Skala i plan
Matematyka, klasa 6 · Jak czytać skalę mapy, przeliczanie odległości, plan mieszkania
Lekcja
Nie da się narysować boiska w naturalnej wielkości na kartce. Dlatego wszystko się zmniejsza — ale w sposób uczciwy, według stałego przelicznika. Ten przelicznik nazywa się skalą.
🔑 Zapamiętaj: W skali 1 : n pierwsza liczba dotyczy rysunku, druga rzeczywistości. Z planu na rzeczywistość mnożymy przez n, z rzeczywistości na plan — dzielimy.
Skale, które spotkasz najczęściej
✏️ Na mapie w skali 1 : 500 000 dwa miasta dzieli 7 cm. Ile to naprawdę?
- Pomnóż odległość z mapy przez skalę.7 × 500 000 = 3 500 000 cm
- Zamień centymetry na metry: dziel przez 100.3 500 000 : 100 = 35 000 m
- Metry na kilometry: dziel przez 1000.35 000 : 1000 = 35 km
⚠️ Uwaga: Zanim podzielisz albo pomnożysz, upewnij się, że obie wielkości są w tych samych jednostkach. Najwięcej błędów bierze się z mieszania centymetrów z kilometrami.
💡 Wskazówka: Sprawdzian zdrowego rozsądku: rzeczywistość musi wyjść większa niż plan. Jeśli po obliczeniu odległość między miastami wyszła w centymetrach, coś poszło nie tak.
Pojęcia
- Skala
- informacja, ile razy rysunek jest mniejszy lub większy od rzeczywistości
- Skala 1:100
- 1 cm na planie to 100 cm w rzeczywistości
- Skala zmniejszająca
- np. 1:1000 — rysunek mniejszy od obiektu
- Skala powiększająca
- np. 100:1 — rysunek większy od obiektu
- Z planu na rzeczywistość
- mnożymy przez drugą liczbę skali
- Z rzeczywistości na plan
- dzielimy przez drugą liczbę skali
- 1 m
- 100 cm
- 1 km
- 1000 m, czyli 100 000 cm
- Mapa 1:100 000
- 1 cm na mapie to 1 km w terenie
- Skala a pole
- przy skali 1:100 pole zmniejsza się 10 000 razy
- Skala 1:50
- Jeden centymetr na rysunku to 50 cm w rzeczywistości. Odcinek 8 cm oznacza więc 400 cm, czyli 4 m.
- Mapa 1:25 000
- Typowa mapa turystyczna: 1 cm to 25 000 cm, czyli 250 m.
Sprawdź się
1. Na planie w skali 1:100 odcinek ma 6 cm. Ile ma w rzeczywistości?
- 600 cm
- 106 cm
- 60 cm
- 6000 cm
Pokaż odpowiedź
A. 600 cm — 6 × 100 = 600 cm, czyli 6 m.
2. Co oznacza skala 20:1?
- rysunek jest 20 razy większy od obiektu
- rysunek jest 20 razy mniejszy
- 1 cm to 20 km
- obiekt ma 20 cm
Pokaż odpowiedź
A. rysunek jest 20 razy większy od obiektu — To skala powiększająca.
3. Na planie w skali 1:50 odcinek ma 8 cm. Ile ma w rzeczywistości?
- 40 m
- 0,4 m
- 4 m
- 400 m
Pokaż odpowiedź
C. 4 m — 8 · 50 = 400 cm = 4 m.
4. Na mapie 1:200 000 odległość wynosi 5 cm. Ile to w terenie?
- 1 km
- 100 km
- 10 km
- 5 km
Pokaż odpowiedź
C. 10 km — 5 · 200 000 cm = 1 000 000 cm = 10 km.
5. Na planie 1:100 pokój ma 3 cm × 4 cm. Jakie jest jego rzeczywiste pole?
- 1200 m²
- 120 m²
- 0,12 m²
- 12 m²
Pokaż odpowiedź
D. 12 m² — Wymiary to 3 m i 4 m, więc pole 12 m².
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami