Ceramika i szkło

Technika, klasa 5 · Inżynieria materiałowa

Najważniejsze w skrócie

Ceramika to wyroby z gliny i innych minerałów, które się formuje, suszy i wypala w piecu. Podczas wypalania w temperaturze od około 900 do ponad 1300°C glina twardnieje na stałe i już nie rozmięka w wodzie. Z ceramiki robi się cegły, dachówki, doniczki, płytki, naczynia i umywalki.

Ceramika czerwona, np. cegła i dachówka, jest porowata i wypalana w niższej temperaturze. Fajans ma jasną, porowatą skorupę pokrytą szkliwem, a porcelana powstaje z białej glinki — kaolinu — z dodatkiem kwarcu i skalenia: jest twarda, nienasiąkliwa i w cienkich miejscach przeświecająca. Ceramika dobrze znosi wysoką temperaturę, ale jest krucha.

Szkło wytapia się w hucie z piasku kwarcowego, sody i wapienia w temperaturze około 1500°C. Jest przezroczyste, twarde, odporne na wiele chemikaliów i nie przewodzi prądu, ale łatwo pęka. Szkło hartowane rozpada się na drobne, tępe kawałki, a klejone ma w środku folię, która trzyma odłamki. Opakowania szklane wrzucamy do zielonego pojemnika — szkło można przetapiać wiele razy bez utraty jakości.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami

Ważne daty

Ważne postacie

Pojęcia

Z czego robi się ceramikę?
Z gliny i innych minerałów, które formuje się, suszy i wypala.
Po co wypala się glinę?
Żeby stwardniała na stałe i nie rozmiękała w wodzie.
Co to jest szkliwo?
Szklista powłoka na ceramice, która daje gładkość, kolor i nienasiąkliwość.
Czym jest kaolin?
Białą glinką — głównym surowcem porcelany.
Jakie cechy ma porcelana?
Jest biała, twarda, nienasiąkliwa, dźwięczna i w cienkich miejscach przeświecająca.
Czym fajans różni się od porcelany?
Ma porowatą skorupę, którą zamyka dopiero szkliwo; porcelana jest zwarta i sama nie chłonie wody.
Podaj przykłady ceramiki budowlanej.
Cegła, dachówka, pustak ceramiczny, płytki.
Z jakich surowców powstaje szkło?
Z piasku kwarcowego, sody i wapienia.
Gdzie wytwarza się szkło?
W hucie szkła.
Jak zachowuje się stłuczone szkło hartowane?
Rozpada się na wiele drobnych, tępych kawałków.
Co to jest szkło klejone?
Tafle szkła połączone folią; po stłuczeniu odłamki trzymają się folii.
Która szyba w samochodzie jest ze szkła klejonego?
Szyba przednia.

Sprawdź się

1. Wyrób z gliny twardnieje na stałe dzięki:

  1. suszeniu na słońcu
  2. wypalaniu w piecu
  3. moczeniu w wodzie
  4. malowaniu farbą
Pokaż odpowiedź

B. wypalaniu w piecu — Sama wysuszona glina po namoczeniu znów mięknie; dopiero wysoka temperatura w piecu trwale zmienia jej budowę.

2. Przednia szyba samochodu jest wykonana ze szkła:

  1. klejonego
  2. hartowanego
  3. zwykłego okiennego
  4. żaroodpornego
Pokaż odpowiedź

A. klejonego — Folia w szkle klejonym trzyma odłamki po uderzeniu, więc szyba nie wpada do środka i nie rani pasażerów.

3. Która ceramika jest nienasiąkliwa i w cienkich miejscach prześwieca?

  1. cegła
  2. porcelana
  3. dachówka
  4. doniczka gliniana
Pokaż odpowiedź

B. porcelana — Porcelana z kaolinu wypalana w bardzo wysokiej temperaturze staje się zwarta, więc nie chłonie wody i lekko przepuszcza światło.

4. Z ceramiki wykonuje się:

  1. opony do samochodów osobowych
  2. worki foliowe na odpady
  3. liny i taśmy wspinaczkowe
  4. izolatory na słupach
Pokaż odpowiedź

D. izolatory na słupach — Porcelana nie przewodzi prądu i nie niszczeje na deszczu ani mrozie, dlatego od dawna robi się z niej izolatory linii energetycznych.

5. Szkło nadaje się na naczynia laboratoryjne, ponieważ:

  1. łatwo wygina się na zimno bez pękania
  2. dobrze przewodzi prąd i ciepło
  3. jest odporne na większość chemikaliów
  4. wchłania ciecze jak gąbka
Pokaż odpowiedź

C. jest odporne na większość chemikaliów — Większość kwasów i zasad nie reaguje ze szkłem, a przez przezroczyste ścianki widać, co dzieje się w środku.

Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami