Samochód — budowa i napęd
Technika, klasa 6 · Urządzenia techniczne
Najważniejsze w skrócie
Większość samochodów napędza silnik spalinowy czterosuwowy. W cylindrze tłok wykonuje cztery ruchy, czyli suwy: ssanie, sprężanie, pracę i wydech. W silniku benzynowym mieszankę paliwa z powietrzem zapala iskra ze świecy zapłonowej, a w silniku Diesla paliwo zapala się samo w gorącym, mocno sprężonym powietrzu.
Samochód elektryczny ma akumulator i silnik elektryczny, a podczas hamowania odzyskuje część energii — to rekuperacja. Hybryda łączy silnik spalinowy z elektrycznym. W każdym aucie pracują układy: napędowy (silnik, sprzęgło, skrzynia biegów, półosie, koła), hamulcowy (pedał, płyn hamulcowy, klocki dociskane do tarcz) i kierowniczy (kierownica, przekładnia, drążki skręcające koła).
Bezpieczeństwo zapewniają pasy, poduszki powietrzne, zagłówki i strefy zgniotu karoserii, a dzieciom niższym niż 150 cm — fotelik lub podstawka. Poduszka powietrzna chroni dobrze tylko osobę zapiętą pasem. O ekologię dbają katalizator i filtr cząstek stałych, które oczyszczają spaliny, a w niektórych miastach, np. w Warszawie, działają strefy czystego transportu.
Ważne daty
- 4 suwy — ssanie, sprężanie, praca, wydech
- Świeca zapłonowa — iskrą zapala mieszankę w silniku benzynowym
- ABS — układ zapobiegający blokowaniu kół przy hamowaniu
- Rekuperacja — odzyskiwanie energii przy hamowaniu w aucie elektrycznym i hybrydowym
- 150 cm — poniżej tego wzrostu dziecko jedzie w foteliku lub na podstawce
Ważne postacie
- Nikolaus Otto — w 1876 roku zbudował działający silnik czterosuwowy
- Carl Benz — w 1886 roku opatentował pierwszy samochód z silnikiem spalinowym
- Rudolf Diesel — wynalazca silnika, w którym paliwo zapala się samo od sprężonego powietrza
- Henry Ford — w 1913 roku wprowadził taśmę montażową, dzięki której auta stały się tańsze
Pojęcia
- Wymień cztery suwy silnika czterosuwowego.
- Ssanie, sprężanie, praca, wydech.
- Co zapala mieszankę w silniku benzynowym?
- Iskra ze świecy zapłonowej.
- Jak zapala się paliwo w silniku Diesla?
- Samo, w gorącym, mocno sprężonym powietrzu.
- Co zamienia ruch tłoka w ruch obrotowy?
- Korbowód i wał korbowy.
- Z czego czerpie energię samochód elektryczny?
- Z akumulatora ładowanego z sieci elektrycznej.
- Co to jest rekuperacja?
- Odzyskiwanie energii hamowania — silnik działa wtedy jak prądnica i ładuje akumulator.
- Czym jest samochód hybrydowy?
- Autem z silnikiem spalinowym i elektrycznym, które ze sobą współpracują.
- Co to jest hybryda plug-in?
- Hybryda, której akumulator można ładować z gniazdka.
- Do czego służy skrzynia biegów?
- Zmienia przełożenie, żeby auto mogło ruszać z siłą i jechać szybko.
- Do czego służy sprzęgło?
- Rozłącza silnik i skrzynię biegów przy ruszaniu i zmianie biegu.
- Jak działa hamulec tarczowy?
- Klocki dociskają się do tarczy, która obraca się razem z kołem.
- Co przenosi nacisk z pedału hamulca do kół?
- Płyn hamulcowy w przewodach — to układ hydrauliczny.
Sprawdź się
1. Który suw silnika czterosuwowego następuje bezpośrednio po sprężaniu?
- ssanie
- wydech
- zapłon wstępny
- praca
Pokaż odpowiedź
D. praca — Po sprężeniu mieszanka zapala się, a rozprężające się gazy pchają tłok — to suw pracy, potem jest wydech.
2. Co jest źródłem energii w samochodzie elektrycznym?
- akumulator
- zbiornik benzyny
- świeca zapłonowa
- katalizator spalin
Pokaż odpowiedź
A. akumulator — Akumulator magazynuje energię elektryczną i zasila silnik; auto elektryczne nie ma zbiornika paliwa.
3. W aucie z ręczną skrzynią biegów sprzęgło wciskamy, gdy:
- skręcamy w lewo
- włączamy światła
- zmieniamy bieg
- zapinamy pasy
Pokaż odpowiedź
C. zmieniamy bieg — Sprzęgło rozłącza silnik i skrzynię biegów, dzięki czemu bieg można zmienić płynnie i bez zgrzytów.
4. Co NIE należy do układu kierowniczego?
- kierownica
- przekładnia kierownicza
- pedał hamulca
- drążek kierowniczy
Pokaż odpowiedź
C. pedał hamulca — Pedał hamulca uruchamia układ hamulcowy, a pozostałe elementy przenoszą obrót kierownicy na koła.
5. Zagłówek w samochodzie chroni przede wszystkim:
- kolana i stopy
- dłonie na kierownicy
- brzuch i klatkę piersiową
- szyję i kręgosłup
Pokaż odpowiedź
D. szyję i kręgosłup — Przy uderzeniu od tyłu głowa gwałtownie odchyla się do tyłu, a zagłówek ją zatrzymuje i chroni kręgi szyjne.
Więcej pytań — razem 50 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami