Liść i fotosynteza
Biologia, klasa 5 · Świat roślin
Najważniejsze w skrócie
Liść to organ, w którym zachodzi fotosynteza. Składa się z blaszki, ogonka i nerwów, czyli wiązek przewodzących. Blaszka jest szeroka i płaska, żeby przechwycić jak najwięcej światła. Górna skórka pokryta jest kutykulą, a w dolnej znajdują się aparaty szparkowe, przez które wnika dwutlenek węgla i wyparowuje woda.
Fotosynteza to wytwarzanie glukozy z dwutlenku węgla i wody przy udziale energii światła pochłanianej przez chlorofil. Produktem ubocznym jest tlen. Zapis słowny: dwutlenek węgla + woda --(światło, chlorofil)--> glukoza + tlen. Fotosynteza zachodzi tylko w świetle i tylko w komórkach z chloroplastami. To dzięki niej w atmosferze jest tlen, a rośliny stanowią pierwsze ogniwo (producentów) w łańcuchach pokarmowych.
Pojęcia
- Fotosynteza
- Wytwarzanie glukozy z CO2 i wody dzięki energii światła; ubocznie powstaje tlen.
- Substraty fotosyntezy
- Dwutlenek węgla i woda.
- Produkty fotosyntezy
- Glukoza (cukier) i tlen.
- Chlorofil
- Zielony barwnik chloroplastów pochłaniający energię światła.
- Blaszka liściowa
- Szeroka, płaska część liścia przechwytująca światło.
- Nerwy liścia
- Wiązki przewodzące — drewno i łyko — biegnące przez liść.
- Ogonek liściowy
- Łączy blaszkę z łodygą i ustawia liść względem światła.
- Transpiracja
- Parowanie wody z rośliny, głównie przez aparaty szparkowe.
- Producent
- Organizm samożywny wytwarzający pokarm — pierwsze ogniwo łańcucha pokarmowego.
- Samożywność
- Wytwarzanie pokarmu z prostych substancji nieorganicznych.
- Liść pojedynczy i złożony
- Pojedynczy ma jedną blaszkę, złożony — kilka listków na wspólnym ogonku.
- Po co roślinom jesienne zrzucanie liści?
- Ogranicza parowanie wody zimą, gdy zmarznięta gleba jej nie dostarcza.
Sprawdź się
1. Co powstaje w wyniku fotosyntezy?
- Glukoza i tlen
- Dwutlenek węgla i woda
- Białko i tłuszcz
- Sole mineralne
Pokaż odpowiedź
A. Glukoza i tlen — Tlen jest produktem ubocznym.
2. Czym są nerwy liścia?
- Wiązkami przewodzącymi
- Aparatami szparkowymi
- Wiązkami wzmacniającymi
- Zarodniami
Pokaż odpowiedź
A. Wiązkami przewodzącymi — Nerwy liścia to wiązki przewodzące: drewnem płynie woda, a łykiem produkty fotosyntezy. Aparaty szparkowe są maleńkimi otworami w skórce i gołym okiem ich nie widać.
3. Dlaczego liście jesienią żółkną?
- Rozkłada się chlorofil i widać inne barwniki
- Roślina odkłada w liściach żółty barwnik na zimę
- Przybywa chlorofilu
- Zamarzają
Pokaż odpowiedź
A. Rozkłada się chlorofil i widać inne barwniki — Karoteny i ksantofile są w liściu przez cały czas.
4. Aparaty szparkowe znajdują się głównie:
- W nerwach
- W ogonku liściowym
- W dolnej skórce liścia
- W górnej skórce liścia
Pokaż odpowiedź
C. W dolnej skórce liścia — U większości roślin jest ich więcej po spodniej stronie liścia.
5. Które z wymienionych roślin są zimozielone?
- dąb i klon
- sosna i świerk
- brzoza i wierzba
- lipa i jesion
Pokaż odpowiedź
B. sosna i świerk — Sosna i świerk nie zrzucają wszystkich liści (igieł) jesienią i pozostają zielone cały rok.
Więcej pytań — razem 81 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami