Oddychanie i transport w roślinie
Biologia, klasa 5 · Świat roślin
Najważniejsze w skrócie
Rośliny, tak jak zwierzęta, oddychają przez całą dobę. W oddychaniu komórkowym glukoza łączy się z tlenem, a uwolniona energia zasila procesy życiowe; powstają dwutlenek węgla i woda. Oddychanie jest więc odwrotnością fotosyntezy. W dzień roślina fotosyntetyzuje szybciej, niż oddycha, dlatego oddaje więcej tlenu, niż pobiera.
Woda z solami mineralnymi płynie w górę drewnem — napędza ją parowanie z liści (transpiracja) i siła spójności cząsteczek wody. Cukry przemieszczają się łykiem do miejsc wzrostu i magazynowania. Roślina traci wodę głównie przez aparaty szparkowe; jeśli straty przewyższą pobieranie, komórki tracą turgor i roślina więdnie.
Pojęcia
- Oddychanie komórkowe
- Utlenianie glukozy z uwolnieniem energii; powstają CO2 i woda.
- Zapis oddychania
- Glukoza + tlen → dwutlenek węgla + woda + energia.
- Kiedy roślina oddycha?
- Przez całą dobę — także w dzień, równocześnie z fotosyntezą.
- Turgor
- Napięcie komórki wypełnionej wodą; nadaje roślinie jędrność.
- Więdnięcie
- Utrata turgoru, gdy roślina traci więcej wody, niż pobiera.
- Transpiracja
- Parowanie wody z rośliny; napędza transport wody w górę.
- Transport wody
- Drewnem, od korzenia ku liściom, w jednym kierunku.
- Transport cukrów
- Łykiem, z liści do wszystkich części rośliny.
- Gutacja
- Wyciskanie kropli wody na brzegach liści przy dużej wilgotności powietrza.
- Parcie korzeniowe
- Siła tłocząca wodę z korzenia w górę łodygi.
- Różnica: fotosynteza a oddychanie
- Fotosynteza gromadzi energię i wytwarza tlen; oddychanie uwalnia energię i zużywa tlen.
- Dlaczego rośliny doniczkowe przelewamy z umiarem?
- Woda wypiera powietrze z gleby i korzenie duszą się bez tlenu.
Sprawdź się
1. Co powstaje w oddychaniu komórkowym?
- Dwutlenek węgla, woda i energia
- Glukoza, tlen i energia świetlna
- Białko
- Skrobia
Pokaż odpowiedź
A. Dwutlenek węgla, woda i energia — Z glukozy i tlenu powstają dwutlenek węgla, woda oraz uwolniona energia. Glukoza i tlen są tu substratami — powstają dopiero w fotosyntezie, czyli procesie odwrotnym.
2. Dlaczego w dzień roślina oddaje tlen?
- Fotosynteza przewyższa oddychanie
- Nie oddycha w dzień
- Tlen powstaje w korzeniu
- Pobiera tlen z gleby przez korzenie
Pokaż odpowiedź
A. Fotosynteza przewyższa oddychanie — Nadmiar tlenu wydostaje się szparkami.
3. Kaktus ogranicza parowanie dzięki...
- Liściom przekształconym w kolce
- Dużym liściom zrzucanym na zimę
- Grubym korzeniom
- Braku łodygi
Pokaż odpowiedź
A. Liściom przekształconym w kolce — Fotosyntezę przejmuje zielona łodyga.
4. Głównym miejscem pobierania wody przez roślinę jest:
- liść i ogonek liściowy
- kwiat
- korzeń z włośnikami
- łodyga
Pokaż odpowiedź
C. korzeń z włośnikami — To tam znajdują się wypustki pobierające wodę z gleby.
5. Który z czynników NIE zwiększa transpiracji?
- wysoka temperatura
- silny wiatr i suche powietrze
- wysoka wilgotność powietrza
- niska wilgotność powietrza
Pokaż odpowiedź
C. wysoka wilgotność powietrza — Wysoka wilgotność powietrza spowalnia parowanie wody z liści, więc zmniejsza transpirację.
Więcej pytań — razem 78 fiszek, pytań i zdań prawda/fałsz — czeka w ćwiczeniach.
▶ Ćwicz ten temat fiszki, quiz i prawda/fałsz — z wynikiem i powtórkami