Wyrażenia algebraiczne
Matematyka, klasa 7 · Litery w matematyce i wartość wyrażenia
Lekcja
Wyrażenie algebraiczne to zapis, w którym oprócz liczb są litery. Litera zastępuje liczbę, której nie znamy lub która może się zmieniać.
Litera to nie żaden magiczny znak — to pudełko na liczbę. Kiedy piszemy 3a, mamy na myśli trzy takie same pudełka. Jeśli w pudełku siedzi 5, to 3a znaczy 15. Jeśli siedzi 2 — to 6. Dlatego jedno krótkie wyrażenie opisuje od razu wszystkie możliwe przypadki.
Wartość wyrażenia
Aby obliczyć wartość wyrażenia, w miejsce litery wstawiamy liczbę i wykonujemy działania. Pamiętaj o kolejności działań — najpierw nawiasy i potęgi, potem mnożenie, na końcu dodawanie.
✏️ Oblicz 2a + 3 dla a = 5.
- Wstawiamy 5 za a.2 · 5 + 3
- Liczymy.10 + 3 = 13
Wyrazy podobne
Wyrazy z tą samą literą można do siebie dodać lub odjąć. Działa to tak jak z owocami: 4 jabłka plus 2 jabłka to 6 jabłek, ale 3 jabłka plus 5 gruszek zostaje 3 jabłkami i 5 gruszkami.
Zapisywanie zadań literami
Najczęstsze zastosowanie liter to zapisanie treści zadania krótkim wzorem. Jeśli bok kwadratu ma długość a, to jego obwód to 4a, a pole to a · a. Jeśli prostokąt ma boki a i b, obwód wynosi 2a + 2b.
- o 5 więcej niż x to x + 5
- o 3 mniej niż x to x − 3
- dwa razy więcej niż x to 2x
- połowa x to x : 2
⚠️ Uwaga: 3x i 5 to różne rodzaje wyrazów — nie można ich połączyć w jeden.
⚠️ Uwaga: Uważaj na 2a i a². Pierwsze to a + a, drugie to a · a. Dla a = 3 daje to 6 i 9 — zupełnie inne liczby.
Pojęcia
- Wyrażenie algebraiczne
- Zapis z liczbami i literami połączonymi działaniami, np. 3a + 2b.
- Zmienna
- Litera, pod którą można podstawić różne liczby.
- Wartość wyrażenia
- Liczba otrzymana po podstawieniu za litery. Dla a = 2 wyrażenie 3a + 1 ma wartość 7.
- Jednomian
- Iloczyn liczby i liter, np. 5xy. Nie ma w nim dodawania ani odejmowania.
- Współczynnik
- Liczba stojąca przy literze. W wyrażeniu 7x współczynnik wynosi 7.
- Wyrazy podobne
- Mają te same litery w tych samych potęgach, np. 3a i 5a. Można je dodać i wyjdzie 8a.
- Redukcja wyrazów podobnych
- Dodajesz same współczynniki: 4x + 3x − 2x = 5x.
- Opuszczanie nawiasu z plusem
- Znaki w środku zostają bez zmian: a + (b − c) = a + b − c.
- Opuszczanie nawiasu z minusem
- Wszystkie znaki w środku się zmieniają: a − (b − c) = a − b + c.
- Mnożenie sumy przez liczbę
- Mnożysz każdy składnik osobno: 3(x + 4) = 3x + 12.
- Zapis słowny na algebraiczny
- „Liczba o 5 większa od x” to x + 5, a „trzy razy większa” to 3x.
- Suma algebraiczna
- Wyrażenie złożone z jednomianów połączonych plusem lub minusem, np. 3x − 2y + 7.
Sprawdź się
1. Oblicz wartość wyrażenia 3a + 1 dla a = 2.
- 5
- 6
- 7
- 31
Pokaż odpowiedź
C. 7 — 3 · 2 = 6, plus 1 daje 7.
2. Ile wynosi współczynnik w wyrażeniu 7x?
- x
- 1
- 7x
- 7
Pokaż odpowiedź
D. 7 — Współczynnik to liczba stojąca przy literze.
3. Jak zapisać obwód kwadratu o boku a?
- 4a
- a²
- 2a
- a + 4
Pokaż odpowiedź
A. 4a — Cztery równe boki, więc 4a.
4. Oblicz wartość wyrażenia 2x − 5 dla x = −3.
- 1
- −1
- 11
- −11
Pokaż odpowiedź
D. −11 — −6 − 5 = −11.
5. Jak zapisać „trzykrotność liczby y pomniejszoną o 4”?
- 3 − 4y
- 3y − 4
- y − 12
- 3(y − 4)
Pokaż odpowiedź
B. 3y − 4 — Najpierw mnożymy, potem odejmujemy.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami