Gleba i skały
Przyroda, klasa 4 · Podłoże
Najważniejsze w skrócie
Gleba to wierzchnia warstwa ziemi, w której rosną rośliny. Powstaje bardzo długo — nawet setki lat — ze skał rozkruszonych przez wodę, mróz i korzenie roślin oraz z resztek obumarłych organizmów. W glebie żyją dżdżownice, krety, larwy owadów i bakterie.
Najważniejszą częścią gleby jest próchnica — ciemna, żyzna warstwa powstała z rozłożonych szczątków roślin i zwierząt. Im więcej próchnicy, tym gleba żyźniejsza. Gleby dzielimy m.in. na piaszczyste (przepuszczalne, ubogie), gliniaste (zbite, zatrzymujące wodę) i czarnoziemy (najżyźniejsze).
Skały dzielimy na lite (granit, wapień), zwięzłe (glina) i luźne (piasek, żwir). Z wapienia powstaje wapno i cement, z gliny cegły, a z piasku szkło. Gleby trzeba chronić przed erozją, czyli zmywaniem i wywiewaniem przez wodę i wiatr.

Pojęcia
- Co to jest gleba?
- Wierzchnia warstwa ziemi, w której rosną rośliny.
- Z czego powstaje gleba?
- Ze zwietrzałych skał i szczątków organizmów.
- Co to jest próchnica?
- Żyzna warstwa gleby z rozłożonych szczątków roślin i zwierząt.
- Która gleba jest najżyźniejsza?
- Czarnoziem.
- Jaka jest gleba piaszczysta?
- Przepuszczalna i uboga w składniki.
- Jaka jest gleba gliniasta?
- Zbita, zatrzymuje wodę.
- Jakie zwierzę spulchnia glebę?
- Dżdżownica.
- Co to jest erozja gleby?
- Zmywanie i wywiewanie gleby przez wodę i wiatr.
- Co wytwarzamy z gliny?
- Cegły i naczynia ceramiczne.
- Co powstaje z piasku?
- Szkło.
- Co powstaje z wapienia?
- Wapno i cement.
- Jak długo powstaje gleba?
- Bardzo długo — nawet setki lat.
Sprawdź się
1. Gleba to:
- warstwa skalna pod ziemią
- wierzchnia warstwa ziemi z roślinami
- rodzaj skały
- osad na dnie rzeki
Pokaż odpowiedź
B. wierzchnia warstwa ziemi z roślinami — To w niej rosną rośliny.
2. Gleba piaszczysta jest:
- zbita i mokra
- przepuszczalna i uboga
- bardzo żyzna
- nieprzepuszczalna
Pokaż odpowiedź
B. przepuszczalna i uboga — Woda szybko przez nią przesiąka.
3. Z piasku powstaje:
- szkło
- cegła
- wapno
- asfalt
Pokaż odpowiedź
A. szkło — Piasek kwarcowy topi się na szkło.
4. Gleba powstaje:
- w kilka dni
- w kilka tygodni
- przez setki lat
- natychmiast po deszczu
Pokaż odpowiedź
C. przez setki lat — To bardzo powolny proces.
5. Gleba gliniasta:
- nie zatrzymuje wody
- zatrzymuje wodę
- nie nadaje się dla roślin
- jest zawsze sucha
Pokaż odpowiedź
B. zatrzymuje wodę — Jest zbita i słabo przepuszczalna.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami