Gama C-dur i klawiatura
Muzyka, klasa 4 · Notacja
Najważniejsze w skrócie
Na klawiaturze fortepianu klawisze białe i czarne układają się w powtarzalny wzór: dwa czarne, przerwa, trzy czarne. Dzięki temu zawsze można odnaleźć dźwięk c — leży na lewo od dwóch czarnych klawiszy.
Gama C-dur to siedem dźwięków zagranych po kolei na białych klawiszach: c, d, e, f, g, a, h — i znów c. To najprostsza gama, bo nie ma w niej żadnych znaków chromatycznych.
W polskim systemie siódmy dźwięk gamy nazywamy h, a nie b. Litera b oznacza u nas dźwięk obniżony o pół tonu (h obniżone). W krajach anglojęzycznych używa się litery B na oznaczenie naszego h.

Ważne daty
- c d e f g a h c — gama C-dur
- Białe klawisze — dźwięki podstawowe
- Czarne klawisze — dźwięki podwyższone lub obniżone
- Wzór klawiszy — grupy po 2 i po 3 czarne
- Dźwięk h — w Polsce siódmy stopień gamy C-dur
Ważne postacie
- Klawiatura — biały i czarny wzór powtarzalny
- Krzyżyk — podwyższa o pół tonu
- Bemol — obniża o pół tonu
- Gama — dźwięki po kolei w górę
Pojęcia
- Wymień dźwięki gamy C-dur.
- c, d, e, f, g, a, h i znów c.
- Jak odnaleźć dźwięk c na klawiaturze?
- To biały klawisz na lewo od grupy dwóch czarnych.
- Na jakich klawiszach grana jest gama C-dur?
- Wyłącznie na białych.
- Jak nazywa się siódmy dźwięk gamy C-dur w Polsce?
- h.
- Co robi krzyżyk?
- Podwyższa dźwięk o pół tonu.
- Co robi bemol?
- Obniża dźwięk o pół tonu.
- Co to oktawa?
- Odległość między dźwiękiem i jego powtórzeniem, np. c–c.
- Jak układają się czarne klawisze?
- W grupy po dwa i po trzy.
- Ile różnych dźwięków liczy gama C-dur?
- Siedem: c d e f g a h.
- Co to półton?
- Najmniejsza odległość między dźwiękami — dwa sąsiednie klawisze.
- Ile krzyżyków i bemoli ma gama C-dur?
- Ani jednego — gra się ją na samych białych klawiszach.
- Do czego służą czarne klawisze?
- Do grania dźwięków z krzyżykami i bemolami.
Sprawdź się
1. Gamę C-dur gramy na klawiszach…
- Tylko czarnych
- Tylko białych
- Naprzemiennie
- Dowolnych
Pokaż odpowiedź
B. Tylko białych — C-dur nie ma krzyżyków ani bemoli.
2. Dźwięk c znajdziemy…
- Na prawo od trzech czarnych
- Na lewo od dwóch czarnych
- Pośrodku klawiatury
- Na czarnym klawiszu
Pokaż odpowiedź
B. Na lewo od dwóch czarnych — c leży zawsze przed grupą dwóch czarnych klawiszy.
3. Dźwięki gamy C-dur to…
- c d e f g a b
- c d e f g a h
- c d e fis g a h
- c des e f g a h
Pokaż odpowiedź
B. c d e f g a h — W polskim nazewnictwie siódmy dźwięk to h.
4. Czarne klawisze służą do grania…
- Wyłącznie akordów
- Dźwięków z krzyżykami i bemolami
- Tylko basów
- Dźwięków spoza skali
Pokaż odpowiedź
B. Dźwięków z krzyżykami i bemolami — Ten sam czarny klawisz może mieć dwie nazwy.
5. Tonika to:
- główny dźwięk tonacji
- najgłośniejszy dźwięk
- ostatnia nuta utworu
- nazwa pauzy
Pokaż odpowiedź
A. główny dźwięk tonacji — Tonika to pierwszy stopień tonacji i na nim utwór zwykle się kończy, dając poczucie spokoju. Z głośnością nie ma nic wspólnego.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami