Plan i mapa
Przyroda, klasa 4 · Mapa i kierunki
Najważniejsze w skrócie
Plan i mapa to rysunki terenu widzianego z góry, pomniejszone tyle razy, żeby zmieściły się na kartce. Plan pokazuje mały obszar — na przykład osiedle albo szkołę. Mapa pokazuje obszar duży: gminę, kraj, cały świat.
Skala mówi, ile razy rysunek jest mniejszy od prawdziwego terenu. Skala 1:1000 znaczy, że 1 cm na planie to 1000 cm, czyli 10 m w rzeczywistości. Im większa liczba po dwukropku, tym więcej terenu się zmieści, ale tym mniej szczegółów widać.
Legenda to klucz do mapy — wyjaśnia, co znaczą znaki i kolory. Na mapach zieleń to niziny, żółć i brąz — wyżyny i góry, a błękit — wody. Górna krawędź mapy to zwykle północ.

Pojęcia
- Co to jest plan?
- Rysunek małego obszaru widzianego z góry, w pomniejszeniu.
- Czym mapa różni się od planu?
- Mapa pokazuje dużo większy obszar i mniej szczegółów.
- Co to jest skala?
- Informacja, ile razy rysunek jest mniejszy od rzeczywistego terenu.
- Co oznacza skala 1:1000?
- 1 cm na planie to 1000 cm, czyli 10 m w terenie.
- Co oznacza skala 1:100 000?
- 1 cm na mapie to 100 000 cm, czyli 1 km w terenie.
- Co to jest legenda mapy?
- Objaśnienie znaków i kolorów użytych na mapie.
- Jakim kolorem oznacza się niziny?
- Zielonym.
- Jakim kolorem oznacza się góry?
- Brązowym, a najwyższe partie nawet ciemnobrązowym.
- Jakim kolorem oznacza się wody?
- Niebieskim.
- Który kierunek jest zwykle u góry mapy?
- Północ.
- Co to jest mapa poziomicowa (hipsometryczna)?
- Mapa, na której kolory pokazują wysokość terenu nad poziomem morza.
- Do czego służy podziałka liniowa?
- Pozwala odczytać odległość, przykładając linijkę do mapy.
Sprawdź się
1. Czym jest plan?
- Zdjęciem terenu z boku
- Rysunkiem terenu z góry w pomniejszeniu
- Rysunkiem odręcznym bez skali
- Listą nazw ulic
Pokaż odpowiedź
B. Rysunkiem terenu z góry w pomniejszeniu — Plan to widok z góry, wykonany w skali.
2. Która skala pokazuje większy obszar?
- 1:1000
- 1:10 000
- 1:100 000
- 1:100
Pokaż odpowiedź
C. 1:100 000 — Im większa liczba po dwukropku, tym większe pomniejszenie i większy obszar.
3. Co oznacza kolor niebieski na mapie?
- Lasy
- Wody
- Góry
- Drogi
Pokaż odpowiedź
B. Wody — Rzeki, jeziora i morza rysuje się na niebiesko.
4. Co pokazuje mapa poziomicowa?
- Gęstość zaludnienia
- Wysokość terenu nad poziomem morza
- Rodzaje upraw
- Przebieg granic
Pokaż odpowiedź
B. Wysokość terenu nad poziomem morza — Kolory i poziomice pokazują wysokość.
5. Co robimy, żeby zorientować mapę w terenie?
- Kładziemy ją tak, by północ na mapie zgadzała się z północą wskazaną przez kompas
- Odwracamy ją do góry nogami
- Zwijamy ją w rulon
- Ustawiamy ją zawsze w stronę słońca
Pokaż odpowiedź
A. Kładziemy ją tak, by północ na mapie zgadzała się z północą wskazaną przez kompas — Zorientowana mapa pokrywa się kierunkami z terenem.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami