Budowa komórki

Biologia, klasa 5 · Podstawy biologii

Najważniejsze w skrócie

Komórka to najmniejsza jednostka budująca każdy organizm. Organizmy jednokomórkowe (np. bakterie, pantofelek) składają się z jednej komórki, a wielokomórkowe — z wielu. Komórki obserwujemy pod mikroskopem, który powiększa obraz wielokrotnie.

Komórka roślinna ma ścianę komórkową, dużą wakuolę i zielone chloroplasty z chlorofilem (do fotosyntezy). Komórka zwierzęca nie ma ściany ani chloroplastów. Wspólne elementy to błona komórkowa, cytoplazma i jądro komórkowe, które steruje pracą komórki.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami
Komórki nabłonka pod mikroskopem fluorescencyjnym
Komórki nabłonka pod mikroskopem (Autor: John Schmidt ( user:JWSchmidt )., CC BY-SA 3.0, źródło)

Pojęcia

Komórka
Najmniejsza jednostka budująca organizm.
Jądro komórkowe
Steruje pracą komórki; zawiera materiał genetyczny (DNA).
Chloroplast
Zielony organellum z chlorofilem — miejsce fotosyntezy (tylko w roślinach).
Ściana komórkowa
Sztywna osłona komórki roślinnej (nadaje kształt); brak jej w komórce zwierzęcej.
Wakuola
Pęcherzyk z sokiem komórkowym; w komórce roślinnej zwykle duża.
Błona komórkowa
Otacza komórkę i kontroluje, co do niej wchodzi i wychodzi.
Cytoplazma
Galaretowata substancja wypełniająca komórkę; w niej zachodzą reakcje życiowe.
Organellum
Drobna struktura wewnątrz komórki pełniąca określone zadanie.
Tkanka
Zespół komórek o podobnej budowie i tej samej funkcji.
Mikroskop
Przyrząd wielokrotnie powiększający obraz drobnych obiektów, np. komórek.
Preparat mikroskopowy
Próbka umieszczona na szkiełku podstawowym i przykryta nakrywkowym.
Celuloza
Substancja budująca ścianę komórkową roślin.

Sprawdź się

1. Który element występuje TYLKO w komórce roślinnej?

  1. chloroplast
  2. jądro
  3. błona komórkowa
  4. cytoplazma
Pokaż odpowiedź

A. chloroplast — Chloroplasty (i ściana komórkowa) są cechą komórki roślinnej.

2. Galaretowata substancja wypełniająca wnętrze komórki to:

  1. chloroplast
  2. cytoplazma
  3. wakuola
  4. ściana komórkowa
Pokaż odpowiedź

B. cytoplazma — Cytoplazma wypełnia komórkę i to w niej zachodzą reakcje życiowe.

3. Ściana komórkowa rośliny zbudowana jest głównie z:

  1. chlorofilu
  2. chityny
  3. wapnia
  4. celulozy
Pokaż odpowiedź

D. celulozy — Celuloza nadaje ścianie komórkowej sztywność i utrzymuje kształt komórki.

4. Czym lupa różni się od mikroskopu?

  1. lupa daje dużo większe powiększenie niż mikroskop
  2. lupa powiększa mniej niż mikroskop
  3. lupa i mikroskop dają takie samo powiększenie
  4. lupą nie można niczego obejrzeć
Pokaż odpowiedź

B. lupa powiększa mniej niż mikroskop — Mikroskop powiększa nawet kilkaset razy, dzięki czemu widać pojedyncze komórki, a lupa tylko kilka razy.

5. Dlaczego niektóre preparaty mikroskopowe barwi się np. jodyną?

  1. Aby lepiej były widoczne struktury komórki
  2. Aby komórki dłużej pozostały żywe pod mikroskopem
  3. Aby zwiększyć powiększenie mikroskopu
  4. Aby zniszczyć preparat po obserwacji
Pokaż odpowiedź

A. Aby lepiej były widoczne struktury komórki — Barwniki zwiększają kontrast, dzięki czemu struktury komórki, np. jądro, są lepiej widoczne pod mikroskopem.

Więcej pytań — razem 78 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.

▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami