Cechy organizmów

Organizm żywy poznajemy po czynnościach życiowych. Każdy — od bakterii po człowieka — odżywia się, oddycha, wydala zbędne produkty, rośnie i rozwija się, porusza, reaguje na bodźce i rozmnaża. Do tego jest zbudowany z komórek i nieustannie wymienia substancje ze środowiskiem.

Te same czynności wyglądają inaczej u różnych organizmów. Roślina odżywia się samożywnie — sama wytwarza pokarm w fotosyntezie; zwierzę i grzyb są cudzożywne i pobierają pokarm gotowy. Ruch rośliny to powolne zwracanie się ku światłu, ruch zwierzęcia — chodzenie, pływanie czy lot. Wspólna zostaje zasada: brak choćby jednej czynności życiowej oznacza, że mamy do czynienia z czymś nieżywym.

Czynności życiowe

Procesy wspólne wszystkim organizmom: odżywianie, oddychanie, wydalanie, wzrost i rozwój, ruch, reagowanie na bodźce, rozmnażanie.

Odżywianie

Pobieranie substancji potrzebnych do budowy ciała i do zdobycia energii.

Samożywność

Wytwarzanie własnego pokarmu — u roślin w fotosyntezie.

Cudzożywność

Pobieranie gotowego pokarmu z zewnątrz; tak żyją zwierzęta i grzyby.

Oddychanie

Uwalnianie energii z pokarmu; u większości organizmów z udziałem tlenu.

Wydalanie

Usuwanie z organizmu zbędnych i szkodliwych produktów przemiany materii.

Wzrost

Powiększanie rozmiarów ciała.

Rozwój

Zmiany budowy i czynności organizmu w ciągu życia, np. kijanka zmienia się w żabę.

Ruch

Zmiana położenia całego ciała lub jego części.

Bodziec

Zmiana w otoczeniu, na którą organizm reaguje: światło, dotyk, temperatura, zapach.

Reagowanie na bodźce

Odpowiedź organizmu na bodziec — słonecznik zwraca się ku słońcu, dżdżownica ucieka przed światłem.

Rozmnażanie

Wydawanie potomstwa; dzięki niemu gatunek trwa mimo śmierci pojedynczych osobników.

1. Która z poniższych NIE jest czynnością życiową?

1. Oddychanie
2. Rozmnażanie
3. Rdzewienie
4. Wydalanie

2. Przemiana kijanki w żabę to przykład:

1. wzrostu
2. rozwoju
3. wydalania
4. oddychania

3. Sopel lodu rośnie, ale nie jest organizmem, bo:

1. jest zimny
2. nie wykonuje pozostałych czynności życiowych
3. jest mały
4. jest przezroczysty

4. Grzyb pobiera pokarm:

1. z martwych szczątków lub żywych organizmów
2. z powietrza
3. w fotosyntezie
4. z wody deszczowej

5. Krople wody pojawiające się rano na brzegach liści niektórych roślin to efekt:

1. fotosyntezy
2. rozmnażania
3. oddychania beztlenowego
4. guttacji