Środki transportu i ich rozwój
Technika, klasa 5 · Urządzenia techniczne
Najważniejsze w skrócie
Transport dzielimy na lądowy (drogowy i szynowy), wodny i powietrzny. Drogami jeżdżą samochody, autobusy i rowery, po szynach — pociągi, tramwaje i metro, po wodzie pływają statki, promy i barki, a w powietrzu latają samoloty i śmigłowce. Samolot jest najszybszy, statek przewiezie najwięcej towaru, a samochód dojedzie pod same drzwi.
Przez tysiące lat pojazdy napędzały mięśnie ludzi i zwierząt oraz wiatr w żaglach. W XIX wieku maszyna parowa poruszyła parowozy i statki, w 1886 roku Karl Benz zbudował samochód z silnikiem spalinowym, a w 1903 roku bracia Wright wykonali pierwszy lot samolotem z silnikiem. Dziś coraz więcej pojazdów ma napęd elektryczny.
Transport zużywa dużo energii, a pojazdy spalinowe wydzielają spaliny i hałas. Komunikacja publiczna i kolej przewożą wielu ludzi naraz, więc na jednego pasażera przypada mniej zanieczyszczeń i mniej miejsca na ulicy. Elektromobilność to korzystanie z pojazdów elektrycznych: nie wydzielają spalin tam, gdzie jadą, ale ich wpływ na środowisko zależy od tego, skąd pochodzi prąd do ładowania.
Ważne daty
- ok. 3500 p.n.e. — wynalezienie koła w Mezopotamii
- 1825 — pierwsza publiczna kolej parowa: Stockton–Darlington w Anglii
- 1886 — samochód z silnikiem spalinowym Karla Benza
- 1903 — pierwszy lot samolotu z silnikiem — bracia Wright
- 1995 — otwarcie pierwszej linii metra w Warszawie
Ważne postacie
- James Watt — udoskonalił maszynę parową, która napędziła kolej i statki
- George Stephenson — konstruktor parowozów, z synem zbudował „Rakietę” (1829)
- Karl Benz — twórca pierwszego samochodu z silnikiem spalinowym (1886)
- Bracia Wright — wykonali pierwszy kierowany lot samolotem z silnikiem (1903)
Pojęcia
- Na jakie rodzaje dzielimy transport ze względu na drogę, po której się odbywa?
- Lądowy (drogowy i szynowy), wodny i powietrzny.
- Podaj trzy środki transportu szynowego.
- Pociąg, tramwaj, metro.
- Który środek transportu jest najszybszy na długich trasach?
- Samolot.
- Czym przewozi się najwięcej towarów w handlu światowym?
- Statkami, drogą morską (np. kontenerowcami).
- Co napędzało pierwsze parowozy?
- Maszyna parowa opalana węglem.
- Kto zbudował pierwszy samochód z silnikiem spalinowym?
- Karl Benz w 1886 roku.
- Kto pierwszy wzbił się w powietrze samolotem z silnikiem?
- Bracia Wright w 1903 roku.
- Co to jest napęd hybrydowy?
- Połączenie silnika spalinowego z elektrycznym w jednym pojeździe.
- Co to jest elektromobilność?
- Korzystanie z pojazdów o napędzie elektrycznym i rozwój sieci ich ładowania.
- Skąd tramwaj pobiera prąd?
- Z sieci trakcyjnej nad torami, przez pantograf.
- Dlaczego komunikacja publiczna jest korzystna dla środowiska?
- Jeden autobus czy tramwaj zastępuje wiele samochodów, więc jest mniej spalin i korków.
- Jakie szkody wyrządzają pojazdy spalinowe?
- Wydzielają spaliny, w tym dwutlenek węgla, i hałasują.
Sprawdź się
1. Do transportu szynowego zaliczamy:
- autobus
- prom
- śmigłowiec
- tramwaj
Pokaż odpowiedź
D. tramwaj — Tramwaj porusza się po stalowych szynach, tak jak pociąg i metro; autobus jeździ po drodze bez torów.
2. Napęd hybrydowy w samochodzie to:
- dwa silniki spalinowe naraz
- silnik zasilany tylko wodorem
- silnik spalinowy i elektryczny razem
- napęd na wszystkie cztery koła z reduktorem
Pokaż odpowiedź
C. silnik spalinowy i elektryczny razem — Hybryda łączy dwa źródła napędu: silnik elektryczny pomaga przy ruszaniu, a spalinowy przy dłuższej, szybszej jeździe.
3. Elektromobilność to:
- korzystanie z pojazdów o napędzie elektrycznym
- produkcja telefonów komórkowych
- przewóz prądu ciężarówkami
- naprawa domowego sprzętu elektrycznego w serwisie
Pokaż odpowiedź
A. korzystanie z pojazdów o napędzie elektrycznym — Mobilność oznacza przemieszczanie się, więc chodzi o samochody, autobusy i hulajnogi zasilane prądem oraz o ładowarki dla nich.
4. Który środek transportu dowiezie towar „od drzwi do drzwi” bez przeładunku?
- statek
- samochód ciężarowy
- samolot
- pociąg towarowy z wagonami
Pokaż odpowiedź
B. samochód ciężarowy — Sieć dróg dochodzi niemal do każdego budynku, a statek, samolot i pociąg kończą trasę w porcie, na lotnisku lub stacji.
5. Który wynalazek z około 3500 r. p.n.e. umożliwił rozwój transportu lądowego?
- żagiel
- kompas
- maszyna parowa
- koło
Pokaż odpowiedź
D. koło — Koło z osią pozwoliło budować wozy, które przewoziły znacznie większe ładunki niż ludzie i zwierzęta na grzbiecie.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami