Metale i tworzywa sztuczne
Technika, klasa 6 · Inżynieria materiałowa
Najważniejsze w skrócie
Metale dobrze przewodzą prąd i ciepło, są plastyczne i wytrzymałe. Żelazo z dodatkiem węgla daje stal, miedź z cynkiem — mosiądz, miedź z cyną — brąz. Takie mieszanki nazywamy stopami; mają lepsze właściwości niż czyste metale.
Największym wrogiem metali jest korozja — reakcja z tlenem i wodą. Chronimy przed nią malowaniem, cynkowaniem, chromowaniem i smarowaniem. Aluminium i stal nierdzewna są odporne dzięki własnej warstwie tlenków lub dodatkowi chromu.
Tworzywa sztuczne otrzymuje się głównie z ropy naftowej. Są lekkie, tanie, nie przewodzą prądu i nie korodują, ale rozkładają się bardzo długo. Termoplasty (PET, PP) można wielokrotnie przetapiać — dlatego dobrze nadają się do recyklingu.

Ważne daty
- Stal — żelazo + węgiel
- Mosiądz — miedź + cynk
- Brąz — miedź + cyna
- Korozja — niszczenie metalu przez tlen i wodę
- PET / PP — termoplasty nadające się do recyklingu
Ważne postacie
- Metal — przewodzi prąd i ciepło, plastyczny
- Stop — mieszanka metali o lepszych właściwościach
- Powłoka ochronna — farba, cynk, chrom — chroni od korozji
- Termoplast — tworzywo, które da się przetopić
Pojęcia
- Jakie cechy mają metale?
- Przewodzą prąd i ciepło, są plastyczne i wytrzymałe.
- Co to stop?
- Mieszanka metali (lub metalu z innym pierwiastkiem) o lepszych właściwościach.
- Z czego składa się stal?
- Z żelaza z dodatkiem węgla.
- Z czego składa się mosiądz?
- Z miedzi i cynku.
- Z czego składa się brąz?
- Z miedzi i cyny.
- Co to korozja?
- Niszczenie metalu w reakcji z tlenem i wodą.
- Jak chronimy metal przed korozją?
- Malowaniem, cynkowaniem, chromowaniem, smarowaniem.
- Co to termoplast?
- Tworzywo sztuczne, które można wielokrotnie przetapiać.
- Co to jest plastyczność metalu?
- Zdolność do zmiany kształtu (kucia, walcowania, ciągnienia) bez pękania.
- Dlaczego aluminium nie rdzewieje?
- Pokrywa się szczelną warstewką tlenku glinu.
- Jaki dodatek zawiera stal nierdzewna?
- Chrom.
- Na jakim metalu powstaje rdza?
- Na żelazie i stali.
Sprawdź się
1. Stal to stop żelaza z…
- Cynkiem
- Węglem
- Cyną
- Miedzią
Pokaż odpowiedź
B. Węglem — Stal to żelazo z dodatkiem węgla.
2. Które tworzywo najlepiej nadaje się do recyklingu?
- PET
- Guma z opon
- Bakelit
- Żywica utwardzona
Pokaż odpowiedź
A. PET — PET to termoplast — daje się przetapiać.
3. Aluminium jest odporne na korozję dzięki…
- Dużej masie
- Warstewce tlenku na powierzchni
- Fabrycznemu malowaniu powierzchni
- Miękkości
Pokaż odpowiedź
B. Warstewce tlenku na powierzchni — Cienka warstwa tlenku glinu odcina metal od tlenu i wody.
4. Chromowanie stosuje się, żeby…
- Zwiększyć masę
- Zabezpieczyć powierzchnię i nadać jej połysk
- Zmiękczyć metal
- Celowo przyspieszyć naturalną korozję powierzchni
Pokaż odpowiedź
B. Zabezpieczyć powierzchnię i nadać jej połysk — Chrom chroni przed korozją i wygląda dekoracyjnie.
5. Rdza to skutek:
- Przegrzania
- Korozji żelaza
- Zbyt niskiej temperatury
- Kucia
Pokaż odpowiedź
B. Korozji żelaza — Rdza nie chroni metalu — złuszcza się i odsłania kolejne warstwy.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami