Obwody elektryczne i energia
Technika, klasa 6 · Elektrotechnika
Najważniejsze w skrócie
Obwód elektryczny musi być zamknięty, żeby płynął prąd. Podstawowe elementy to źródło (bateria), przewody, odbiornik (żarówka, silniczek) i wyłącznik. Na schematach rysujemy je umownymi symbolami, a nie obrazkami.
W połączeniu szeregowym elementy są jeden za drugim — przerwa w jednym miejscu gasi cały obwód, a żarówki świecą słabiej. W połączeniu równoległym każdy odbiornik ma własną gałąź: świeci pełną jasnością i działa niezależnie od pozostałych.
Bezpiecznik i wyłącznik różnicowoprądowy chronią instalację i ludzi — przerywają obwód przy przeciążeniu lub upływie prądu. Energię oszczędzamy, używając źródeł LED, wyłączając urządzenia z trybu czuwania i wybierając klasę A.

Ważne daty
- Obwód zamknięty — warunek przepływu prądu
- Szeregowo — jedna przerwa gasi wszystko
- Równolegle — każdy odbiornik działa niezależnie
- Bezpiecznik — przerywa obwód przy przeciążeniu
- LED — najmniejsze zużycie energii na światło
Ważne postacie
- Źródło — bateria lub zasilacz
- Odbiornik — żarówka, silniczek, brzęczyk
- Przewód — przewodzi prąd między elementami
- Wyłącznik — zamyka i otwiera obwód
Pojęcia
- Jaki warunek musi spełniać obwód, by płynął prąd?
- Musi być zamknięty.
- Jakie są podstawowe elementy obwodu?
- Źródło, przewody, odbiornik i wyłącznik.
- Co się stanie, gdy w obwodzie szeregowym przepali się jedna żarówka?
- Zgasną wszystkie — obwód zostanie przerwany.
- Jak świecą żarówki połączone równolegle?
- Każda pełną jasnością, niezależnie od pozostałych.
- Do czego służy bezpiecznik?
- Przerywa obwód przy zbyt dużym prądzie.
- Które źródło światła zużywa najmniej energii?
- LED.
- Czy tworzywa sztuczne przewodzą prąd?
- Nie — są izolatorami, dlatego osłaniają przewody.
- Jak oszczędzać energię w domu?
- Używać LED, wyłączać tryb czuwania, wybierać klasę A.
- Jak połączone są gniazdka w mieszkaniu?
- Równolegle — każde ma pełne napięcie.
- Podaj przykład izolatora.
- Guma, tworzywo sztuczne, suche drewno.
- Podaj przykład przewodnika.
- Miedź, aluminium, stal.
- Do czego służy wyłącznik?
- Do przerywania i zamykania obwodu.
Sprawdź się
1. Prąd płynie tylko w obwodzie…
- Otwartym
- Zamkniętym
- Przerwanym
- Bez źródła
Pokaż odpowiedź
B. Zamkniętym — Warunkiem przepływu prądu jest zamknięty obwód.
2. Bezpiecznik chroni instalację przed…
- Nadmiarem kurzu i wilgoci
- Przeciążeniem prądem
- Wilgocią
- Hałasem
Pokaż odpowiedź
B. Przeciążeniem prądem — Bezpiecznik przerywa obwód przy przeciążeniu.
3. Wyłącznik w obwodzie służy do…
- Zwiększenia napięcia w obwodzie
- Przerywania i zamykania obwodu
- Pomiaru prądu
- Świecenia
Pokaż odpowiedź
B. Przerywania i zamykania obwodu — Przy otwartym wyłączniku obwód jest przerwany i prąd nie płynie.
4. W połączeniu szeregowym trzy żarówki świecą…
- Jaśniej niż jedna żarówka
- Słabiej niż pojedyncza
- Tak samo
- Wcale
Pokaż odpowiedź
B. Słabiej niż pojedyncza — Każda żarówka dostaje tylko część napięcia źródła.
5. Jakie napięcie ma gniazdko w polskim domu?
- 12 V
- 230 V
- 400 V
- 1000 V
Pokaż odpowiedź
B. 230 V — Prąd zmienny o częstotliwości 50 Hz.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami