Ceramika i szkło
Technika, klasa 5 · Inżynieria materiałowa
Najważniejsze w skrócie
Ceramika to wyroby z gliny i innych minerałów, które się formuje, suszy i wypala w piecu. Podczas wypalania w temperaturze od około 900 do ponad 1300°C glina twardnieje na stałe i już nie rozmięka w wodzie. Z ceramiki robi się cegły, dachówki, doniczki, płytki, naczynia i umywalki.
Ceramika czerwona, np. cegła i dachówka, jest porowata i wypalana w niższej temperaturze. Fajans ma jasną, porowatą skorupę pokrytą szkliwem, a porcelana powstaje z białej glinki — kaolinu — z dodatkiem kwarcu i skalenia: jest twarda, nienasiąkliwa i w cienkich miejscach przeświecająca. Ceramika dobrze znosi wysoką temperaturę, ale jest krucha.
Szkło wytapia się w hucie z piasku kwarcowego, sody i wapienia w temperaturze około 1500°C. Jest przezroczyste, twarde, odporne na wiele chemikaliów i nie przewodzi prądu, ale łatwo pęka. Szkło hartowane rozpada się na drobne, tępe kawałki, a klejone ma w środku folię, która trzyma odłamki. Opakowania szklane wrzucamy do zielonego pojemnika — szkło można przetapiać wiele razy bez utraty jakości.
Ważne daty
- Glina — plastyczny surowiec ceramiki, po wypaleniu twardnieje na stałe
- Kaolin — biała glinka, główny składnik porcelany
- SiO₂ — krzemionka — główny składnik piasku kwarcowego i szkła
- 1500°C — w przybliżeniu temperatura topienia masy szklanej w hucie
- Zielony — kolor pojemnika na opakowania szklane
Ważne postacie
- Cegła — ceramika czerwona, porowata, do budowy ścian
- Porcelana — biała, dźwięczna, nienasiąkliwa i lekko przeświecająca
- Szkło klejone — szyba przednia auta — odłamki trzymają się folii
- Szkło hartowane — kabiny prysznicowe i szyby boczne aut, kruszy się na tępe kawałki
Pojęcia
- Z czego robi się ceramikę?
- Z gliny i innych minerałów, które formuje się, suszy i wypala.
- Po co wypala się glinę?
- Żeby stwardniała na stałe i nie rozmiękała w wodzie.
- Co to jest szkliwo?
- Szklista powłoka na ceramice, która daje gładkość, kolor i nienasiąkliwość.
- Czym jest kaolin?
- Białą glinką — głównym surowcem porcelany.
- Jakie cechy ma porcelana?
- Jest biała, twarda, nienasiąkliwa, dźwięczna i w cienkich miejscach przeświecająca.
- Czym fajans różni się od porcelany?
- Ma porowatą skorupę, którą zamyka dopiero szkliwo; porcelana jest zwarta i sama nie chłonie wody.
- Podaj przykłady ceramiki budowlanej.
- Cegła, dachówka, pustak ceramiczny, płytki.
- Z jakich surowców powstaje szkło?
- Z piasku kwarcowego, sody i wapienia.
- Gdzie wytwarza się szkło?
- W hucie szkła.
- Jak zachowuje się stłuczone szkło hartowane?
- Rozpada się na wiele drobnych, tępych kawałków.
- Co to jest szkło klejone?
- Tafle szkła połączone folią; po stłuczeniu odłamki trzymają się folii.
- Która szyba w samochodzie jest ze szkła klejonego?
- Szyba przednia.
Sprawdź się
1. Wyrób z gliny twardnieje na stałe dzięki:
- suszeniu na słońcu
- wypalaniu w piecu
- moczeniu w wodzie
- malowaniu farbą
Pokaż odpowiedź
B. wypalaniu w piecu — Sama wysuszona glina po namoczeniu znów mięknie; dopiero wysoka temperatura w piecu trwale zmienia jej budowę.
2. Przednia szyba samochodu jest wykonana ze szkła:
- klejonego
- hartowanego
- zwykłego okiennego
- żaroodpornego
Pokaż odpowiedź
A. klejonego — Folia w szkle klejonym trzyma odłamki po uderzeniu, więc szyba nie wpada do środka i nie rani pasażerów.
3. Która ceramika jest nienasiąkliwa i w cienkich miejscach prześwieca?
- cegła
- porcelana
- dachówka
- doniczka gliniana
Pokaż odpowiedź
B. porcelana — Porcelana z kaolinu wypalana w bardzo wysokiej temperaturze staje się zwarta, więc nie chłonie wody i lekko przepuszcza światło.
4. Z ceramiki wykonuje się:
- opony do samochodów osobowych
- worki foliowe na odpady
- liny i taśmy wspinaczkowe
- izolatory na słupach
Pokaż odpowiedź
D. izolatory na słupach — Porcelana nie przewodzi prądu i nie niszczeje na deszczu ani mrozie, dlatego od dawna robi się z niej izolatory linii energetycznych.
5. Szkło nadaje się na naczynia laboratoryjne, ponieważ:
- łatwo wygina się na zimno bez pękania
- dobrze przewodzi prąd i ciepło
- jest odporne na większość chemikaliów
- wchłania ciecze jak gąbka
Pokaż odpowiedź
C. jest odporne na większość chemikaliów — Większość kwasów i zasad nie reaguje ze szkłem, a przez przezroczyste ścianki widać, co dzieje się w środku.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami