Skala i plan

Matematyka, klasa 6 · Jak czytać skalę mapy, przeliczanie odległości, plan mieszkania

Lekcja

Nie da się narysować boiska w naturalnej wielkości na kartce. Dlatego wszystko się zmniejsza — ale w sposób uczciwy, według stałego przelicznika. Ten przelicznik nazywa się skalą.

pokojPLAN — 6 cm× 100skala 1:1006 mRZECZYWISTOSC — 600 cm6 cm na planie × 100 = 600 cm = 6 m w rzeczywistosci.
Skala 1 : 100 znaczy: jeden centymetr na rysunku to sto centymetrów naprawdę.

🔑 Zapamiętaj: W skali 1 : n pierwsza liczba dotyczy rysunku, druga rzeczywistości. Z planu na rzeczywistość mnożymy przez n, z rzeczywistości na plan — dzielimy.

Skale, które spotkasz najczęściej

1 : 100plan mieszkania1 cm = 1 m1 : 1000plan osiedla1 cm = 10 m1 : 100 000mapa powiatu1 cm = 1 km1 : 10 000 000mapa Europy1 cm = 100 km
Im większa druga liczba, tym więcej terenu mieści się na kartce — i tym mniej szczegółów.

✏️ Na mapie w skali 1 : 500 000 dwa miasta dzieli 7 cm. Ile to naprawdę?

  1. Pomnóż odległość z mapy przez skalę.
    7 × 500 000 = 3 500 000 cm
  2. Zamień centymetry na metry: dziel przez 100.
    3 500 000 : 100 = 35 000 m
  3. Metry na kilometry: dziel przez 1000.
    35 000 : 1000 = 35 km
1 km = 1000 m = 100 000 cmDlatego przy skali 1 : 500 000 kazdy centymetr to 5 km — wystarczy podzielicdruga liczbe skali przez 100 000.7 cm × 5 km = 35 km. Ten sam wynik, jeden krok zamiast trzech.
Skrót: w skali 1 : 100 000 jeden centymetr to dokładnie jeden kilometr.

⚠️ Uwaga: Zanim podzielisz albo pomnożysz, upewnij się, że obie wielkości są w tych samych jednostkach. Najwięcej błędów bierze się z mieszania centymetrów z kilometrami.

💡 Wskazówka: Sprawdzian zdrowego rozsądku: rzeczywistość musi wyjść większa niż plan. Jeśli po obliczeniu odległość między miastami wyszła w centymetrach, coś poszło nie tak.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Pojęcia

Skala
informacja, ile razy rysunek jest mniejszy lub większy od rzeczywistości
Skala 1:100
1 cm na planie to 100 cm w rzeczywistości
Skala zmniejszająca
np. 1:1000 — rysunek mniejszy od obiektu
Skala powiększająca
np. 100:1 — rysunek większy od obiektu
Z planu na rzeczywistość
mnożymy przez drugą liczbę skali
Z rzeczywistości na plan
dzielimy przez drugą liczbę skali
1 m
100 cm
1 km
1000 m, czyli 100 000 cm
Mapa 1:100 000
1 cm na mapie to 1 km w terenie
Skala a pole
przy skali 1:100 pole zmniejsza się 10 000 razy
Skala 1:50
Jeden centymetr na rysunku to 50 cm w rzeczywistości. Odcinek 8 cm oznacza więc 400 cm, czyli 4 m.
Mapa 1:25 000
Typowa mapa turystyczna: 1 cm to 25 000 cm, czyli 250 m.

Sprawdź się

1. Na planie w skali 1:100 odcinek ma 6 cm. Ile ma w rzeczywistości?

  1. 600 cm
  2. 106 cm
  3. 60 cm
  4. 6000 cm
Pokaż odpowiedź

A. 600 cm — 6 × 100 = 600 cm, czyli 6 m.

2. Co oznacza skala 20:1?

  1. rysunek jest 20 razy większy od obiektu
  2. rysunek jest 20 razy mniejszy
  3. 1 cm to 20 km
  4. obiekt ma 20 cm
Pokaż odpowiedź

A. rysunek jest 20 razy większy od obiektu — To skala powiększająca.

3. Na planie w skali 1:50 odcinek ma 8 cm. Ile ma w rzeczywistości?

  1. 40 m
  2. 0,4 m
  3. 4 m
  4. 400 m
Pokaż odpowiedź

C. 4 m — 8 · 50 = 400 cm = 4 m.

4. Na mapie 1:200 000 odległość wynosi 5 cm. Ile to w terenie?

  1. 1 km
  2. 100 km
  3. 10 km
  4. 5 km
Pokaż odpowiedź

C. 10 km — 5 · 200 000 cm = 1 000 000 cm = 10 km.

5. Na planie 1:100 pokój ma 3 cm × 4 cm. Jakie jest jego rzeczywiste pole?

  1. 1200 m²
  2. 120 m²
  3. 0,12 m²
  4. 12 m²
Pokaż odpowiedź

D. 12 m² — Wymiary to 3 m i 4 m, więc pole 12 m².

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami