Gleba i skały

Przyroda, klasa 4 · Podłoże

Najważniejsze w skrócie

Gleba to wierzchnia warstwa ziemi, w której rosną rośliny. Powstaje bardzo długo — nawet setki lat — ze skał rozkruszonych przez wodę, mróz i korzenie roślin oraz z resztek obumarłych organizmów. W glebie żyją dżdżownice, krety, larwy owadów i bakterie.

Najważniejszą częścią gleby jest próchnica — ciemna, żyzna warstwa powstała z rozłożonych szczątków roślin i zwierząt. Im więcej próchnicy, tym gleba żyźniejsza. Gleby dzielimy m.in. na piaszczyste (przepuszczalne, ubogie), gliniaste (zbite, zatrzymujące wodę) i czarnoziemy (najżyźniejsze).

Skały dzielimy na lite (granit, wapień), zwięzłe (glina) i luźne (piasek, żwir). Z wapienia powstaje wapno i cement, z gliny cegły, a z piasku szkło. Gleby trzeba chronić przed erozją, czyli zmywaniem i wywiewaniem przez wodę i wiatr.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Schemat profilu glebowego z warstwami O, A, B, C
Warstwy (poziomy) gleby (Autor: Unknown author Unknown author, Public domain, źródło)

Pojęcia

Co to jest gleba?
Wierzchnia warstwa ziemi, w której rosną rośliny.
Z czego powstaje gleba?
Ze zwietrzałych skał i szczątków organizmów.
Co to jest próchnica?
Żyzna warstwa gleby z rozłożonych szczątków roślin i zwierząt.
Która gleba jest najżyźniejsza?
Czarnoziem.
Jaka jest gleba piaszczysta?
Przepuszczalna i uboga w składniki.
Jaka jest gleba gliniasta?
Zbita, zatrzymuje wodę.
Jakie zwierzę spulchnia glebę?
Dżdżownica.
Co to jest erozja gleby?
Zmywanie i wywiewanie gleby przez wodę i wiatr.
Co wytwarzamy z gliny?
Cegły i naczynia ceramiczne.
Co powstaje z piasku?
Szkło.
Co powstaje z wapienia?
Wapno i cement.
Jak długo powstaje gleba?
Bardzo długo — nawet setki lat.

Sprawdź się

1. Gleba to:

  1. warstwa skalna pod ziemią
  2. wierzchnia warstwa ziemi z roślinami
  3. rodzaj skały
  4. osad na dnie rzeki
Pokaż odpowiedź

B. wierzchnia warstwa ziemi z roślinami — To w niej rosną rośliny.

2. Gleba piaszczysta jest:

  1. zbita i mokra
  2. przepuszczalna i uboga
  3. bardzo żyzna
  4. nieprzepuszczalna
Pokaż odpowiedź

B. przepuszczalna i uboga — Woda szybko przez nią przesiąka.

3. Z piasku powstaje:

  1. szkło
  2. cegła
  3. wapno
  4. asfalt
Pokaż odpowiedź

A. szkło — Piasek kwarcowy topi się na szkło.

4. Gleba powstaje:

  1. w kilka dni
  2. w kilka tygodni
  3. przez setki lat
  4. natychmiast po deszczu
Pokaż odpowiedź

C. przez setki lat — To bardzo powolny proces.

5. Gleba gliniasta:

  1. nie zatrzymuje wody
  2. zatrzymuje wodę
  3. nie nadaje się dla roślin
  4. jest zawsze sucha
Pokaż odpowiedź

B. zatrzymuje wodę — Jest zbita i słabo przepuszczalna.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami