścianach bocznych
Podstawa graniastosłupa
wielokąt, od którego bierze się nazwa bryły
Ściana boczna
prostokąt łączący odpowiadające boki podstaw
Wysokość graniastosłupa
odległość między podstawami
Siatka graniastosłupa
dwie podstawy i prostokątny pas ścian bocznych
Pole powierzchni
Pc = 2 × Pp + Pb (dwie podstawy plus pole boczne)
Pole boczne
Pb = obwód podstawy × wysokość
Objętość graniastosłupa
V = Pp × H (pole podstawy razy wysokość)
Graniastosłup czworokątny
ma podstawę czworokąta — prostopadłościan to jego przypadek
Graniastosłup trójkątny
ma 5 ścian, 9 krawędzi i 6 wierzchołków
Liczba ścian bocznych
tyle, ile boków ma podstawa
Jednostki objętości
cm³, dm³, m³; 1 dm³ = 1 litr

Sprawdź się

1. Ile ścian ma graniastosłup trójkątny?

  1. 5
  2. 3
  3. 6
  4. 9
Pokaż odpowiedź

A. 5 — Dwie podstawy i trzy ściany boczne.

2. Ile wierzchołków ma graniastosłup sześciokątny?

  1. 12
  2. 6
  3. 8
  4. 18
Pokaż odpowiedź

A. 12 — Sześć na dole i sześć na górze.

3. Ile krawędzi ma graniastosłup trójkątny?

  1. 6
  2. 12
  3. 5
  4. 9
Pokaż odpowiedź

D. 9 — 3 + 3 w podstawach i 3 boczne.

4. Obwód podstawy wynosi 20 cm, a wysokość 7 cm. Jakie jest pole powierzchni bocznej?

  1. 140 cm²
  2. 27 cm²
  3. 280 cm²
  4. 70 cm²
Pokaż odpowiedź

A. 140 cm² — Obwód podstawy razy wysokość.

5. Jak liczymy pole powierzchni całkowitej graniastosłupa?

  1. pole boczne + jedna podstawa
  2. dwie podstawy
  3. pole boczne razy 2
  4. pole boczne + dwie podstawy
Pokaż odpowiedź

D. pole boczne + dwie podstawy — Pc = 2 · Pp + Pb.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami